Bilirubin Yüksek Çıktı: Ne Anlama Gelir?

Kan tahlilinde bilirubin değerinin yüksek bulunması, bilirubinin üretimi, karaciğer tarafından işlenmesi veya safra yoluyla vücuttan uzaklaştırılması aşamalarından birinde değişiklik olduğunu gösterebilir.

Bilirubin yüksekliği bazen Gilbert sendromu gibi iyi huylu bir durumdan, bazen de karaciğer veya safra yollarını ilgilendiren hastalıklardan kaynaklanabilir.

Bilirubin yüksekliği tek başına karaciğer hastalığı veya safra yolu tıkanıklığı tanısı değildir.

Önemli olan bilirubinin ne kadar yüksek olduğu, direkt mi indirekt mi arttığı ve diğer karaciğer testlerinin nasıl olduğudur.

Bilirubin nedir?

Bilirubin, yaşlanan kırmızı kan hücrelerinin parçalanması sırasında oluşan sarı renkli bir maddedir.

Oluşan bilirubin kan yoluyla karaciğere taşınır. Karaciğer bilirubini işler ve safra içine verir. Daha sonra bağırsaklara ulaşarak vücuttan uzaklaştırılır.

Bu sistemin herhangi bir aşamasındaki değişiklik bilirubinin kanda yükselmesine neden olabilir.

Total, direkt ve indirekt bilirubin ne demektir?

Laboratuvar sonuçlarında genellikle üç farklı ifade görülebilir:

• Total bilirubin — kandaki toplam bilirubin miktarıdır.
• Direkt bilirubin — karaciğer tarafından işlenmiş, yani konjuge edilmiş bilirubindir.
• İndirekt bilirubin — henüz karaciğerde konjuge edilmemiş bilirubindir.

Bu ayrım bilirubin yüksekliğinin nedenini araştırırken oldukça değerlidir.

İndirekt bilirubin neden yükselir?

İndirekt bilirubin yüksekliğinin önemli nedenlerinden biri Gilbert sendromudur. Bunun dışında;

• Kırmızı kan hücrelerinin normalden fazla parçalanması (hemoliz)
• Bazı hematolojik hastalıklar
• Bazı ilaçlar
• Bilirubinin karaciğerde işlenmesini etkileyen daha nadir durumlar

indirekt bilirubin artışına neden olabilir.

Gilbert sendromu nedir?

Gilbert sendromu oldukça sık görülen, kalıtsal ve genellikle zararsız bir durumdur.

Karaciğerin bilirubini işleme kapasitesindeki hafif azalma nedeniyle özellikle indirekt bilirubin zaman zaman yükselir. Kişinin diğer karaciğer testleri genellikle normaldir.

Bilirubin;

• Uzun süre aç kalma
• Susuz kalma
• Ateşli hastalık
• Yoğun egzersiz
• Stres

gibi durumlarda daha fazla yükselebilir. Bazı kişilerde göz aklarında hafif sararma görülebilir.

Gilbert sendromu karaciğerde ilerleyici hasara veya siroza yol açmaz. Genellikle özel bir tedavi gerektirmez.

Ancak ilk kez bilirubin yüksekliği saptanan kişinin kendi kendine “Gilbert’im var” demesi yerine diğer nedenlerin uygun şekilde dışlanması gerekir.

Direkt bilirubin neden yükselir?

Direkt bilirubin yüksekliği özellikle karaciğer ve safra yollarıyla ilişkili durumlarda görülebilir. Bunlar arasında:

• Akut veya kronik hepatitler
• İlaçlara bağlı karaciğer hasarı
• Safra yolu taşları
• Safra yollarında darlık veya tıkanıklık
• Kolanjit
• Bazı pankreas hastalıkları
• Karaciğer ve safra yollarını etkileyen diğer hastalıklar

bulunabilir.

Bu nedenle direkt bilirubin yüksekliğinde özellikle ALP, GGT, ALT ve AST sonuçlarının birlikte değerlendirilmesi önemlidir.

Safra taşı bilirubini yükseltir mi?

Evet.

Safra kesesindeki bir taş ana safra kanalına düşerek safra akımını engellerse bilirubin yükselebilir. Bu durumda özellikle;

• Gözlerde ve ciltte sararma
• İdrarda koyulaşma
• Dışkı renginde açılma
• Sağ üst karın ağrısı

görülebilir. Safra yolu tıkanıklığına ateş ve titreme eklenmesi ise özellikle önemlidir.

Bilirubin yüksekliği sarılık yapar mı?

Evet.

Bilirubin belirli bir düzeyin üzerine çıktığında önce göz aklarında, daha sonra ciltte sararma fark edilebilir. Ancak hafif bilirubin yüksekliğinde gözle görülebilir sarılık olmayabilir.

Bu nedenle “Gözlerim sarı değil, bilirubin yüksekliği önemli değildir” şeklinde düşünmek doğru değildir.

İdrarın koyulaşması bilirubinle ilişkili olabilir mi?

