Kusma Neden Olur?

Kusma, mide içeriğinin ağız yoluyla istemsiz ve güçlü bir şekilde dışarı çıkarılmasıdır. Genellikle bulantıyla birlikte görülür, ancak bazı kişilerde bulantı olmadan da ortaya çıkabilir.

Tek başına bir hastalık değildir. Basit bir mide-bağırsak enfeksiyonundan kullanılan ilaçlara, migrene, mide boşalma bozukluklarına veya bağırsak tıkanıklığına kadar çok farklı nedenlerle gelişebilir.

Kısa süreli kusmaların önemli bir kısmı kendiliğinden düzelir. Ancak sürekli tekrarlayan, sıvı almayı engelleyen veya alarm belirtilerinin eşlik ettiği kusmanın nedeni araştırılmalıdır.

Kusmanın birçok nedeni vardır ve tek başına kanser anlamına gelmez.

Kusmanın en sık nedenleri nelerdir?

Mide ve bağırsak enfeksiyonları

Akut başlayan kusmanın sık nedenlerinden biridir.

Viral veya bakteriyel gastroenteritlerde kusmaya;

• İshal
• Karın ağrısı ve kramplar
• Ateş
• Halsizlik

eşlik edebilir.

Gıda zehirlenmeleri de ani başlayan bulantı ve kusmaya neden olabilir.

Mide hastalıkları kusma yapabilir mi?

Evet.

Gastrit ve ülser gibi hastalıklar bulantı ve kusmaya yol açabilir.

Fonksiyonel dispepside daha çok erken doyma, yemek sonrası dolgunluk ve üst karın yakınmaları görülür; belirgin veya sürekli kusma varsa başka nedenlerin de araştırılması gerekir.

Gastroparezi kusmaya neden olabilir mi?

Evet.

Gastroparezide mide çıkışında mekanik bir tıkanıklık bulunmadığı halde midenin boşalması gecikir.

Hastalarda;

• Erken doyma
• Yemek sonrasında uzun süren tokluk
• Şişkinlik
• Bulantı
• Kusma

görülebilir.

Kusulan yiyeceklerin saatler önce yenmiş ve yeterince sindirilmemiş olması mide boşalmasının geciktiğini düşündürebilir.

Diyabet ve bazı ilaçlar gastropareziye neden olabilen durumlar arasındadır.

Mide çıkışında tıkanıklık kusma yapar mı?

Midenin onikiparmak bağırsağına açıldığı bölgede gelişen darlık veya tıkanıklık yiyeceklerin ilerlemesini engelleyebilir.

Bu durumda özellikle;

• Yemeklerden sonra tekrarlayan kusma
• Erken doyma
• Midede dolgunluk
• Kilo kaybı

görülebilir.

Böyle bir durumda mekanik tıkanıklığın dışlanması gerekir.

Bağırsak tıkanıklığında kusma olur mu?

Evet ve önemli bir durumdur.

Bağırsak içeriğinin ilerleyememesi sonucunda;

• Karında belirgin şişme
• Kramp veya şiddetli karın ağrısı
• Kusma
• Gaz ve dışkı çıkaramama

ortaya çıkabilir.

Özellikle kusma + karında belirgin şişme + gaz ve dışkı çıkaramama birlikteliği bağırsak tıkanıklığı açısından acil değerlendirme gerektirir.

Safra kesesi ve pankreas hastalıkları kusma yapabilir mi?

Evet.

Safra kesesi taşları ve safra yolları hastalıklarında karın ağrısıyla birlikte bulantı ve kusma görülebilir.

Akut pankreatitte ise genellikle üst karında başlayan, sırta yayılabilen şiddetli ağrıya belirgin bulantı ve kusma eşlik eder.

İlaçlar kusmaya neden olabilir mi?

Çok sayıda ilaç bulantı ve kusmaya yol açabilir.

Örneğin bazı;

• Antibiyotikler
• Ağrı kesiciler
• Kanser tedavisinde kullanılan ilaçlar
• Demir preparatları
• Opioidler
• Diyabet ve obezite tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar

bulantı ve kusmaya neden olabilir.

Özellikle yeni bir ilaca başladıktan veya ilaç dozu artırıldıktan sonra gelişen yakınmalarda kullanılan ilaçlar gözden geçirilmelidir.

Düzenli kullandığınız ilaçları doktorunuza danışmadan kesmeyin.

Kusmanın nedeni her zaman mide midir?

Hayır.

Kusma sindirim sistemi dışındaki hastalıklarda da görülebilir.

Örneğin;

• Migren
• İç kulak ve denge sistemi hastalıkları
• Gebelik
• Bazı enfeksiyonlar
• Metabolik bozukluklar
• Böbrek hastalıkları
• Bazı nörolojik hastalıklar

kusmaya neden olabilir.

