Periyodik Kusma Sendromu

Periyodik kusma sendromu nedir?

Periyodik kusma sendromu (PKS), kişinin belirli aralıklarla ortaya çıkan şiddetli bulantı ve tekrarlayan kusma atakları yaşadığı bir hastalıktır.

En karakteristik özelliği, kusmaların sürekli olmamasıdır. Atak başlar, saatler veya bazen birkaç gün devam eder ve ardından düzelir. Ataklar arasında kişi tamamen veya büyük ölçüde normal olabilir.

Hastalık çocuklarda daha iyi bilinmekle birlikte erişkinlerde de görülür ve erişkin yaşta başlayabilir.

Neden olur?

Periyodik kusma sendromunun kesin nedeni henüz tam olarak bilinmemektedir.

Günümüzde hastalığın yalnızca mideyle ilgili bir problem olmadığı; beyin ile sindirim sistemi arasındaki iletişim, otonom sinir sistemi, stres yanıtı ve bazı nörohormonal mekanizmaların birlikte rol oynadığı düşünülmektedir.

PKS ile migren arasında güçlü bir ilişki bulunmaktadır. Hastanın kendisinde veya ailesinde migren öyküsü bulunması tanıyı destekleyebilir.

Ancak PKS psikolojik bir hastalık değildir. Stres ve kaygı bazı kişilerde atağı tetikleyebilir veya şiddetlendirebilir fakat hastalığın tek nedeni olarak kabul edilmez.

Ataklar nasıl gelişir?

Hastalık genellikle birbirini takip eden dönemler halinde seyreder.

1. Atak öncesi dönem

Hasta atağın başlayacağını hissedebilir.

Bulantı, iştahsızlık, karın rahatsızlığı, halsizlik, terleme veya huzursuzluk görülebilir.

Bazı hastalar daha önce yaşadıkları ataklardan bu belirtileri tanıyabilir.

2. Kusma dönemi

Şiddetli bulantı ve tekrarlayan kusmalar başlar.

Kusma kısa aralıklarla tekrarlayabilir ve hasta yiyecek veya sıvı almakta zorlanabilir.

Atak saatler sürebileceği gibi bazı hastalarda birkaç gün devam edebilir.

3. İyileşme dönemi

Kusmalar giderek azalır ve durur.

İştah geri gelir ve hasta yeniden sıvı ve yiyecek almaya başlar. Bir süre halsizlik devam edebilir.

4. Ataklar arası dönem

PKS’nin ayırt edici özelliklerinden biridir.

Hasta bir sonraki atağa kadar tamamen veya büyük ölçüde normal yaşamına döner.

Atakları neler tetikleyebilir?

Tetikleyiciler kişiden kişiye değişebilir.

Sık bildirilenler arasında:

• Uykusuzluk,
• Yoğun stres veya heyecan,
• Uzun süre aç kalmak,
• Aşırı fiziksel yorgunluk,
• Bazı enfeksiyonlar,
• Seyahat,
• Menstrüasyon,
• Bazı kişilerde belirli yiyecekler

bulunabilir.

Her hastada aynı tetikleyiciler görülmez.

Bu nedenle atak günlüğü tutmak, kişinin kendi tetikleyicilerini fark etmesine yardımcı olabilir.

Tanı nasıl konulur?

Periyodik kusma sendromunu tek başına gösteren özel bir kan testi, endoskopi veya görüntüleme yöntemi yoktur.

Tanı öncelikle atakların karakteristik biçimine dayanır.

Benzer şekilde tekrarlayan kusmaya neden olabilecek başka hastalıkların bulunmadığından emin olmak gerekir.

Gerekli görüldüğünde:

• Kan ve idrar testleri,
• Gastroskopi,
• Karın görüntülemeleri,
• Metabolik ve hormonal incelemeler,
• Nörolojik değerlendirme

yapılabilir.

Her hastaya bütün testlerin yapılması gerekmez. İncelemeler hastanın yaşı, öyküsü, muayenesi ve eşlik eden belirtilere göre belirlenir.

Başka hangi hastalıklarla karışabilir?

Tekrarlayan kusmanın birçok nedeni vardır.

Gastroparezi, bağırsak tıkanıklıkları, bazı metabolik ve hormonal hastalıklar, merkezi sinir sistemi hastalıkları, ilaçlar ve başka sindirim sistemi hastalıkları benzer yakınmalara neden olabilir.