Evet.

Özellikle direkt bilirubin yükseldiğinde idrar koyu sarı veya çay renginde olabilir. İndirekt bilirubin ise suda çözünmediğinden idrara geçmez.

Bu nedenle koyu renkli idrar, bilirubin yüksekliğinin türünü değerlendirirken önemli bir ipucu olabilir. Ancak susuz kalmak da idrarın koyulaşmasına neden olabilir.

Dışkı renginin açılması önemli midir?

Evet.

Safranın bağırsağa ulaşması belirgin şekilde azalırsa dışkının normal kahverengi rengi açılabilir.

Özellikle sarılık, koyu idrar ve açık renkli dışkı birlikteliği safra akımının engellendiği durumlarda görülebilir ve değerlendirilmelidir.

Kansızlık bilirubini yükseltebilir mi?

Bazı kansızlık türlerinde kırmızı kan hücreleri normalden hızlı parçalanabilir. Bu duruma hemoliz denir. Hemolizde özellikle indirekt bilirubin yükselebilir.

Hekim gerekli gördüğünde;

• Tam kan sayımı
• Retikülosit
• LDH
• Haptoglobin

gibi testlerden yararlanabilir.

İlaçlar bilirubini yükseltebilir mi?

Evet.

Bazı ilaçlar bilirubin metabolizmasını, karaciğer hücrelerini veya safra akımını etkileyebilir. Bu nedenle kullandığınız;

• Reçeteli ilaçları
• Reçetesiz ilaçları
• Vitaminleri
• Bitkisel ürünleri
• Besin desteklerini

hekiminize bildirmeniz önemlidir.

Bilirubin yüksekliğinin nedeni nasıl araştırılır?

Hekim öncelikle bilirubinin total, direkt ve indirekt dağılımına bakar. Ardından gerekli durumlarda;

• ALT
• AST
• ALP
• GGT
• Tam kan sayımı
• LDH ve diğer hemoliz testleri
• Hepatit testleri
• Karın ultrasonografisi

değerlendirilebilir. Gerekli görülürse BT, MR/MRCP, EUS veya başka incelemeler yapılabilir.

Her bilirubin yüksekliğinde bütün bu tetkiklerin yapılması gerekmez.

Bilirubin biraz yüksekse önemli midir?

Hafif ve özellikle izole indirekt bilirubin yüksekliği, diğer karaciğer testleri normalken Gilbert sendromu gibi iyi huylu nedenlerden kaynaklanabilir.

Buna karşılık bilirubin yüksekliğine ALT/AST yüksekliği, ALP/GGT yüksekliği, karın ağrısı, ateş veya sarılık eşlik ediyorsa farklı nedenlerin araştırılması gerekir.

Bu nedenle yalnızca bilirubin rakamına bakmak yeterli değildir.

Ne zaman acil değerlendirme gerekir?

Bilirubin yüksekliğine veya sarılığa aşağıdakilerden biri eşlik ediyorsa gecikmeden değerlendirme gerekir:

• Sarılık ile birlikte ateş ve titreme
• Sarılık ile birlikte şiddetli sağ üst karın ağrısı
• Bilinç bulanıklığı veya aşırı uyku hali
• Şiddetli ve sürekli kusma
• Hızla artan sarılık
• Kanlı kusma veya siyah dışkılama

Özellikle sarılık + ateş/titreme + sağ üst karın ağrısı birlikteliği safra yolu enfeksiyonu (akut kolanjit) açısından acil değerlendirme gerektirebilir.

Bilirubin yüksek çıktıysa ne yapmalısınız?

1. Panik yapmayın. Bilirubin yüksekliğinin iyi huylu nedenleri de vardır.
2. Direkt ve indirekt bilirubine bakın. Yüksekliğin hangi grupta olduğu nedenin belirlenmesine yardımcı olur.
3. Diğer karaciğer testlerini birlikte değerlendirin. ALT, AST, ALP ve GGT önemli ipuçları sağlar.
4. Önceki sonuçlarınızı bulun. Bilirubinin daha önce de yüksek olup olmadığı önemlidir.
5. Kullandığınız ilaçları hekiminize bildirin. Bitkisel ürünler ve destekler dahil.
6. Sarılık, ateş veya şiddetli ağrı varsa beklemeyin. Acil değerlendirme gerekebilir.

Unutmayın

• İzole indirekt bilirubin yüksekliği Gilbert sendromu gibi iyi huylu nedenlerden kaynaklanabilir.
• Direkt bilirubin yüksekliği Karaciğer veya safra yollarıyla ilişkili durumların araştırılmasını gerektirebilir.
• Koyu idrar, açık renkli dışkı ve sarılık Safra akımındaki bozukluk açısından önemlidir.
• Bilirubin yüksekliği Tek başına karaciğer yetmezliği veya kanser anlamına gelmez.
• Sarılık, ateş veya titreme ve karın ağrısı Acil değerlendirme gerektirebilir.