Peptik Ülser Hastalığı

Peptik ülser nedir?

Peptik ülser, mide veya onikiparmak bağırsağının iç yüzeyinde oluşan, yüzeysel bir tahrişten daha derine ilerleyen yaradır.

Ülser midede oluşursa mide (gastrik) ülseri, mideden hemen sonra başlayan onikiparmak bağırsağında oluşursa duodenal ülser olarak adlandırılır.

Mide ve duodenum sürekli olarak mide asidiyle karşılaşmasına rağmen normalde güçlü koruyucu mekanizmalara sahiptir. Bu koruyucu sistem ile asit ve diğer zararlı faktörler arasındaki denge bozulduğunda ülser gelişebilir.

Günümüzde peptik ülserlerin büyük bölümünün nedeni belirlenebilmekte ve uygun tedaviyle başarılı sonuçlar alınabilmektedir.

Ülser neden oluşur?

Peptik ülserin en önemli iki nedeni Helicobacter pylori (H. pylori) enfeksiyonu ve bazı ağrı kesici ilaçlardır.

H. pylori

H. pylori mideye yerleşebilen bir bakteridir. Kronik gastrite yol açarak mide ve duodenumun koruyucu mekanizmalarını bozabilir ve ülser gelişmesini kolaylaştırabilir.

H. pylori saptanan hastalarda yalnızca ülseri iyileştirmek yeterli değildir. Bakterinin uygun tedaviyle ortadan kaldırılması ve daha sonra gerçekten temizlendiğinin doğrulanması önemlidir.

Ağrı kesici ilaçlar

NSAİİ olarak adlandırılan aspirin dışındaki bazı ağrı kesici ve antiinflamatuvar ilaçlar mide ve duodenumun koruyucu mekanizmalarını zayıflatarak ülser gelişmesine ve mevcut ülserin kanamasına yol açabilir.

Risk özellikle ileri yaşta, daha önce ülser geçirmiş kişilerde, yüksek doz veya birden fazla riskli ilaç kullananlarda artabilir.

Ancak kalp-damar hastalığı nedeniyle aspirin veya kan sulandırıcı kullanan bir hasta bu ilaçları kendi kendine kesmemelidir.

Stres, acı ve baharat ülser yapar mı?

Bu konuda toplumda çok sayıda yanlış inanış vardır.

Günlük yaşam stresi, acı veya baharatlı yiyecekler peptik ülserin temel nedenleri değildir.

Bazı yiyecekler mevcut ülseri olan kişide ağrı, yanma veya hazımsızlığı artırabilir. Bu, o yiyeceğin ülseri oluşturduğu anlamına gelmez.

Bu nedenle günümüzde ülser hastalarına herkese uyan uzun ve katı bir “ülser diyeti” uygulanması önerilmez.

Mide ülseri ile duodenal ülser aynı mıdır?

Hayır.

İkisi de peptik ülser hastalığı içerisinde yer almakla birlikte bazı önemli farklılıkları vardır.

Duodenal ülserlerin önemli bir bölümü H. pylori ile ilişkilidir ve tipik duodenal ülserlerin kanser olması beklenen bir durum değildir.

Mide ülserinde ise yaklaşım biraz daha dikkatlidir. Çünkü bazı mide kanserleri endoskopide ülser görünümünde olabilir.

Bu nedenle mide ülserinin endoskopik görünümü dikkatle değerlendirilir ve gerekli durumlarda biyopsi alınarak kötü huylu bir hastalık bulunmadığından emin olunması gerekir. Şüpheli görünüm veya iyileşmeyen ülserlerde başlangıç biyopsileri iyi huylu olsa bile yeniden endoskopi ve biyopsi gerekebilir.

Belirtileri nelerdir?

Peptik ülser bazen hiçbir belirti vermeyebilir.

Belirti olduğunda en sık:

• Karnın üst bölümünde ağrı veya yanma,
• Açlık veya yemeklerle ilişkili ağrı,
• Gece ortaya çıkan mide ağrısı,
• Hazımsızlık,
• Şişkinlik,
• Bulantı,
• Erken doyma

görülebilir.

Ancak yalnızca ağrının şekline bakılarak mide ülseri ile duodenal ülseri birbirinden ayırmak güvenilir değildir.