Özellikle düzenli veya yoğun kenevir (cannabis) kullanan kişilerde kannabinoid hiperemezis sendromu ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu ayrım önemlidir; çünkü tedavileri farklıdır.

Tedavisi nasıl yapılır?

Tedavi iki ayrı hedefe yöneliktir:

Atağı durdurmak veya şiddetini azaltmak ve yeni atakların ortaya çıkmasını önlemek.

Atak sırasında

Tedavi mümkün olduğunca atağın erken döneminde başlanır.

Hastanın durumuna göre:

• Bulantı ve kusmayı azaltan ilaçlar,
• Migren tipi ataklarda uygun hastalarda migrene yönelik ilaçlar,
• Sıvı ve elektrolit desteği,
• Gerektiğinde damar yoluyla sıvı tedavisi

uygulanabilir.

Karanlık ve sessiz bir ortam bazı hastaların kendisini daha rahat hissetmesini sağlayabilir.

Şiddetli ataklarda hastane tedavisi gerekebilir.

Atakları önlemek için

Sık veya ağır atakları bulunan hastalarda koruyucu tedavi düşünülebilir.

Erişkinlerde orta-ağır PKS için amitriptilin en çok kullanılan ilk seçeneklerden biridir.

Uygun hastalarda topiramat veya aprepitant gibi alternatif ilaçlar da değerlendirilebilir.

Hangi ilacın kullanılacağı hastanın yaşı, diğer hastalıkları, atak sıklığı ve kullanılan diğer ilaçlar dikkate alınarak belirlenir.

Düzenli uyku, uzun süre aç kalmamak ve kişiye özgü tetikleyicilerden kaçınmak da tedavinin önemli parçalarıdır.

Migren tedavisiyle ilişkisi var mıdır?

Evet.

PKS ile migren arasındaki yakın ilişki nedeniyle bazı migren ilaçları hem atakların önlenmesinde hem de uygun hastalarda başlayan atağın durdurulmasında kullanılabilir.

Özellikle kendisinde veya ailesinde migren bulunan hastalarda bu bağlantı daha belirgin olabilir.

Hastalık tehlikeli midir?

PKS’nin kendisi genellikle kalıcı bir mide hasarı oluşturmaz.

Ancak ağır ve uzun süren kusma atakları:

• Ciddi sıvı kaybı,
• Elektrolit bozuklukları,
• Böbrek fonksiyonlarında bozulma,
• Beslenme sorunları,
• Yemek borusunda kusmaya bağlı hasar

oluşturabilir.

Bu nedenle şiddetli atakların gerektiğinde hastanede tedavi edilmesi önemlidir.

Hastalığın seyri nasıldır?

Seyir kişiden kişiye değişir.

Bazı hastalarda ataklar zaman içerisinde seyrekleşebilir. Bazılarında ise yıllarca dönem dönem tekrarlayabilir.

Doğru tanının konulması özellikle önemlidir. PKS yeterince tanınmadığında hastalar aynı şikâyet nedeniyle tekrar tekrar acil servise başvurabilir ve çok sayıda tetkik yaptırabilir.

Kişiye özel bir atak planının önceden belirlenmesi, atağın erken döneminde uygun tedavinin başlanmasını ve gereksiz işlemlerin azaltılmasını sağlayabilir.

Ne zaman acil yardım gerekir?

Kusmalar nedeniyle sıvı alınamıyorsa veya aşağıdaki belirtilerden biri ortaya çıkıyorsa acil değerlendirme gerekir:

• Kusmanın durmaması,
• Belirgin sıvı kaybı,
• İdrarın belirgin azalması,
• Bayılma veya bilinç değişikliği,
• Şiddetli veya alışılmadık karın ağrısı,
• Kanlı kusma,
• Yüksek ateş,
• Yeni gelişen ciddi nörolojik belirtiler.

Özellikle daha önce PKS tanısı bulunan bir hastada önceki ataklardan belirgin biçimde farklı bir tablo ortaya çıkması, bunun otomatik olarak yeni bir PKS atağı kabul edilmemesini ve başka nedenlerin araştırılmasını gerektirir.

Güncellik: Bu sayfadaki bilgiler 2025 Avrupa kronik bulantı ve kusma kılavuzu ile periyodik/siklik kusma sendromuna ilişkin uluslararası tanı ve tedavi önerileri dikkate alınarak hastaların anlayabileceği şekilde hazırlanmıştır.

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Tekrarlayan kusma ataklarının değerlendirilmesi ve tedavi planı hekim tarafından belirlenmelidir.