Pankreas Kanseri

Pankreas kanseri nedir?

Pankreas kanseri, pankreastaki hücrelerin kontrolsüz çoğalması sonucu gelişen ciddi bir hastalıktır.

Pankreas, midenin arkasında yer alan; sindirim için gerekli enzimleri üreten ve aynı zamanda insülin gibi kan şekerini düzenleyen hormonları salgılayan bir organdır.

Pankreas kanserlerinin büyük çoğunluğu pankreas kanallarını döşeyen hücrelerden gelişen pankreatik duktal adenokarsinomdur.

Pankreasta gelişebilen nöroendokrin tümörler ve bazı daha nadir tümörler ise farklı özellikler gösterir ve tedavileri de farklı olabilir.

Pankreas kanseri neden önemlidir?

Pankreas kanserinin en önemli özelliklerinden biri erken dönemlerde belirgin şikâyete yol açmayabilmesidir.

Pankreas karın içerisinde derinde yer aldığı için küçük tümörler dışarıdan fark edilemez. Ayrıca erken dönemde ortaya çıkan bazı yakınmalar başka sindirim sistemi hastalıklarında da görülebilir.

Bu nedenle hastalık bazı kişilerde ancak ilerlediğinde belirti verebilir.

Ancak pankreas kanseri artık “yapılabilecek hiçbir şey olmayan bir hastalık” olarak görülmemelidir. Erken tanı, modern cerrahi yöntemler ve gelişen ilaç tedavileri sayesinde uygun hastalarda önemli tedavi olanakları bulunmaktadır.

Pankreas kanserinin belirtileri nelerdir?

Belirtiler tümörün pankreasın hangi bölümünde bulunduğuna ve hastalığın yaygınlığına göre değişebilir.

En önemli belirtiler arasında:

• Sarılık,
• Açıklanamayan kilo kaybı,
• İştahsızlık,
• Üst karın ağrısı,
• Sırta yayılan ağrı,
• Bulantı ve hazımsızlık,
• Halsizlik,
• Yeni başlayan veya kontrolü aniden bozulan diyabet,
• Dışkının açık renkli olması,
• İdrarın koyulaşması

sayılabilir.

Bu belirtilerin bulunması kişinin mutlaka pankreas kanseri olduğu anlamına gelmez. Çok daha sık görülen başka hastalıklar da aynı yakınmalara neden olabilir.

Sarılık neden önemlidir?

Özellikle pankreasın baş kısmında gelişen tümörler, ana safra kanalına bası yaparak safranın bağırsağa akmasını engelleyebilir.

Bunun sonucunda:

gözlerde ve ciltte sararma → idrar renginde koyulaşma → dışkı renginde açılma → bazen kaşıntı

ortaya çıkabilir.

Özellikle ağrısız gelişen sarılık, gecikmeden değerlendirilmesi gereken önemli bir bulgudur.

Ancak sarılığın safra taşları, hepatitler ve diğer karaciğer veya safra yolu hastalıkları gibi çok sayıda başka nedeni de vardır.

Pankreas kanseri ağrı yapar mı?

Bazı hastalarda karnın üst bölümünde başlayan ve sırta doğru yayılan ağrı görülebilir.

Ağrı sürekli veya aralıklı olabilir.

Ancak pankreas kanserinin erken döneminde hiç ağrı bulunmayabilir. Bu nedenle ağrının olmaması hastalığı dışlamaz.

Kilo kaybı neden olur?

Açıklanamayan kilo kaybı pankreas kanserinde görülebilen önemli belirtilerden biridir.

Bunun birçok nedeni olabilir:

• İştah azalması,
• Vücudun tümöre karşı geliştirdiği metabolik değişiklikler,
• Sindirim ve emilimin bozulması,
• Pankreas enzimlerinin azalması,
• Diyabet gelişmesi

kilo kaybına katkıda bulunabilir.

Özellikle kısa zamanda belirgin ve açıklanamayan kilo kaybı varsa nedeni araştırılmalıdır.

Yeni başlayan diyabet pankreas kanserinin belirtisi olabilir mi?

Bazen olabilir. Ancak yeni diyabet gelişen kişilerin büyük çoğunluğunda pankreas kanseri yoktur.

Pankreas insülin üreten organ olduğu için pankreastaki bazı hastalıklar kan şekeri kontrolünü etkileyebilir.