Bazı hastalarda ülserin ilk belirtisi kanama olabilir.

Ülser kanarsa ne olur?

Peptik ülser üst sindirim sistemi kanamalarının önemli nedenlerinden biridir.

Kanama olduğunda:

• Kan kusma,
• Kahve telvesi görünümünde kusma,
• Siyah ve katran benzeri dışkılama,
• Halsizlik,
• Baş dönmesi,
• Çarpıntı veya bayılma

görülebilir.

Bu belirtiler acil tıbbi değerlendirme gerektirir.

Kanayan ülserlerin önemli bir bölümü günümüzde endoskopi sırasında klips, termal yöntemler veya diğer endoskopik tekniklerle tedavi edilebilir. Güncel ESGE kılavuzu da aktif kanayan veya görünür damarı bulunan yüksek riskli ülserlerde endoskopik hemostazı temel tedavi olarak öneriyor.

Ülser delinebilir mi?

Evet. Buna perforasyon denir ve peptik ülserin ciddi komplikasyonlarından biridir.

Ülser mide veya duodenum duvarının tamamını aşarak karın boşluğuna açılabilir.

Genellikle ani başlayan, çok şiddetli ve devam eden karın ağrısı görülür. Karın sertleşebilir ve hastanın genel durumu hızla bozulabilir.

Bu durum acildir ve hastanede hızlı değerlendirme gerektirir.

Ülser mide çıkışını daraltabilir mi?

Daha seyrek olarak ülser çevresindeki ödem veya zaman içerisinde gelişen nedbe dokusu mide çıkışında daralmaya neden olabilir.

Böyle bir durumda:

• Yemeklerden sonra aşırı dolgunluk,
• Erken doyma,
• Tekrarlayan kusma,
• Saatler önce yenilen yiyeceklerin kusulması,
• Kilo kaybı

görülebilir.

Günümüzde etkili H. pylori ve asit baskılayıcı tedaviler nedeniyle ülser kaynaklı kalıcı darlık geçmişe göre daha az görülmektedir.

Tanı nasıl konulur?

Peptik ülserin değerlendirilmesinde en önemli yöntem gastroskopidir.

Endoskopi sırasında yemek borusu, mide ve duodenum doğrudan görülür.

Böylece:

• Ülserin yeri ve büyüklüğü,
• Kanama bulguları,
• Ülserin görünümü,
• Mide çıkışında darlık olup olmadığı

değerlendirilebilir.

Gerekli durumlarda biyopsi alınabilir ve H. pylori araştırılabilir.

Tedavisi nasıl yapılır?

Tedavi yalnızca yaranın kapanmasını değil, ülserin nedeninin ortadan kaldırılmasını hedeflemelidir.

H. pylori varsa

H. pylori için uygun eradikasyon tedavisi uygulanır.

Antibiyotik direnci nedeniyle tedavi seçimi günümüzde önem kazanmıştır. Tedavi tamamlandıktan sonra bakterinin gerçekten ortadan kaldırıldığı uygun bir testle doğrulanmalıdır.

Asit baskılayıcı tedavi

Proton pompa inhibitörleri (PPI) mide asidini güçlü biçimde azaltarak ülserin iyileşmesine yardımcı olur.

Tedavinin süresi ülserin yerine, büyüklüğüne, nedenine ve komplikasyon bulunup bulunmadığına göre değişebilir.

İlaçlara bağlı ülser

Ülsere yol açabilecek NSAİİ kullanımı varsa ilacın gerçekten gerekli olup olmadığı değerlendirilir.

İlaç kesilebiliyorsa kesilebilir veya alternatif tedavi düşünülebilir. Kullanılması zorunluysa mide koruyucu tedavi gerekebilir.

Her ülser H. pylori veya ağrı kesiciye bağlı mıdır?

Hayır.

Peptik ülserlerin çoğu bu iki önemli nedenle açıklanabilse de bazı hastalarda H. pylori bulunmaz ve ülseri açıklayacak NSAİİ kullanımı da yoktur.

