Safra Kesesi Taşları: Ne Anlama Gelir?

Safra kesesi taşları (kolelitiazis), safra kesesi içerisinde bulunan safranın içindeki maddelerin çökelerek sert yapılar oluşturmasıdır. Oldukça sık görülür ve birçok kişide hiçbir şikâyete yol açmadan, başka bir nedenle yapılan ultrasonografi sırasında tesadüfen saptanır.

Safra kesesinde taş bulunması tek başına ameliyat gerektiği anlamına gelmez. Önemli olan taşın şikâyet veya komplikasyon oluşturup oluşturmadığıdır.

Safra taşı neden oluşur?

Safra taşlarının çoğu kolesterol taşlarıdır. Safranın içeriğindeki dengenin bozulması, safra kesesinin yeterince boşalamaması ve bazı kişisel risk faktörleri taş oluşumunu kolaylaştırabilir.

Risk;

• Yaşın ilerlemesi
• Kadın cinsiyet
• Fazla kilo ve obezite
• Hızlı kilo verme
• Gebelik
• Ailede safra taşı bulunması
• Diyabet ve bazı metabolik hastalıklar
• Bazı bağırsak hastalıkları
• Bazı kan hastalıkları

ile artabilir.

Ancak safra taşı bulunan kişilerin önemli bir bölümünde belirgin bir neden gösterilemez.

Safra kesesi taşı ne gibi şikâyetler yapar?

Taşların çoğu sessizdir.

Şikâyet oluşturduğunda en tipik tablo biliyer kolik adı verilen ağrıdır. Genellikle sağ üst karında veya mide üst kısmında başlayan, giderek belirginleşen ve 30 dakikadan birkaç saate kadar sürebilen ağrı görülür. Ağrı sağ omuza veya sırta yayılabilir. Bulantı ve kusma eşlik edebilir.

Özellikle ağır veya yağlı yemeklerden sonra ortaya çıkabilse de her zaman yemekle ilişkili olmak zorunda değildir.

Safra taşı hangi sorunlara yol açabilir?

Taş safra kesesinde sessizce kalabileceği gibi hareket ederek çeşitli komplikasyonlara neden olabilir.

• Safra kesesi kanalını tıkarsa → Akut kolesistit Safra kesesinde iltihaplanma gelişebilir. Sağ üst karın ağrısı uzun sürer; ateş ve hassasiyet eşlik edebilir.
• Ana safra kanalına düşerse → Koledok taşı Sarılık, karaciğer testlerinde bozulma ve safra yolu enfeksiyonu gelişebilir.
• Safra kanalını tıkayıp pankreası etkilerse → Akut pankreatit Şiddetli üst karın ağrısı ve kusmayla seyredebilir.
• Safra yollarında enfeksiyon gelişirse → Akut kolanjit Özellikle ateş, sarılık ve karın ağrısı birlikteliği önemli bir uyarıdır ve acil değerlendirme gerektirir.

Safra taşı kansere dönüşür mü?

Safra taşı kanser değildir ve taşın kendisi kansere dönüşmez.

Safra kesesi kanseri oldukça seyrektir. Uzun süreli ve belirli safra kesesi hastalıklarında risk ilişkileri bulunabilse de, safra taşı bulunan kişilerin çok büyük bölümünde safra kesesi kanseri gelişmez.

Safra taşının büyüklüğü önemli midir?

Taşın büyüklüğü ve sayısı ultrasonografi raporunda belirtilir ancak yalnızca taşın çapına bakılarak tedavi kararı verilmez.

Çok küçük taşlar veya mikrolitiazis safra kanalına geçerek pankreatit oluşturabilirken büyük taşlar safra kesesinde kalabilir.

Dolayısıyla “küçük taş zararsız, büyük taş tehlikelidir” şeklinde basit bir kural yoktur.

Safra çamuru nedir?

Safra çamuru (biliary sludge), safra içerisinde mikroskobik kristaller ve yoğun materyal birikmesidir.

Bazen kendiliğinden kaybolabilir. Ancak bazı kişilerde taş oluşumunun öncüsü olabilir veya taşlar gibi biliyer kolik, kolesistit ve pankreatit ile ilişkili olabilir.

Tanı nasıl konulur?

Safra kesesi taşlarının değerlendirilmesinde ilk tercih çoğunlukla ultrasonografidir.

Ultrasonografi ile;

• Taşların varlığı
• Sayısı ve büyüklüğü
• Safra kesesi duvarı
• Safra kesesi çevresindeki değişiklikler
• Safra yollarındaki genişleme

değerlendirilebilir.

Ana safra kanalında taş şüphesi varsa kan testleriyle birlikte MRCP veya EUS gibi ileri incelemeler gerekebilir.

Safra kesesi taşı varsa ameliyat gerekir mi?

Her safra taşı ameliyat edilmez.

Hiçbir şikâyeti olmayan ve tesadüfen saptanan safra taşlarında, özel risk durumları dışında çoğunlukla rutin ameliyat gerekmez.

Buna karşılık tipik biliyer ağrıya neden olan veya komplikasyon geliştiren safra taşlarında laparoskopik kolesistektomi, yani safra kesesinin ameliyatla çıkarılması temel tedavidir.

Ameliyatta yalnızca taşlar değil, safra kesesi çıkarılır. Çünkü yalnızca taşların alınması durumunda safra kesesinde yeniden taş oluşabilir.

İlaçla safra taşı eritilebilir mi?

Bazı seçilmiş kolesterol taşlarında ursodeoksikolik asit ile eritme tedavisi düşünülebilir; ancak bu yöntem her hastaya uygun değildir, tedavi uzun sürebilir ve taşlar tekrar oluşabilir.

Bu nedenle semptomatik safra kesesi taşlarının standart tedavisi çoğu durumda cerrahidir.

Safra kesesi alınırsa ne olur?

Safra kesesi safra üretmez; karaciğerin ürettiği safrayı depolar.

Safra kesesi çıkarıldığında karaciğer safra üretmeye devam eder ve safra doğrudan bağırsağa akar. İnsanların büyük bölümü safra kesesi olmadan normal yaşamına devam eder.

Ne zaman acilen doktora başvurulmalıdır?

Safra taşı bulunan kişide;

• Saatlerce devam eden şiddetli sağ üst karın ağrısı
• Ateş veya titreme
• Sarılık
• Sürekli kusma
• Şiddetli ve sırta yayılan üst karın ağrısı
• Koyu renkli idrar ve açık renkli dışkı
• Genel durumda belirgin bozulma

gelişirse beklenmemelidir.

Kısaca

• Safra kesesi taşı Çok sık görülür ve çoğu sessizdir.
• Safra taşı Kanser değildir.
• Tipik bulgu Sağ üst karında veya mide üst kısmında biliyer ağrıdır.
• Her gaz ve şişkinlik Safra taşından kaynaklanmaz.
• İlk inceleme Genellikle ultrasonografidir.
• Safra kanalına düşen taş Sarılık, kolanjit veya pankreatit yapabilir.
• Şikâyet veya komplikasyon oluşturan taş Cerrahi tedavi gerektirebilir.
• Şikâyet yapmayan tesadüfi taş Her zaman ameliyat gerektirmez.