Fonksiyonel Dispepsi

Fonksiyonel dispepsi, üst karın bölgesinde tekrarlayan veya uzun süren yemek sonrası dolgunluk, erken doyma, mide/epigastrik ağrı veya yanma ile seyreden bir bağırsak–beyin etkileşimi bozukluğudur.

“Fonksiyonel” kelimesi hastanın şikâyetlerinin önemsiz veya psikolojik olduğu anlamına gelmez. Yapılan değerlendirmelerde yakınmaları yeterince açıklayacak ülser, tümör veya başka yapısal bir hastalık saptanmamasını ifade eder.

Fonksiyonel dispepsi sık görülür mü?

Evet. Toplumda oldukça sık görülen gastrointestinal sorunlardan biridir. Belirtiler zaman zaman kaybolup yeniden ortaya çıkabilir ve bazı hastalarda uzun süre devam edebilir.

En sık belirtileri nelerdir?

Başlıca dört yakınma önemlidir:

• Yemek sonrası dolgunluk: Yemekten sonra midenin uzun süre aşırı dolu hissedilmesi
• Erken doyma: Normal bir öğünü tamamlayamadan doymuş hissetme
• Epigastrik ağrı: Karnın üst orta bölümünde ağrı
• Epigastrik yanma: Aynı bölgede yanma hissi

Şişkinlik, bulantı ve geğirme gibi yakınmalar da eşlik edebilir.

Fonksiyonel dispepsi ile reflü aynı şey midir?

Hayır.

Reflüde tipik olarak göğüs kemiği arkasında yanma ve mide içeriğinin ağza geri gelmesi ön plandadır.

Fonksiyonel dispepside ise yakınmalar daha çok mide bölgesinde, özellikle yemeklerle ilişkili dolgunluk ve erken doyma veya epigastrik ağrı ve yanma şeklindedir.

İki durum aynı kişide birlikte bulunabilir.

Neden oluşur?

Fonksiyonel dispepsinin tek bir nedeni yoktur. Birden fazla mekanizma birlikte rol oynayabilir.

Bunlar arasında:

Midenin yemeğe uyumunun bozulması → mide ve duodenumun aşırı duyarlılığı → mide boşalmasındaki değişiklikler → duodenumdaki bazı değişiklikler → bağırsak–beyin iletişimindeki farklılıklar

sayılabilir.

Bazı kişilerde geçirilmiş gastrointestinal enfeksiyondan sonra başlayabilir.

Stresle ilişkili midir?

Stres ve duygusal durumlar bağırsak–beyin iletişimi aracılığıyla belirtilerin şiddetini etkileyebilir.

Ancak fonksiyonel dispepsiyi yalnızca “stresten oluyor” şeklinde açıklamak doğru değildir. Hastalığın biyolojik mekanizmaları vardır ve belirtiler gerçektir.

Fonksiyonel dispepsinin tipleri var mıdır?

Evet. Belirtilerin baskın şekline göre iki ana klinik grup tanımlanır.

Yemek Sonrası Sıkıntı Sendromu (PDS)

Özellikle yemek sonrası dolgunluk + erken doyma ön plandadır.

Hasta “Biraz yiyorum hemen doyuyorum”, “Yemekten sonra midem saatlerce dolu kalıyor” şeklinde tarif edebilir.

Epigastrik Ağrı Sendromu (EPS)

Özellikle üst karın bölgesinde ağrı ve/veya yanma ön plandadır.

Bu iki tablo aynı hastada birlikte bulunabilir.

Gastroparezi ile aynı şey midir?

Hayır.

Gastroparezide mekanik tıkanıklık olmaksızın mide boşalmasının objektif olarak geciktiği gösterilir.

Fonksiyonel dispepsi ve gastroparezi bazı benzer belirtiler oluşturabilir; ancak aynı hastalık değildir.

Tanı nasıl konulur?

Tanıda hastanın yakınmalarının özellikleri ve süresi önemlidir. Günümüzde standart semptom kriterlerinden yararlanılır.

Hastanın yaşına, yakınmalarına, kullandığı ilaçlara ve alarm bulgularına göre kan testleri, H. pylori araştırması, gastroskopi veya başka incelemeler gerekebilir.

Her hastada aynı tetkiklerin yapılması gerekmez.