Özellikle ülser:

• Uygun tedaviye rağmen iyileşmiyorsa,
• Sık tekrarlıyorsa,
• Birden fazla ülser bulunuyorsa,
• Alışılmadık bir bölgede ortaya çıkıyorsa,
• Çok büyükse,
• Endoskopik görünümü tipik değilse

daha ayrıntılı değerlendirme gerekebilir.

İyileşmeyen veya atipik ülserlerde neler araştırılır?

Öncelikle H. pylori’nin gerçekten bulunmadığından ve fark edilmeyen bir aspirin/NSAİİ kullanımının olmadığından emin olmak gerekir.

Daha sonra daha seyrek nedenler değerlendirilir.

Bunlar arasında Zollinger-Ellison sendromu (gastrinoma) gibi aşırı mide asidi üretimine yol açan hastalıklar, Crohn hastalığı, bazı enfeksiyonlar, dolaşım bozuklukları ve bazı ilaçlar bulunabilir.

Özellikle mide ülserinde kötü huylu hastalık olasılığının gerektiği şekilde dışlanması önemlidir.

ASGE de uygun tedaviye rağmen iyileşmeyen peptik ülserlerde nedeni yeniden araştırmayı; iyileşmeyen veya şüpheli gastrik ülserlerde gerektiğinde tekrar biyopsiyi öneriyor.

Zollinger-Ellison sendromu nedir?

Çok nadir görülen bir durumdur.

Gastrinoma adı verilen bir tümör aşırı miktarda gastrin hormonu üretir. Bunun sonucunda mide çok fazla asit salgılar.

Bu hastalarda tekrarlayan, dirençli veya alışılmadık yerlerde ülserler gelişebilir. Bazı hastalarda ishal de görülebilir.

Her tekrarlayan ülserde gastrinoma araştırılması gerekmez. Klinik özellikler şüphe uyandırdığında özel testlere başvurulur.

Ülser tamamen iyileşir mi?

Çoğu hastada evet.

H. pylori ortadan kaldırıldığında, ülser oluşturan ilaçlar uygun şekilde düzenlendiğinde ve yeterli asit baskılayıcı tedavi verildiğinde peptik ülserlerin büyük bölümü iyileşir.

Ancak yalnızca ülseri kapatmak yeterli değildir. Nedeni devam ediyorsa ülser tekrar ortaya çıkabilir.

Kontrol endoskopisi gerekir mi?

Her ülser için aynı yaklaşım uygulanmaz.

Komplikasyonsuz ve tedaviye yanıt veren tipik duodenal ülserlerde rutin kontrol endoskopisi çoğu zaman gerekli değildir.

Mide ülserlerinde ise ülserin ilk görünümü, biyopsi sonucu, hastanın risk özellikleri ve tedaviye yanıtına göre kontrol endoskopisi gerekebilir. Özellikle şüpheli görünen veya uygun tedavi sonrasında iyileşmeyen gastrik ülserlerin tekrar değerlendirilmesi önemlidir.

Ne zaman acil başvurulmalıdır?

Ülser hastasında kan kusma, kahve telvesi şeklinde kusma, siyah-katran renginde dışkılama, bayılma veya ani başlayan çok şiddetli karın ağrısı ortaya çıkarsa beklenmemelidir.

Bunlar kanama veya perforasyon gibi ciddi komplikasyonların belirtisi olabilir.

Prognoz

Peptik ülser hastalığının prognozu günümüzde genel olarak çok iyidir.

H. pylori’nin tanınması, etkili asit baskılayıcı ilaçların kullanılması ve gelişmiş endoskopik kanama tedavileri sayesinde ülser hastalığının tedavisi geçmişe göre çok daha başarılıdır.

Buna karşılık tekrarlayan veya iyileşmeyen bir ülseri sürekli aynı ilaçlarla tedavi etmek yerine neden iyileşmediğini araştırmak gerekir.

Güncellik: Bu sayfadaki bilgiler peptik ülser hastalığı, H. pylori enfeksiyonu ve ülser komplikasyonlarının tanı ve tedavisine ilişkin güncel uluslararası gastroenteroloji ve endoskopi yaklaşımları dikkate alınarak hazırlanmıştır.

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Tanı ve tedavi hastanın özelliklerine göre hekim tarafından planlanmalıdır.