Bu nedenle tekrarlayan kusmayı yalnızca “mide rahatsızlığı” olarak değerlendirmek doğru değildir.

Kusmuğun görünümü önemli midir?

Evet.

Kusmuğun içeriği neden hakkında önemli ipuçları verebilir.

Kanlı kusma

Parlak kırmızı kan veya kahve telvesine benzeyen koyu içerik, üst sindirim sistemi kanamasının belirtisi olabilir.

Bu durum tıbbi değerlendirme gerektirir.

Sarı veya yeşil kusma

Safra içeren kusmuk sarı-yeşil renkte olabilir.

Tek başına belirli bir hastalığın tanısını koydurmaz. Ancak özellikle şiddetli karın ağrısı ve karında şişme ile birlikteyse bağırsak tıkanıklığı gibi nedenler değerlendirilmelidir.

Sürekli kusmanın en önemli tehlikesi nedir?

Kusma nedeniyle vücut su ve elektrolit kaybedebilir.

Bunun sonucunda;

• Ağız kuruluğu
• Aşırı susama
• Baş dönmesi
• Halsizlik
• İdrar miktarında azalma
• Çarpıntı

gelişebilir.

Uzun süren kusma potasyum ve diğer elektrolitlerde bozukluklara ve böbrek fonksiyonlarının etkilenmesine neden olabilir.

Kusma sırasında ne yapılabilir?

Kısa süreli ve hafif kusmalarda en önemli amaç sıvı kaybını önlemektir.

Kişi tolere edebiliyorsa;

• Sıvıları küçük miktarlarda ve sık aralıklarla almak
• Gerektiğinde uygun oral rehidrasyon solüsyonlarından yararlanmak
• Kusma azaldıkça beslenmeye küçük porsiyonlarla dönmek
• Çok yağlı ve ağır yiyecekleri geçici olarak azaltmak

yardımcı olabilir.

Ancak hiçbir sıvının tutulamadığı sürekli kusmada evde beklemek doğru değildir.

Kusma önleyici ilaç kullanılabilir mi?

Gerektiğinde kullanılabilir, ancak her kusmanın tedavisi aynı değildir.

Kusmayı baskılamak altta yatan nedeni ortadan kaldırmaz. Bağırsak tıkanıklığı, gastrointestinal kanama veya ciddi enfeksiyon gibi durumlarda asıl hastalığın tedavisi gerekir.

Bu nedenle özellikle tekrarlayan kusmada gelişigüzel ilaç kullanmak yerine neden belirlenmelidir.

Ne zaman doktora başvurulmalıdır?

Kusma;

• Tekrarlıyorsa
• Birkaç günden uzun sürüyorsa
• Yemek yemeyi veya sıvı almayı engelliyorsa
• Kilo kaybına yol açıyorsa
• Sürekli yemeklerden sonra ortaya çıkıyorsa
• Erken doyma ile birlikteyse
• Yeni başladıysa ve açıklanamıyorsa

değerlendirilmelidir.

Hangi durumlarda acil değerlendirme gerekir?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa gecikmeden tıbbi yardım alınmalıdır:

• Kanlı veya kahve telvesi görünümünde kusma
• Şiddetli veya giderek artan karın ağrısı
• Karında belirgin şişme ile birlikte gaz ve dışkı çıkaramama
• Sürekli kusma nedeniyle sıvı alamama
• Belirgin susuzluk veya idrar miktarında ciddi azalma
• Bayılma veya bilinç değişikliği
• Şiddetli yeni başlayan baş ağrısı ve nörolojik belirtiler
• Yüksek ateş ve belirgin genel durum bozukluğu

Kusmanın nedeni nasıl araştırılır?

Hekim öncelikle kusmanın ne zamandır devam ettiğini, yemeklerle ilişkisini, kusmuğun özelliklerini, karın ağrısı veya ishal bulunup bulunmadığını ve kullanılan ilaçları değerlendirir.

Hastanın durumuna göre;

• Kan ve idrar testleri
• Gebelik testi
• Ultrasonografi
• Gastroskopi
• Bilgisayarlı tomografi
• Mide boşalma testleri
• Gerekli diğer incelemeler

yapılabilir.

Her kusma hastasına gastroskopi veya tomografi yapılması gerekmez. İncelemeler klinik bulgulara göre seçilir.

Unutmayın

Kusma bir hastalık değil, belirtidir.

Çoğu akut kusma kısa süreli nedenlerden kaynaklanır. Ancak kanlı kusma, sürekli sıvı alamama, şiddetli karın ağrısı veya karın şişliğiyle birlikte gaz-dışkı çıkaramama önemli alarm belirtileridir.

Tekrarlayan veya uzun süren kusmada amaç yalnızca kusmayı durdurmak değil, kusmanın nedenini belirlemektir.