Endoskopik Ultrasonografi (EUS)

EUS nedir?

Endoskopik ultrasonografi (EUS), endoskopi ile ultrasonografinin özelliklerini aynı cihazda birleştiren ileri bir görüntüleme yöntemidir.

İşlemde, ucunda ultrason probu bulunan özel bir endoskop kullanılır. Bu cihaz ağızdan yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağına ilerletilerek sindirim sistemi duvarı ile bu organların hemen çevresindeki yapılar çok yakından incelenebilir.

Standart endoskopi esas olarak yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağının iç yüzeyini gösterirken EUS, sindirim sistemi duvarının katmanlarını ve duvarın dışındaki organları da değerlendirebilir.

Özellikle pankreas ve safra yollarının ayrıntılı incelenmesinde EUS önemli bir yöntemdir.

EUS neden yapılır?

EUS her hastaya rutin olarak yapılması gereken bir inceleme değildir. Genellikle ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans (MR/MRCP) veya standart endoskopide saptanan bir bulgunun daha ayrıntılı değerlendirilmesi gerektiğinde kullanılır.

Başlıca kullanım alanları şunlardır:

• Pankreasta kitle veya şüpheli bir oluşumun araştırılması,
• Pankreas kistlerinin değerlendirilmesi,
• Kronik pankreatit ve bazı pankreas hastalıklarının araştırılması,
• Nedeni açıklanamayan bazı akut pankreatit ataklarının değerlendirilmesi,
• Safra yollarının ve ana safra kanalının incelenmesi,
• Safra kanalındaki küçük taş veya çamurun araştırılması,
• Safra yollarındaki darlıkların değerlendirilmesi,
• Mide, yemek borusu veya onikiparmak bağırsağı duvarından kaynaklanan kitlelerin incelenmesi,
• Sindirim sistemi çevresindeki büyümüş lenf bezlerinin değerlendirilmesi,
• Bazı yemek borusu, mide, pankreas ve diğer sindirim sistemi tümörlerinin yayılım derinliğinin ve çevre dokularla ilişkisinin değerlendirilmesi,
• Gerektiğinde şüpheli bir bölgeden doku örneği alınması.

EUS’un gerekli olup olmadığına hastanın yakınmaları, diğer tetkiklerin sonuçları ve araştırılan hastalığa göre karar verilir.

EUS’un diğer görüntüleme yöntemlerinden farkı nedir?

Karın ultrasonografisinde ultrason dalgaları vücudun dışından gönderilir. EUS’ta ise ultrason probu incelenecek organa çok daha yakındır.

Örneğin pankreas midenin arkasında ve karın içinde derinde bulunan bir organdır. EUS sırasında ultrason probu mide veya onikiparmak bağırsağından pankreasa çok yakın bir konuma getirilebilir.

Bu yakınlık sayesinde pankreas, safra yolları ve sindirim sistemi duvarındaki bazı küçük veya ayrıntılı yapıların değerlendirilmesinde EUS oldukça yararlı olabilir.

Bununla birlikte EUS, BT veya MR’ın yerine geçen bir yöntem değildir. Bu tetkikler çoğu zaman birbirini tamamlar ve hangi yöntemin gerekli olduğuna hastanın durumuna göre karar verilir.

EUS ile biyopsi yapılabilir mi?

Evet.

EUS’un önemli özelliklerinden biri, görüntüleme sırasında şüpheli görülen bir bölgeden gerektiğinde doku veya hücre örneği alınabilmesidir.

Bu işlem EUS eşliğinde ince iğne aspirasyonu (EUS-FNA) veya ince iğne biyopsisi (EUS-FNB) şeklinde yapılabilir.

Endoskopun ultrason görüntüsü sayesinde doktor iğnenin ilerlediği bölgeyi eş zamanlı olarak görür. Böylece pankreastaki bir kitle, lenf bezi veya ulaşılması güç bazı oluşumlardan hedefe yönelik örnek alınabilir.

Alınan materyal patoloji laboratuvarında incelenir.

EUS sırasında görülen her oluşumdan biyopsi alınması gerekmez. Biyopsi kararı; kitlenin özelliklerine, bulunduğu yere, diğer görüntüleme sonuçlarına ve elde edilecek sonucun hastanın tedavisini değiştirip değiştirmeyeceğine göre verilir.

EUS istenmiş olması pankreas kanseri anlamına mı gelir?

Hayır.

Bir hastadan EUS istenmiş olması pankreas kanseri olduğu anlamına gelmez.

EUS;

• pankreas kistlerinde,
• kronik pankreatitte,
• safra yolu hastalıklarında,
• safra kanalında taş şüphesinde,
• açıklanamayan pankreatitlerde,
• mide veya bağırsak duvarındaki iyi huylu olabilecek oluşumlarda

da kullanılabilir.

EUS’un amacı çoğu zaman görüntüleme yöntemlerinde görülen bir bulgunun ne olduğunu daha iyi anlamaktır.

Onam (rıza) formu

Kliniğin onam formu imzalanacaktır.

İşlem nasıl yapılır?

Üst sindirim sistemi EUS incelemesinde cihaz genellikle ağızdan ilerletilir.

Endoskop yemek borusundan mideye ve gerektiğinde onikiparmak bağırsağına geçirilir. Doktor, endoskopik görüntünün yanı sıra ultrason görüntülerini de değerlendirir.

İncelenecek bölgeye göre pankreas, safra yolları, safra kesesi, çevredeki damarlar, lenf bezleri ve sindirim sistemi duvarı ayrıntılı olarak görüntülenebilir.

