Dispepsi (Hazımsızlık)

Dispepsi, tek başına bir hastalık adı değil; mide ve üst karın bölgesinden kaynaklanan bir grup yakınmayı tanımlayan terimdir. Halk arasında çoğunlukla “hazımsızlık” olarak ifade edilir.

Dispepsisi olan bir kişide altta yatan belirli bir hastalık bulunabileceği gibi, yapılan incelemelerde yakınmaları açıklayacak yapısal bir hastalık saptanmayabilir. İkinci durumda, uygun kriterler karşılanıyorsa fonksiyonel dispepsi söz konusu olabilir.

Dispepsi belirtileri nelerdir?

Dispepsi denildiğinde özellikle şu yakınmalar ön plandadır:

• Yemek sonrası dolgunluk: Yemekten sonra rahatsız edici biçimde uzun süre tok ve dolu hissetme
• Erken doyma: Normal bir öğünü tamamlayamadan doymuş hissetme
• Epigastrik ağrı: Karnın üst-orta bölümünde, mide bölgesinde ağrı
• Epigastrik yanma: Aynı bölgede yanma hissi

Bulantı, geğirme ve üst karında şişkinlik de bu yakınmalara eşlik edebilir.

Dispepsi ile “midede yanma” aynı şey midir?

Tam olarak değil.

Hastalar “midem yanıyor” derken farklı bölgeleri tarif edebilir. Dispepsideki epigastrik yanma, göğüs kemiğinin altındaki üst karın bölgesinde hissedilir.

Göğüs kemiğinin arkasından yukarı doğru yükselen yanma ise daha çok gastroözofageal reflü ile ilişkilidir.

Her iki durum aynı kişide birlikte bulunabilir.

Dispepsi neden olur?

Dispepsinin birçok nedeni olabilir. Bunlardan bazıları:

• Fonksiyonel dispepsi
• Peptik ülser
• Helicobacter pylori enfeksiyonu
• Gastrit ve gastropati
• Aspirin ve bazı ağrı kesiciler gibi ilaçlar
• Gastroözofageal reflü
• Gastroparezi

Daha seyrek olarak pankreas, safra yolları veya başka üst gastrointestinal hastalıklar da benzer yakınmalara yol açabilir.

Bu nedenle “dispepsi = gastrit” demek doğru değildir.

Helicobacter pylori dispepsi yapabilir mi?

Evet. H. pylori enfeksiyonu dispeptik yakınmalarla ilişkili olabilir.

Hastanın yaşı, özellikleri ve bulunduğu toplumdaki enfeksiyon sıklığı dikkate alınarak uygun hastalarda H. pylori araştırılabilir. Aktif enfeksiyon saptandığında eradikasyon tedavisi uygulanır.

Dispepsi ile fonksiyonel dispepsi aynı şey midir?

Hayır. Bu ayrım önemlidir.

Dispepsi bir yakınmalar grubudur. Hastanın erken doyma, yemek sonrası dolgunluk veya epigastrik ağrı/yanma gibi belirtilerini tanımlar.

Fonksiyonel dispepsi ise bir tanıdır. Uygun değerlendirme sonucunda yakınmaları açıklayacak yapısal bir hastalık saptanmayan ve tanı kriterlerini karşılayan hastalarda kullanılır.

Kısaca:

Dispepsi = belirti grubu

Fonksiyonel dispepsi = tanımlanmış bir bağırsak–beyin etkileşimi bozukluğu

Dispepsi ile gastrit aynı şey midir?

Hayır.

Gastrit, mide mukozasında inflamasyonun bulunmasını ifade eden bir tanıdır ve çoğu zaman histolojik değerlendirmeyle tanımlanır.

Dispepsi ise hastanın yaşadığı belirtileri ifade eder.

Bu nedenle dispepsisi olan bir hastada gastrit bulunabilir ama bulunması şart değildir. Aynı şekilde gastriti olan bir kişinin belirgin dispepsi yakınması olmayabilir.

Dispepsi ile ülser aynı şey midir?

Hayır.

Mide veya duodenum ülseri dispepsiye neden olabilir; ancak dispepsisi olan hastaların çoğunda ülser bulunmaz.

Ülser, endoskopide görülebilen gerçek bir mukoza defektidir.

Dispepsi ile gastroparezi aynı şey midir?

Hayır.

Gastroparezi, mekanik bir tıkanıklık olmaksızın mide boşalmasının objektif olarak geciktiğinin gösterildiği bir durumdur.

Erken doyma, yemek sonrası dolgunluk ve bulantı gibi belirtiler birbirine benzeyebildiğinden iki durum bazen karışabilir.

Dispepsisi olan herkese endoskopi yapılmalı mıdır?

Hayır.

Her dispepsi hastasında gastroskopi gerekli değildir. Endoskopi kararı; hastanın yaşı, yakınmalarının özellikleri, kullandığı ilaçlar, aile öyküsü, risk faktörleri ve eşlik eden alarm bulgularına göre verilir.

