Safra Yolu Darlıkları

Safra yolu darlığı nedir?

Safra yolu darlığı, karaciğerde üretilen safrayı bağırsağa taşıyan kanalların bir bölümünün normalden daha dar hale gelmesidir.

Safra, karaciğerde üretilir ve safra kanalları aracılığıyla ince bağırsağa ulaşır. Özellikle yağların sindirilmesine ve emilmesine yardımcı olur.

Safra kanalında önemli bir daralma geliştiğinde safranın bağırsağa akışı güçleşebilir veya tamamen engellenebilir. Bunun sonucunda safra karaciğerde birikerek sarılık, kaşıntı, koyu renkli idrar ve açık renkli dışkı gibi belirtilere neden olabilir.

Darlığın yeri, uzunluğu ve nedeni hastadan hastaya değişebilir.

Safra yolu darlığı neden önemlidir?

Safra yolunda darlık saptandığında en önemli soru şudur:

“Bu darlığın nedeni nedir?”

Çünkü safra yolu darlıkları hem iyi huylu (benign) hem de kötü huylu (malign) hastalıklardan kaynaklanabilir.

Dolayısıyla görüntülemede “safra kanalında darlık” görülmesi tek başına kanser tanısı anlamına gelmez.

Ancak özellikle nedeni açıklanamayan yeni bir darlığın dikkatli şekilde araştırılması gerekir.

İyi huylu safra yolu darlıklarının nedenleri nelerdir?

Ameliyat sonrası gelişen darlıklar

Safra yollarına yakın bölgelerde yapılan ameliyatlardan sonra safra kanalında hasar veya nedbeleşme gelişebilir.

Özellikle bazı safra kesesi ve safra yolu ameliyatlarından sonra darlık ortaya çıkabilir.

Bu darlık ameliyattan kısa süre sonra fark edilebileceği gibi aylar veya yıllar sonra da ortaya çıkabilir.

Kronik pankreatit

Pankreasın baş kısmından geçen safra kanalı, kronik pankreatitte gelişen iltihap ve fibrozis nedeniyle daralabilir.

Bu nedenle bazı kronik pankreatit hastalarında safra yolu tıkanıklığı ve sarılık gelişebilir.

Primer sklerozan kolanjit (PSC)

PSC, safra yollarında iltihap, daralmalar ve zaman içerisinde nedbeleşmeye neden olabilen kronik bir hastalıktır.

Safra yollarının farklı bölgelerinde birden fazla darlık gelişebilir.

PSC bazı hastalarda ülseratif kolit ve diğer inflamatuvar bağırsak hastalıklarıyla birlikte görülebilir.

IgG4 ile ilişkili hastalık

IgG4 ilişkili sklerozan kolanjit, safra yollarında darlığa neden olabilir ve bazen kolanjiyokarsinomla karışabilir.

Otoimmün pankreatitle birlikte bulunabilir.

Bu hastalıkların birbirinden ayrılması önemlidir çünkü tedavileri tamamen farklıdır.

Diğer iyi huylu nedenler

Safra yollarında;

• Geçirilmiş enfeksiyonlar,
• Travma,
• Bazı endoskopik veya cerrahi girişimler,
• Uzun süreli inflamasyon,
• Bazı nadir hastalıklar

da darlığa neden olabilir.

Kötü huylu darlıkların nedenleri nelerdir?

Safra yolu darlığı bazı kanserler nedeniyle de gelişebilir.

Bunların başında:

Kolanjiyokarsinom

Safra yollarından gelişen kanserdir.

Tümörün bulunduğu yere göre karaciğer içindeki veya dışındaki safra yollarını etkileyebilir.

Pankreas kanseri

Özellikle pankreas başında gelişen tümörler, buradan geçen ana safra kanalına bası yaparak darlık ve tıkanmaya neden olabilir.

Bu durumun önemli belirtilerinden biri sarılık olabilir.

Diğer tümörler

Safra kesesi kanseri ve çevredeki bazı tümörler de safra yollarına bası veya doğrudan tutulum yoluyla darlık oluşturabilir.

Safra yolu darlığının belirtileri nelerdir?

Darlığın derecesine göre hiçbir belirti olmayabileceği gibi belirgin safra yolu tıkanıklığı da gelişebilir.

En sık görülebilecek belirtiler:

• Gözlerde ve ciltte sararma,
• İdrarın koyulaşması,
• Dışkı renginin açılması,
• Kaşıntı,
• Üst karın ağrısı,
• İştahsızlık,
• Bulantı,
• Halsizlik

şeklindedir.

Darlığın nedenine göre kilo kaybı gibi başka belirtiler de bulunabilir.

Sarılık neden gelişir?

Safranın içerisinde bilirubin adı verilen sarı renkli bir madde bulunur.

Safra kanalı ciddi şekilde daraldığında bilirubin bağırsaklara yeterince atılamaz ve kanda birikmeye başlar.

Bunun sonucunda önce göz aklarında, daha sonra ciltte sararma görülebilir.

Aynı zamanda bilirubinin idrarla atılması nedeniyle idrar koyulaşabilir.

