Mide Boşalma Güçlüğü (Gastroparezi)

Mide boşalma güçlüğü nedir?

Yemek yedikten sonra mide, besinleri karıştırıp küçük parçalara ayırır ve kontrollü şekilde onikiparmak bağırsağına gönderir.

Gastroparezi, mide çıkışında fiziksel bir tıkanıklık olmadığı halde yiyeceklerin mideden ince bağırsağa geçişinin normalden yavaş olmasıdır.

Hastalar bunu çoğu zaman “yediklerim midemde kalıyor”, “çok çabuk doyuyorum” veya “yemekten saatler sonra bile midem dolu” şeklinde tarif eder.

Gastroparezi hafif yakınmalardan beslenmeyi ciddi şekilde bozabilen tablolara kadar farklı şiddetlerde görülebilir.

Mide neden geç boşalır?

Midenin boşalması; mide kaslarının, sinirlerin ve beyin-bağırsak sisteminin koordineli çalışmasını gerektirir.

Bu sistemdeki bozukluk mide hareketlerinin yavaşlamasına neden olabilir.

Gastroparezinin önemli nedenleri arasında:

• Diyabet,
• Mide veya yemek borusu çevresinde yapılan bazı ameliyatlar,
• Mide hareketlerini etkileyen bazı ilaçlar,
• Bazı nörolojik ve sistemik hastalıklar

bulunur.

Bazı hastalarda ise bütün araştırmalara rağmen belirgin bir neden bulunamaz. Buna idiyopatik gastroparezi denir.

Bazı viral enfeksiyonların ardından da mide boşalmasında geçici veya daha uzun süren bozukluklar görülebilir.

Hangi ilaçlar mide boşalmasını yavaşlatabilir?

Bazı ilaçlar mide hareketlerini azaltabilir.

Özellikle opioid grubu güçlü ağrı kesiciler ve bazı diğer ilaçlar gastroparezi benzeri yakınmalara veya mevcut gastroparezinin kötüleşmesine neden olabilir.

Son yıllarda kilo verme ve diyabet tedavisinde yaygın kullanılan GLP-1 reseptör agonistleri de mide boşalmasını yavaşlatabilir.

Bu ilaçları kullanan kişinin ilacını kendi kendine kesmesi doğru değildir. Yakınmalar varsa tedaviyi düzenleyen doktorla görüşülmelidir.

Belirtileri nelerdir?

Gastroparezide en sık görülen yakınmalar:

• Yemekten sonra uzun süren dolgunluk,
• Çok az yemekle doyma,
• Şişkinlik,
• Bulantı,
• Kusma,
• Üst karında rahatsızlık veya ağrı,
• İştahsızlık

şeklindedir.

Bazı hastalar saatler önce yedikleri, henüz sindirilmemiş yiyecekleri kusabilir.

Şiddetli hastalıkta yeterli beslenememe, kilo kaybı ve sıvı kaybı gelişebilir.

Diyabetli kişilerde mide boşalmasının düzensiz olması kan şekeri kontrolünü de güçleştirebilir.

Her şişkinlik gastroparezi midir?

Hayır.

Şişkinlik, erken doyma, bulantı ve yemek sonrası dolgunluk oldukça sık görülen yakınmalardır ve birçok farklı hastalıkta ortaya çıkabilir.

Fonksiyonel dispepsi, peptik ülser hastalığı, bazı ilaçların etkileri ve mide çıkışını daraltan hastalıklar benzer belirtiler oluşturabilir.

Bu nedenle yalnızca belirtilere bakarak gastroparezi tanısı konulmamalıdır.

Tanı nasıl konulur?

Gastroparezi tanısında iki temel durumun gösterilmesi gerekir:

1. Mide çıkışında mekanik bir tıkanıklık bulunmaması
2. Mide boşalmasının gerçekten geciktiğinin objektif olarak gösterilmesi

Gastroskopi

Endoskopi ile mide çıkışında darlık, ülser, tümör veya yiyeceklerin geçişini engelleyebilecek başka bir durum olup olmadığı araştırılabilir.

Endoskopide midede yiyecek görülmesi gastroparezi şüphesini artırabilir ancak tek başına gastroparezi tanısı koydurmaz.

Mide boşalma sintigrafisi

Gastroparezi tanısında en önemli yöntemlerden biridir.

Hasta, içerisinde çok düşük miktarda radyoaktif işaretleyici bulunan standart bir öğün yer. Daha sonra belirli zamanlarda görüntüler alınarak yiyeceğin mideden ne hızda boşaldığı ölçülür.

Standart değerlendirmede mide boşalmasının yaklaşık 4 saat boyunca izlenmesi tercih edilir.

Bu yöntem, mide boşalmasının gerçekten gecikip gecikmediğini objektif olarak göstermeye yardımcı olur.

Bazı hastalarda farklı mide boşalma testleri de kullanılabilir.

Tedavisi nasıl yapılır?

Gastroparezi tedavisi hastalığın nedenine ve şiddetine göre kişiye özel planlanır.