Gerekli görülürse aynı işlem sırasında iğne ile doku örneği alınabilir.

İşlemin süresi yapılacak incelemeye ve biyopsi gerekip gerekmediğine göre değişebilir.

EUS sırasında hasta ağrı hisseder mi?

EUS çoğunlukla sedasyon veya anestezi altında gerçekleştirilir.

Bu nedenle hastaların büyük bölümü işlem sırasında belirgin bir rahatsızlık hissetmez veya işlemi hatırlamaz.

Uygulanacak sedasyon veya anestezi yöntemi hastanın yaşı, ek hastalıkları, yapılacak işlemin özellikleri ve merkezin uygulamasına göre belirlenir.

EUS öncesinde nasıl hazırlanmalıyım?

EUS öncesinde mide boş olmalıdır.

Size bildirilen açlık ve sıvı alma kurallarına mutlaka uyunuz. Özellikle anestezi veya derin sedasyon uygulanacak hastalarda bu kurallar aspirasyon olarak adlandırılan, mide içeriğinin solunum yollarına kaçması riskini azaltmak açısından önemlidir.

Düzenli kullandığınız ilaçları işlem öncesinde doktorunuza bildiriniz.

Özellikle;

• aspirin,
• klopidogrel,
• warfarin,
• apiksaban,
• rivaroksaban, dabigatran gibi kan sulandırıcı ilaçlar,
• diyabet ilaçları ve insülin

kullanıyorsanız işlem öncesinde doktorunuzun önerisini almalısınız.

Kan sulandırıcı ilaçları kendi kararınızla kesmeyiniz.

Daha önce ilaç veya anesteziye karşı ciddi alerjik reaksiyon yaşadıysanız bunu da işlem öncesinde mutlaka bildiriniz.

İşlemden sonra ne olur?

İşlem tamamlandıktan sonra hasta sedasyon veya anestezinin etkileri geçinceye kadar gözlem altında tutulur.

İşlem sonrasında geçici olarak;

• boğazda hafif yanma veya ağrı,
• karında gaz,
• şişkinlik,
• hafif bulantı

görülebilir.

Biyopsi alınmışsa kesin sonuç için patoloji incelemesinin tamamlanması gerekir.

Sedasyon veya anestezi uygulanan hastaların aynı gün araç kullanmaması, dikkat gerektiren makinelerle çalışmaması ve önemli kararlar almaması gerekir. Hastanın yanında kendisine eşlik edecek bir kişinin bulunması uygun olur.

EUS’un riskleri var mıdır?

EUS genel olarak güvenli bir işlemdir. Ancak bütün tıbbi girişimlerde olduğu gibi tamamen risksiz değildir.

Sadece görüntüleme amacıyla yapılan tanısal EUS’ta ciddi komplikasyonlar seyrektir.

Özellikle iğne ile biyopsi veya başka bir girişim yapıldığında nadiren;

• kanama,
• enfeksiyon,
• pankreatit,
• sindirim sistemi duvarında yaralanma veya delinme,
• sedasyon veya anesteziye bağlı solunum ve dolaşım sorunları

gelişebilir.

Risk, yapılacak işlemin türüne ve hastanın genel sağlık durumuna göre değişir. Doktorunuz planlanan girişime özgü riskleri işlem öncesinde sizinle ayrıca değerlendirecektir.

İşlemden sonra hangi durumlarda sağlık kuruluşuna başvurmalıyım?

EUS sonrasında aşağıdaki durumlardan biri gelişirse işlemi yapan merkez veya doktorunuzla iletişime geçmeniz uygun olur:

• Şiddetli veya giderek artan karın ağrısı,
• Devam eden kusma,
• Ateş veya titreme,
• Nefes darlığı,
• Kanlı kusma,
• Siyah, katran görünümünde dışkılama,
• Bayılma veya belirgin halsizlik.

Bu belirtiler mutlaka ciddi bir komplikasyon olduğu anlamına gelmez; ancak değerlendirilmesi gerekir.

EUS sonucunda ne öğrenilebilir?

EUS sonucunda doktorunuz incelenen organların görünümünü değerlendirir.

Eğer biyopsi yapılmamışsa EUS bulguları çoğunlukla işlem sonrasında açıklanabilir.

Doku örneği alınmışsa EUS görüntüsü önemli bilgiler vermesine rağmen kesin değerlendirme için patoloji sonucunun beklenmesi gerekebilir.

EUS sonucunun BT, MR/MRCP, kan tetkikleri ve varsa önceki endoskopi sonuçlarıyla birlikte değerlendirilmesi en doğru yaklaşımı sağlar.

Kısaca EUS

Endoskopik ultrasonografi (EUS), endoskopi ile ultrasonografiyi bir araya getiren ileri bir inceleme yöntemidir.

Özellikle pankreas, safra yolları, sindirim sistemi duvarı ve bu bölgelere komşu yapıların ayrıntılı olarak değerlendirilmesini sağlar. Gerektiğinde aynı işlem sırasında şüpheli bir bölgeden doku örneği alınabilir.

EUS istenmiş olması tek başına ciddi veya kötü huylu bir hastalık bulunduğu anlamına gelmez. İşlemin amacı, mevcut bulguları daha ayrıntılı değerlendirerek doğru tanı ve tedavi planının oluşturulmasına yardımcı olmaktır.

Bu bilgiler genel hasta bilgilendirmesi amacıyla hazırlanmıştır. Her hastanın sağlık durumu ve yapılacak EUS işleminin amacı farklı olabilir. İşlem öncesinde doktorunuzun size özel önerileri esas alınmalıdır.