Bağırsağa daha az safra ulaşması ise dışkının normal kahverengi renginin açılmasına neden olabilir.

Ateş gelişmesi neden önemlidir?

Tıkanmış safra yollarında enfeksiyon gelişmesine akut kolanjit adı verilir.

Özellikle;

ateş + sarılık + sağ üst karın ağrısı

birlikteliği safra yolu enfeksiyonunu düşündürebilir.

Ağır kolanjit yaşamı tehdit edebilen bir durumdur ve acil tedavi gerektirebilir.

Antibiyotik tedavisinin yanı sıra bazı hastalarda tıkanmış safra yolunun ERCP ile acilen açılması gerekebilir.

Safra yolu darlığı kan testlerinde nasıl anlaşılır?

Safra akımının engellendiği durumlarda kan testlerinde özellikle;

• Alkalen fosfataz (ALP),
• Gama-glutamil transferaz (GGT),
• Bilirubin

yükselebilir.

AST ve ALT değerlerinde de artış görülebilir.

Ancak kan testleri darlığın nedenini tek başına göstermez.

Ultrasonografi ne gösterir?

Ultrasonografi özellikle sarılıkla başvuran hastalarda ilk kullanılan görüntüleme yöntemlerinden biri olabilir.

Safra yollarının genişleyip genişlemediğini ve safra kesesinde taş bulunup bulunmadığını gösterebilir.

Ancak darlığın tam nedenini her zaman belirleyemez.

Bu durumda ileri görüntüleme yöntemlerine ihtiyaç duyulabilir.

MRCP nedir ve neden yapılır?

MRCP (Manyetik Rezonans Kolanjiyopankreatografi), MR teknolojisi kullanılarak safra ve pankreas kanallarının ayrıntılı şekilde görüntülenmesini sağlayan girişimsel olmayan bir yöntemdir.

MRCP ile;

• Darlığın yeri,
• Uzunluğu,
• Safra yollarındaki genişleme,
• Taş bulunup bulunmadığı,
• Safra ve pankreas kanallarındaki diğer değişiklikler

değerlendirilebilir.

MRCP’nin önemli avantajı endoskopik girişim gerektirmemesidir.

EUS neden yapılır?

Endoskopik ultrasonografi (EUS) özellikle safra kanalının pankreasa yakın bölümlerinin ve çevredeki dokuların ayrıntılı değerlendirilmesini sağlar.

EUS ile;

• Pankreas başındaki küçük tümörler,
• Safra kanalındaki veya çevresindeki kitleler,
• Lenf bezleri,
• Bazı küçük safra yolu taşları

yüksek çözünürlükle değerlendirilebilir.

Gerekli görüldüğünde şüpheli bir kitleden veya lenf bezinden doku örneği alınabilir.

ERCP nedir ve ne zaman gerekir?

ERCP (Endoskopik Retrograd Kolanjiyopankreatografi) safra ve pankreas kanallarına endoskopik yolla ulaşılmasını sağlayan girişimsel bir yöntemdir.

Günümüzde ERCP çoğunlukla yalnızca görüntüleme amacıyla değil, tedavi ve gerektiğinde örnekleme amacıyla kullanılmaktadır.

ERCP sırasında;

• Safra kanalındaki darlık görüntülenebilir,
• Darlıktan hücre veya doku örneği alınabilir,
• Safra akımını sağlamak amacıyla stent yerleştirilebilir,
• Gerekli durumlarda kanal içerisindeki taşlar çıkarılabilir.

MRCP, EUS ve ERCP aynı şey midir?

Hayır. Bu yöntemler birbirinin alternatifi olmaktan çok birbirini tamamlayan yöntemlerdir.

MRCP: Safra yollarının girişim yapılmadan görüntülenmesini sağlar.

EUS: Safra yolu, pankreas ve çevresindeki yapıların çok yakından incelenmesini ve gerektiğinde doku örneği alınmasını sağlar.

ERCP: Özellikle tıkanmış safra yolunun açılması, stent takılması ve bazı durumlarda örnek alınması amacıyla kullanılır.

Hangi yöntemin önce kullanılacağı hastanın durumuna göre belirlenir.

Safra yolu darlığından biyopsi alınabilir mi?

Evet.

Nedeni belirsiz bir safra yolu darlığında iyi huylu ve kötü huylu nedenlerin birbirinden ayrılması gerekebilir.

ERCP sırasında darlıktan fırçalama sitolojisi veya biyopsi alınabilir.

EUS sırasında ise özellikle darlığa neden olan çevresel bir kitle veya şüpheli lenf bezi varsa iğne ile örnekleme yapılabilir.

Bazı özel merkezlerde safra kanalının içini doğrudan görüntüleyen kolanjiyoskopi kullanılarak şüpheli bölgeden hedefli biyopsi alınması da mümkün olabilir.

Biyopsi negatif çıkarsa kanser kesin olarak dışlanır mı?

Her zaman değil.