Tedavinin amaçları:

• Bulantı ve kusmayı azaltmak,
• Midenin boşalmasını kolaylaştırmak,
• Yeterli beslenmeyi sağlamak,
• Sıvı ve elektrolit kaybını önlemek,
• Altta yatan nedeni mümkün olduğunca düzeltmektir.

Beslenme nasıl düzenlenir?

Beslenme tedavinin önemli bir parçasıdır.

Birçok hastada:

• Daha küçük porsiyonlar tüketmek,
• Öğünleri gün içine bölmek,
• Çok yağlı yiyecekleri azaltmak,
• Sindirimi güç, çok lifli ve büyük parçalı yiyecekleri sınırlamak,
• Yiyecekleri iyi çiğnemek

mide boşalmasını kolaylaştırabilir.

Özellikle belirgin gastroparezide küçük parçacıklı, yumuşak veya gerektiğinde sıvılaştırılmış besinler daha iyi tolere edilebilir.

Ancak gereksiz ve aşırı kısıtlayıcı diyetler kilo kaybına ve beslenme bozukluğuna yol açabileceğinden beslenme planı hastanın durumuna göre düzenlenmelidir.

İlaç tedavisi var mıdır?

Evet.

Bazı ilaçlar mide hareketlerini artırarak mide boşalmasını hızlandırabilir. Bunlara prokinetik ilaçlar denir.

Metoklopramid bu amaçla kullanılabilen ilaçlardan biridir. Ancak uzun süreli kullanımında istemsiz hareketler gibi önemli nörolojik yan etkiler ortaya çıkabileceğinden tedavi süresi ve dozunun doktor tarafından belirlenmesi gerekir.

Bulantı ve kusmayı azaltmak amacıyla ayrıca antiemetik ilaçlar kullanılabilir.

İlaç seçimi hastanın yaşı, diğer hastalıkları, kullandığı ilaçlar ve gastroparezinin şiddetine göre yapılır.

Endoskopik tedavi mümkün müdür?

Evet. Seçilmiş ve tedaviye dirençli hastalarda endoskopik tedavi seçenekleri bulunmaktadır.

Bunlardan biri G-POEM (gastrik peroral endoskopik miyotomi) yöntemidir.

Bu işlemde endoskopik olarak mide çıkışındaki pilor kasına müdahale edilerek midenin boşalmasının kolaylaştırılması amaçlanır.

Ancak G-POEM her gastroparezi hastasına uygulanmaz. Standart tedavilere yeterli yanıt alınamayan ve uygun olduğu düşünülen hastalarda deneyimli merkezlerde değerlendirilir.

Cerrahi yöntemler ise günümüzde daha seçilmiş durumlarda gündeme gelir.

Beslenme ağızdan yeterli olmazsa ne yapılır?

Ağır gastroparezide hasta yeterli kalori ve sıvıyı ağızdan alamayabilir.

Öncelikle beslenmenin ağızdan sürdürülebilmesi için gerekli düzenlemeler yapılır.

Bu mümkün değilse seçilmiş hastalarda besinin midenin ilerisine, ince bağırsağa verilmesini sağlayan beslenme yöntemleri kullanılabilir.

Damar yoluyla beslenme ise genellikle diğer yöntemlerin yeterli olmadığı özel durumlara saklanır.

Gastroparezi tamamen geçer mi?

Hastalığın seyri nedenine göre değişir.

Bazı hastalarda yakınmalar zaman içerisinde azalabilir. Bazılarında ise hastalık uzun süre devam edebilir ve dönem dönem alevlenebilir.

Gastroparezi genellikle doğrudan yaşamı tehdit eden bir hastalık değildir; ancak şiddetli olgularda kilo kaybı, beslenme bozukluğu, sıvı kaybı ve kan şekeri kontrolünde bozulmaya neden olabilir.

Uygun beslenme düzeni, hastalığa neden olabilecek faktörlerin düzeltilmesi ve gerektiğinde ilaç veya girişimsel tedavilerle hastaların önemli bir bölümünde yakınmalar kontrol altına alınabilir.

Ne zaman doktora başvurulmalıdır?

Uzun süren erken doyma, yemek sonrası belirgin dolgunluk, tekrarlayan bulantı veya kusma gastroenteroloji değerlendirmesi gerektirebilir.

Özellikle:

• Sürekli veya tekrarlayan kusma,
• Yemek ve sıvıları alamama,
• Belirgin kilo kaybı,
• Şiddetli veya giderek artan karın ağrısı,
• Kanlı kusma,
• Bayılma veya ciddi sıvı kaybı belirtileri

varsa gecikmeden tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.

Güncellik: Bu sayfadaki bilgiler gastroparezinin tanı ve tedavisine ilişkin güncel uluslararası gastroenteroloji yaklaşımları dikkate alınarak hastaların anlayabileceği şekilde hazırlanmıştır.

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Gastroparezi tanısı yalnızca belirtilere dayanarak konulmamalı; mekanik tıkanıklık dışlanmalı ve gerekli hastalarda mide boşalması objektif yöntemlerle değerlendirilmelidir.