Gastroskopi normal çıkarsa şikâyetler nasıl devam edebilir?

Bu hastaların en sık sorduğu sorulardan biridir.

Gastroskopi mide ve duodenumdaki yapısal değişiklikleri değerlendirmede çok değerlidir. Ancak organların duyarlılığı, yemeğe uyumu ve bağırsak–beyin iletişimi gibi işlevler standart gastroskopide görülmez.

Bu nedenle:

“Endoskopim normal = hiçbir problemim yok”

anlamına gelmez.

Helicobacter pylori ile ilişkisi var mıdır?

Dispepsi yakınmaları bulunan uygun hastalarda H. pylori araştırılabilir.

Aktif H. pylori enfeksiyonu saptanırsa eradikasyon tedavisi uygulanması uygun olabilir. Bazı hastalarda bakterinin ortadan kaldırılması dispepsi belirtilerinde uzun vadeli düzelme sağlayabilir.

Hangi belirtiler olduğunda daha dikkatli olunmalıdır?

Özellikle:

• Yeni veya ilerleyen yutma güçlüğü
• Gastrointestinal kanama
• Siyah, katranımsı dışkı
• Açıklanamayan demir eksikliği anemisi
• İstemsiz kilo kaybı
• Sürekli veya tekrarlayan belirgin kusma

gibi bulgular varsa hastanın ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Bunların bulunması mutlaka ciddi bir hastalık olduğu anlamına gelmez.

Fonksiyonel dispepsi nasıl tedavi edilir?

Tedavi hastanın baskın yakınmasına göre kişiselleştirilmelidir.

Tedavide duruma göre:

• Beslenme alışkanlıklarının düzenlenmesi
• H. pylori varsa eradikasyonu
• Asit baskılayıcı ilaçlar
• Seçilmiş hastalarda mide hareketlerini etkileyen ilaçlar
• Bağırsak–beyin etkileşimini düzenleyen düşük doz bazı nöromodülatör ilaçlar
• Uygun hastalarda psikolojik/bağırsak–beyin odaklı yaklaşımlar

kullanılabilir.

Nasıl beslenmeliyim?

Herkese uygulanabilecek tek bir “fonksiyonel dispepsi diyeti” yoktur.

Genellikle çok büyük öğünler yerine daha küçük porsiyonlar tercih etmek ve kişide yakınmayı belirgin artıran yiyecekleri azaltmak yararlı olabilir.

Özellikle çok yağlı yemekler bazı hastalarda yemek sonrası dolgunluk ve diğer belirtileri artırabilir.

Gereksiz ve aşırı gıda kısıtlamalarından kaçınılmalıdır.

Fonksiyonel dispepsi kansere dönüşür mü?

Hayır. Fonksiyonel dispepsi kanser değildir ve kansere dönüşen bir hastalık olarak kabul edilmez.

Ancak daha önce fonksiyonel dispepsi tanısı konmuş olması, yıllar sonra ortaya çıkan yeni veya farklı alarm belirtilerinin aynı hastalığa bağlanması gerektiği anlamına gelmez.

Fonksiyonel dispepsi tamamen geçer mi?

Seyri kişiden kişiye değişir. Belirtiler bazı dönemlerde artabilir, başka dönemlerde hafifleyebilir veya uzun süre kaybolabilir.

Doğru tanı, hastanın baskın yakınmasının belirlenmesi ve buna uygun tedaviyle belirtiler önemli ölçüde kontrol altına alınabilir.

Kısaca

Fonksiyonel dispepside en tipik tablo:

Yemek → erken doyma / uzun süren dolgunluk

ve/veya

Üst karında ağrı / yanma

şeklindedir.

Ülser değildir → kanser değildir → “her şey psikolojik” anlamına gelmez.

Fonksiyonel dispepsi, mide ve duodenumun işlevleri, duyarlılığı ve bağırsak–beyin etkileşimindeki değişikliklerle ilişkili gerçek bir klinik durumdur.

Not: Bu bilgiler genel hasta bilgilendirmesi amacıyla hazırlanmıştır. Yeni başlayan veya giderek artan yakınmalar, gastrointestinal kanama, yutma güçlüğü, açıklanamayan kilo kaybı, demir eksikliği anemisi veya sürekli kusma varsa hekim değerlendirmesi geciktirilmemelidir.