Safra yolu darlıklarında örnekleme bazen teknik olarak zor olabilir ve alınan örnekte yeterli hücre bulunmayabilir.

Bu nedenle negatif bir sonuç; görüntüleme, klinik bulgular ve diğer testler kuvvetle şüpheli ise tek başına yeterli olmayabilir.

Bazı hastalarda tekrar örnekleme veya farklı bir yöntemle değerlendirme gerekebilir.

CA 19-9 kullanılabilir mi?

CA 19-9, bazı pankreas ve safra yolu kanserlerinde yükselebilen bir tümör belirtecidir.

Ancak safra yolunun iyi huylu nedenlerle tıkanması ve özellikle kolanjit gibi durumlarda da CA 19-9 yükselebilir.

Bu nedenle:

Yüksek CA 19-9 = kesin kanser

anlamına gelmez.

Aynı şekilde normal bir CA 19-9 değeri de kanseri kesin olarak dışlamaz.

Sonuç mutlaka diğer bulgularla birlikte değerlendirilmelidir.

Safra yoluna neden stent takılır?

Safra kanalı ciddi şekilde daralmış veya tıkanmışsa safranın bağırsağa yeniden akmasını sağlamak amacıyla ERCP sırasında darlık bölgesine stent yerleştirilebilir.

Stent küçük bir tüp gibi davranarak dar bölgenin açık kalmasını sağlar.

Böylece;

• Sarılık azalabilir,
• Kaşıntı düzelebilir,
• Safra yolu enfeksiyonu riski azaltılabilir,
• Bazı hastalarda sonraki tedavilerin uygulanması kolaylaşabilir.

Plastik ve metal stent arasındaki fark nedir?

Safra yollarında farklı stent türleri kullanılabilir.

Plastik stentler belirli durumlarda tercih edilir ve çoğunlukla belli süre sonra değiştirilmesi veya çıkarılması gerekir.

Kendiliğinden genişleyen metal stentler daha geniş çap sağlayabilir ve özellikle bazı uzun süreli drenaj gerektiren durumlarda kullanılabilir.

Hangi stentin kullanılacağı darlığın nedenine, yerine ve planlanan tedaviye göre belirlenir.

İyi huylu safra yolu darlıkları tedavi edilebilir mi?

Evet.

Tedavi darlığın nedenine göre değişir.

Bazı iyi huylu darlıklarda ERCP ile balon dilatasyonu ve geçici stent uygulamaları kullanılabilir.

Bazı hastalarda birden fazla ERCP seansı gerekebilir.

Endoskopik tedavinin yeterli olmadığı veya anatomik olarak uygun olmadığı durumlarda cerrahi tedavi gündeme gelebilir.

Kötü huylu darlıklarda ne yapılır?

Tedavi kanserin türüne, yerine, evresine ve hastanın genel durumuna göre planlanır.

Uygun hastalarda cerrahi tedavi mümkün olabilir.

Ameliyatın mümkün olmadığı veya ameliyat öncesinde safra drenajının gerekli olduğu bazı durumlarda ERCP veya diğer yöntemlerle safra yoluna stent yerleştirilebilir.

Onkolojik tedavi ayrıca hastalığın türüne göre planlanır.

Safra yolu darlığı tekrarlar mı?

Evet.

Özellikle bazı iyi huylu darlıklarda endoskopik tedaviden sonra yeniden daralma gelişebilir.

Bu nedenle stent yerleştirilen veya darlık nedeniyle tedavi edilen hastaların kontrollerini aksatmaması önemlidir.

Stentin değiştirilmesi veya çıkarılması planlanmışsa bu tarihin unutulmaması gerekir.

Ne zaman acil değerlendirme gerekir?

Safra yolu darlığı bulunan bir kişide özellikle;

• Ateş ve titreme,
• Sarılığın hızla artması,
• Şiddetli sağ üst karın ağrısı,
• Sürekli kusma,
• Tansiyon düşüklüğü,
• Bilinç değişikliği veya belirgin genel durum bozukluğu

gelişirse akut kolanjit veya ciddi safra yolu tıkanıklığı söz konusu olabilir.

Bu durumda acil tıbbi değerlendirme gerekir.

Unutmayın

Safra yolu darlığı bir tanıdan çok, altında farklı hastalıkların bulunabileceği bir bulgudur.

Safra yolu darlığı görülmesi her zaman kanser anlamına gelmez. Ameliyat sonrası değişiklikler, kronik pankreatit, PSC ve IgG4 ilişkili hastalık gibi iyi huylu nedenler de darlığa yol açabilir.

Bununla birlikte pankreas kanseri ve kolanjiyokarsinom gibi kötü huylu hastalıkların da dışlanması gerekir.

Tanıda MRCP, EUS ve ERCP birbirini tamamlayan yöntemlerdir.

Günümüzde ERCP’nin en önemli rolü yalnızca tanı koymak değil; gerektiğinde örnek almak, tıkanmış safra yolunu açmak ve stent yerleştirmektir.

Özellikle sarılık ile birlikte ateş ve karın ağrısı gelişmesi acil değerlendirme gerektirebilir.