Bazı hastalarda önce H. pylori araştırılması ve/veya uygun bir tedavi denenmesi tercih edilebilir.

Endoskopi normal çıkarsa dispepsi olabilir mi?

Evet.

Dispepsi yakınmaları bulunan birçok kişide gastroskopide yakınmaları açıklayacak ülser, tümör veya başka belirgin yapısal hastalık görülmez.

Uygun klinik özellikler ve tanı kriterleri varsa bu kişilerde fonksiyonel dispepsi düşünülebilir.

Hangi belirtiler daha dikkatli değerlendirilmelidir?

Dispepsiyle birlikte aşağıdaki durumların bulunması ayrıca değerlendirme gerektirebilir:

• Yeni veya ilerleyen yutma güçlüğü
• Gastrointestinal kanama
• Kan kusma
• Siyah, katranımsı dışkı
• Açıklanamayan demir eksikliği anemisi
• İstemsiz kilo kaybı
• Sürekli veya tekrarlayan belirgin kusma
• Aile öyküsü ve diğer önemli risk faktörleri

Bu belirtilerden birinin bulunması mutlaka kanser olduğu anlamına gelmez, ancak yalnızca “hazımsızlık” denilerek geçiştirilmemelidir.

Dispepsi nasıl tedavi edilir?

Tedavi dispepsinin nedenine göre yapılır.

H. pylori saptanırsa eradikasyon tedavisi uygulanabilir. Ülser veya ilaç kullanımına bağlı bir sorun varsa buna yönelik tedavi planlanır.

Fonksiyonel dispepside ise hastanın baskın yakınmasına göre asit baskılayıcı tedaviler, beslenme düzenlemeleri ve seçilmiş hastalarda mide hareketlerini veya bağırsak–beyin etkileşimini etkileyen tedaviler kullanılabilir.

Dolayısıyla her dispepsi hastasına aynı tedaviyi vermek doğru değildir.

Beslenme önemli midir?

Bazı kişiler özellikle büyük ve yağlı öğünlerden sonra daha fazla rahatsızlık hisseder.

Daha küçük porsiyonlar tüketmek, çok hızlı yememek ve kişide yakınmaları açıkça artıran yiyecekleri azaltmak yararlı olabilir.

Ancak uzun yasak listeleri oluşturmak ve çok sayıda besini gereksiz yere diyetten çıkarmak doğru değildir.

Dispepsi kanser belirtisi olabilir mi?

Dispepsinin çok büyük bölümü kanserden kaynaklanmaz. Bununla birlikte mide ve diğer üst gastrointestinal sistem hastalıkları bazen başlangıçta dispeptik yakınmalar oluşturabilir.

Bu nedenle özellikle yeni başlayan yakınmalar ve eşlik eden risk/alarm bulguları varsa hastanın değerlendirilmesi önemlidir.

Dispepsi kansere dönüşür mü?

Burada önemli bir ayrım vardır:

Dispepsi bir hastalık değil, belirtiler grubudur; dolayısıyla “kansere dönüşmesi” söz konusu değildir.

Önemli olan bu yakınmaların altında yatan nedenin belirlenmesidir.

Dispepsi ve fonksiyonel dispepsi arasındaki fark

	Dispepsi	Fonksiyonel dispepsi
Nedir?	Belirtiler grubudur	Tanımlanmış bir klinik bozukluktur
Başlıca belirtiler	Erken doyma, yemek sonrası dolgunluk, epigastrik ağrı/yanma	Aynı temel belirtiler
Altta hastalık bulunabilir mi?	Evet	Yakınmaları açıklayacak yapısal hastalık bulunmaz
Endoskopi	Normal veya anormal olabilir	Gerekli değerlendirmede açıklayıcı yapısal neden bulunmaz
H. pylori	Bulunabilir	Araştırılması ve varsa tedavisi gerekebilir
Ülser olabilir mi?	Evet, dispepsinin nedeni olabilir	Ülser yakınmaları açıklıyorsa fonksiyonel dispepsi denmez
Tedavi	Nedene göre	Baskın belirtiye göre kişiselleştirilir

Kısaca

Dispepsi = erken doyma + yemek sonrası dolgunluk + epigastrik ağrı ve/veya yanma gibi üst gastrointestinal yakınmaların oluşturduğu belirti grubudur.

Dispepsi gastrit veya ülserle eş anlamlı değildir.

Önce hastanın yakınmaları değerlendirilir; gerektiğinde H. pylori araştırması, gastroskopi veya başka incelemeler yapılır. Açıklayıcı yapısal bir neden bulunmaz ve uygun kriterler karşılanırsa fonksiyonel dispepsi tanısı gündeme gelir.

Not: Bu bilgiler genel hasta bilgilendirmesi amacıyla hazırlanmıştır. Yeni veya ilerleyen yutma güçlüğü, gastrointestinal kanama, açıklanamayan kilo kaybı, demir eksikliği anemisi veya sürekli kusma gibi bulgular varsa tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir.