Pankreas Kistleri

Pankreas kisti nedir?

Pankreas kistleri, pankreasın içinde veya üzerinde gelişen, çoğunlukla sıvı içeren yapılardır.

Günümüzde ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi (BT) ve özellikle manyetik rezonans (MR) incelemelerinin çok sık yapılması nedeniyle pankreas kistleri geçmişe göre daha fazla saptanmaktadır. Bunların önemli bir bölümü başka bir nedenle yapılan görüntüleme sırasında tesadüfen bulunur ve herhangi bir şikâyete neden olmaz.

Pankreasta kist görülmesi pankreas kanseri olduğu anlamına gelmez.

Pankreas kistlerinin farklı türleri vardır. Bazılarının kanserleşme potansiyeli yok denecek kadar düşükken, bazıları zaman içerisinde kansere dönüşme riski taşıyabilir. Bu nedenle önemli olan yalnızca “kist var mı?” sorusu değil, “Bu kist hangi türde ve riskli özellik taşıyor mu?” sorusudur.

Pankreas kistleri sık görülür mü?

Evet. Özellikle yaş ilerledikçe pankreasta tesadüfen küçük kistlerin görülme sıklığı artar.

MR gibi hassas görüntüleme yöntemlerinin yaygınlaşmasıyla birkaç milimetrelik kistler dahi fark edilebilmektedir.

Bu nedenle hiçbir şikâyeti olmayan bir kişide MR raporunda küçük bir pankreas kisti görülmesi günümüzde olağan dışı bir durum değildir.

Her pankreas kisti aynı mıdır?

Hayır.

Pankreas kistleri birbirinden oldukça farklı özelliklere sahiptir. En sık karşılaşılan veya klinik açıdan önemli olan bazı kist türleri şunlardır:

IPMN

İntraduktal Papiller Müsinöz Neoplazi (IPMN) pankreas kanallarıyla ilişkili, müsin adı verilen koyu kıvamlı sıvı üretebilen kistik bir oluşumdur.

IPMN’ler;

• Ana pankreas kanalını tutan,
• Yan dallardan gelişen,
• Her ikisini birlikte etkileyen

tiplerde olabilir.

Özellikle ana pankreas kanalını tutan IPMN’lerde kanserleşme riski daha yüksek olabilir.

Yan dal IPMN’lerinin önemli bir bölümü ise düşük risklidir ve uygun hastalarda görüntüleme yöntemleriyle takip edilebilir.

Müsinöz Kistik Neoplazi (MCN)

Müsinöz kistik neoplazi, çoğunlukla kadınlarda ve genellikle pankreasın gövde veya kuyruk bölümünde görülür.

Kanserleşme potansiyeli bulunduğu için kistin büyüklüğü, yapısı ve hastanın özelliklerine göre cerrahi tedavi gündeme gelebilir.

Seröz Kistadenom

Seröz kistadenomların büyük çoğunluğu iyi huyludur ve kanserleşme riski son derece düşüktür.

Tipik görüntüleme özellikleri bulunan ve şikâyete neden olmayan seröz kistadenomlarda çoğu zaman cerrahi tedavi gerekmez.

Çok büyüyen veya çevredeki organlara bası yapan kistler ayrıca değerlendirilir.

Psödokist

Psödokist gerçek bir kistik tümör değildir.

Genellikle akut veya kronik pankreatit sonrasında ortaya çıkan, pankreas sıvısı içeren bir koleksiyondur.

Hastanın daha önce pankreatit geçirmiş olması tanıda önemli bir ipucudur.

Her psödokistin boşaltılması gerekmez. Şikâyet oluşturan, enfekte olan, büyüyen veya çevre organlara bası yapan psödokistler girişimsel tedavi gerektirebilir.

Solid Psödopapiller Neoplazi

Daha nadir görülür ve özellikle genç kadınlarda ortaya çıkabilir.

Adında “solid” bulunmasına rağmen hem katı hem kistik bölümler içerebilir. Tedavisinde çoğunlukla cerrahi değerlendirme gerekir.

Pankreas kisti kansere dönüşür mü?

Bu, hastaların en önemli sorularından biridir.

Pankreas kistlerinin çoğu kanser değildir. Ayrıca her pankreas kisti kansere dönüşmez.

Ancak bazı müsin üreten kistler, özellikle belirli IPMN ve MCN türleri, zaman içerisinde pankreas kanserinin öncüsü olabilecek değişiklikler gösterebilir.

Bu nedenle pankreas kistlerinin takibindeki temel amaç, düşük riskli kistlere gereksiz işlem yapmadan kanserleşme riski yüksek olan kistleri zamanında belirlemektir.

Pankreas kistinde hangi özellikler önemlidir?

Bir pankreas kisti değerlendirilirken yalnızca çapına bakılmaz.

Hekim özellikle;

• Kistin büyüklüğünü,
• Pankreasın hangi bölümünde bulunduğunu,
• Ana pankreas kanalıyla ilişkisini,
• Ana pankreas kanalının genişleyip genişlemediğini,
• Kistin içinde duvar nodülü veya katı bölüm bulunup bulunmadığını,
• Kist duvarının özelliklerini,
• Zaman içerisinde büyüyüp büyümediğini,
• Hastada sarılık veya pankreatit gelişip gelişmediğini

değerlendirir.

Hastanın yaşı, genel sağlık durumu, aile öyküsü ve cerrahiye uygunluğu da karar verirken önemlidir.

Hangi bulgular daha fazla dikkat gerektirir?

Bazı bulgular kistin daha ayrıntılı incelenmesini gerektirebilir.

Örneğin;

• Sarılık gelişmesi,
• Kist içinde katı komponent veya duvar nodülü görülmesi,
• Ana pankreas kanalında belirgin genişleme,
• Kistin belirgin büyümesi veya takipte hızlı büyüme göstermesi,
• Kistle ilişkili olabilecek tekrarlayan pankreatit,
• Bazı büyük kistler,
• Şüpheli görüntüleme özellikleri

daha ayrıntılı değerlendirme gerektirebilir.

Bu bulgulardan birinin bulunması kişinin kesin olarak kanser olduğu anlamına gelmez. Ancak ileri inceleme gerekip gerekmediğinin değerlendirilmesini sağlar.

Pankreas kisti belirti verir mi?

Pankreas kistlerinin büyük bölümü hiçbir belirti vermez.

Bazı hastalarda;

• Üst karın ağrısı veya rahatsızlık,
• Sırta yayılan ağrı,
• Bulantı,
• Tekrarlayan pankreatit atakları

görülebilir.

Safra kanalına bası yapan veya pankreas başında bulunan bazı lezyonlar sarılığa neden olabilir.

Ancak karın ağrısı toplumda çok yaygın olduğundan, pankreasında küçük bir kist bulunan hastanın bütün karın yakınmalarını otomatik olarak kiste bağlamak doğru değildir.

Pankreas kisti nasıl değerlendirilir?

Pankreas kistlerinin değerlendirilmesinde çeşitli görüntüleme yöntemlerinden yararlanılır.

MR ve MRCP

Manyetik rezonans (MR) ve MRCP, pankreas kistlerinin değerlendirilmesinde oldukça önemli yöntemlerdir.

Kistin pankreas kanallarıyla bağlantısını, ana pankreas kanalının durumunu ve kistin iç yapısını göstermeye yardımcı olur.

Radyasyon içermemesi nedeniyle uzun süreli takip gereken hastalarda da önemli bir avantaj sağlar.

Bilgisayarlı tomografi (BT)

BT pankreasın ve çevre yapıların değerlendirilmesinde yararlıdır.

Özellikle kalsifikasyonlar, bazı solid bölümler ve pankreasın genel anatomisi hakkında önemli bilgiler sağlayabilir.

EUS neden yapılır?

Endoskopik ultrasonografi (EUS), ucunda ultrason cihazı bulunan özel bir endoskopla pankreasın mide ve duodenumun hemen yanından yüksek çözünürlükle görüntülenmesini sağlar.

EUS özellikle;

• Kistin türü görüntülemeyle kesin anlaşılamadığında,
• Riskli özelliklerden şüphelenildiğinde,
• Kist içinde nodül veya katı bölüm araştırıldığında,
• Daha ayrıntılı değerlendirme gerektiğinde

kullanılabilir.

Her pankreas kisti için EUS yapılması gerekmez.

Kistten sıvı alınabilir mi?

Evet. Gerekli görülen bazı hastalarda EUS sırasında ince bir iğne kullanılarak kistin içerisinden sıvı örneği alınabilir.

Bu işleme EUS eşliğinde kist aspirasyonu denir.

Alınan sıvıda;

• Bazı biyokimyasal belirteçler,
• Hücresel inceleme (sitoloji),
• Gerektiğinde moleküler/genetik özellikler

değerlendirilebilir.

Bu testler kistin müsinöz olup olmadığı veya kanserleşme açısından şüpheli özellik taşıyıp taşımadığı konusunda yardımcı olabilir.

Ancak kist sıvısı analizi de tek başına yüzde yüz kesin tanı sağlayan bir yöntem değildir.

CA 19-9 bakılması gerekir mi?

Bazı pankreas kistlerinin değerlendirilmesinde serum CA 19-9 düzeyi yardımcı bilgi sağlayabilir.

Ancak CA 19-9 bir “kanser testi” değildir.

Yüksek olması mutlaka kanser bulunduğu anlamına gelmediği gibi normal olması da kanseri kesin olarak dışlamaz.

Bu nedenle sonuç görüntüleme ve diğer klinik bulgularla birlikte değerlendirilir.

Her pankreas kisti takip edilmeli midir?

Hayır.

Takip gerekip gerekmediği kistin türüne, büyüklüğüne, görüntüleme özelliklerine, hastanın yaşına ve genel sağlık durumuna göre belirlenir.

Bazı küçük ve düşük riskli kistler belirli aralıklarla MR/MRCP ile izlenebilir.

Tipik olarak iyi huylu olduğu düşünülen bazı kistlerde ise uzun süreli takip gerekmeyebilir.

Takip aralığı bütün hastalarda aynı değildir.

Kist büyürse kanserleşmiş mi demektir?

Hayır.

Kistin büyümesi değerlendirilmesi gereken bir bulgudur ancak tek başına kanser anlamına gelmez.

Önemli olan büyüme hızıyla birlikte kistin içinde yeni nodül veya katı bölüm gelişip gelişmediği, pankreas kanalında değişiklik olup olmadığı ve hastanın klinik özellikleridir.

Bu nedenle eski MR veya BT görüntülerinin yeni incelemelerle karşılaştırılması çok değerlidir.

Pankreas kisti ne zaman ameliyat edilir?

Her pankreas kisti ameliyat edilmez.

Pankreas ameliyatları önemli cerrahi girişimlerdir. Bu nedenle ameliyatın sağlayacağı yarar ile cerrahinin oluşturacağı risk birlikte değerlendirilir.

Cerrahi özellikle;

• Kanser şüphesi bulunan,
• Yüksek dereceli hücresel değişiklik riski taşıyan,
• Belirgin yüksek risk özellikleri gösteren,
• Bazı müsinöz kistik neoplazilerde,
• Şikâyete veya komplikasyona neden olan seçilmiş kistlerde

gündeme gelebilir.

Karar mümkün olduğunda gastroenteroloji, radyoloji, patoloji ve pankreas cerrahisi konusunda deneyimli ekiplerin birlikte değerlendirmesiyle verilmelidir.

Pankreas kisti olan kişi nelere dikkat etmelidir?

En önemli noktalardan biri takibin kaybolmamasıdır.

Hastanın eski MR, BT ve EUS raporlarını saklaması yararlıdır. Böylece kistin yıllar içindeki değişimi doğru şekilde değerlendirilebilir.

Ayrıca;

• Yeni gelişen sarılık,
• Açıklanamayan belirgin kilo kaybı,
• Yeni veya giderek artan üst karın/sırt ağrısı,
• Tekrarlayan pankreatit

gibi durumlarda yeniden değerlendirme gerekir.

Pankreas kisti olan herkes endişelenmeli midir?

Hayır.

Pankreas kistlerinin önemli bir bölümü düşük risklidir ve hiçbir zaman ciddi bir probleme yol açmaz.

Asıl amaç iki uçtan da kaçınmaktır:

Her kisti kanser kabul ederek gereksiz korku ve işlem oluşturmak doğru değildir.

Bunun tersine, kanserleşme potansiyeli bulunan bir kisti tamamen önemsiz kabul ederek takipsiz bırakmak da doğru değildir.

Modern yaklaşım risk düzeyine göre kişiselleştirilmiş takip ve tedavidir.

Unutmayın

Pankreasta kist görülmesi pankreas kanseri olduğunuz anlamına gelmez.

Pankreas kistlerinin farklı türleri vardır ve bunların kanserleşme riskleri birbirinden çok farklıdır.

Kistin türü, büyüklüğü, pankreas kanalıyla ilişkisi, içindeki nodül veya katı alanlar ve zaman içerisindeki değişimi birlikte değerlendirilmelidir.

MR/MRCP ve gerektiğinde EUS, kistin özelliklerinin belirlenmesinde önemli yöntemlerdir.

Her pankreas kistine biyopsi, EUS veya ameliyat gerekmez. Ama risk taşıyan kistlerin doğru şekilde tanınması ve uygun aralıklarla takip edilmesi önemlidir.