Özellikle ileri yaşta;

• Yeni başlayan diyabet,
• Diyabetle birlikte açıklanamayan kilo kaybı,
• Daha önce iyi kontrol edilen diyabetin aniden kötüleşmesi,
• Buna eşlik eden karın veya sırt ağrısı

gibi durumlarda hastanın diğer özellikleri de dikkate alınarak pankreasın değerlendirilmesi gerekebilir.

Her yeni diyabet hastasına pankreas kanseri taraması yapılması gerekmez.

Pankreas kanserinin risk faktörleri nelerdir?

Pankreas kanserinin tek bir nedeni yoktur.

Riski artırabilecek faktörler arasında:

• Sigara kullanımı,
• İleri yaş,
• Obezite,
• Uzun süreli kronik pankreatit,
• Bazı kalıtsal/genetik hastalıklar,
• Ailede pankreas kanseri bulunması,
• Bazı pankreas kistleri,
• Diyabet

yer alabilir.

Bununla birlikte pankreas kanseri gelişen birçok kişide belirgin bir risk faktörü bulunmayabilir.

Sigara önemli midir?

Evet. Sigara pankreas kanseri açısından en önemli değiştirilebilir risk faktörlerinden biridir.

Sigaranın bırakılması yalnızca pankreas kanseri değil, çok sayıda kanser ile kalp ve damar hastalığı riskinin azaltılması açısından da önemlidir.

Pankreas kistleri kansere dönüşür mü?

Her pankreas kisti kanser değildir ve pankreas kistlerinin büyük bölümü hiçbir zaman pankreas kanserine dönüşmez.

Ancak bazı kist türlerinin, özellikle belirli IPMN ve müsinöz kistik neoplazilerin, zaman içerisinde kanserleşme potansiyeli bulunabilir.

Bu nedenle kistin türü, büyüklüğü, pankreas kanalıyla ilişkisi, içindeki nodüller ve zaman içerisindeki değişimi değerlendirilir.

Kronik pankreatit kanser riskini artırır mı?

Evet. Uzun süreli kronik pankreatiti bulunan kişilerde pankreas kanseri riski genel topluma göre artmıştır.

Ancak kronik pankreatiti olan herkes pankreas kanseri olmaz.

Bazı kalıtsal pankreatit türlerinde risk daha yüksek olabilir.

Pankreas kanseri nasıl teşhis edilir?

Tanı genellikle tek bir testle konulmaz.

Hastanın öyküsü ve muayenesi sonrasında kan testleri ve görüntüleme yöntemlerinden yararlanılır.

Başlıca yöntemler:

• Pankreas protokollü bilgisayarlı tomografi (BT),
• Manyetik rezonans (MR) ve MRCP,
• Endoskopik ultrasonografi (EUS),
• Gerektiğinde biyopsi

şeklindedir.

Pankreas protokollü BT nedir?

Pankreas kanseri şüphesinde özel teknikle gerçekleştirilen kontrastlı pankreas protokollü BT, en önemli görüntüleme yöntemlerinden biridir.

BT;

• Tümörün yerini ve büyüklüğünü,
• Çevredeki önemli damarlarla ilişkisini,
• Lenf bezlerini,
• Karaciğer ve diğer organlarda yayılım olup olmadığını

değerlendirmeye yardımcı olur.

Bu bilgiler aynı zamanda tümörün ameliyat edilebilir olup olmadığının belirlenmesinde önemlidir.

MR ve MRCP ne zaman kullanılır?

MR pankreas dokusu, safra yolları ve pankreas kanallarının ayrıntılı değerlendirilmesinde yararlı olabilir.

MRCP, özellikle safra ve pankreas kanallarının görüntülenmesine yardımcı olur.

BT’nin yeterli bilgi vermediği veya belirli durumların daha ayrıntılı değerlendirilmesi gerektiği hastalarda kullanılabilir.

EUS’un pankreas kanserindeki yeri nedir?

Endoskopik ultrasonografi (EUS), pankreasın mide ve duodenumun hemen yanından yüksek çözünürlükle incelenmesini sağlar.

Özellikle küçük pankreas lezyonlarının değerlendirilmesinde oldukça yararlı olabilir.

EUS’un önemli avantajlarından biri de gerekli durumlarda şüpheli kitleden ince iğne ile doku örneği alınabilmesidir.

Bu şekilde patolojik inceleme yapılabilir.

Her hastaya biyopsi yapılması gerekir mi?

Hayır.

Biyopsinin gerekli olup olmadığı hastanın durumuna ve planlanan tedaviye göre belirlenir.

Özellikle kemoterapi veya radyoterapi gibi sistemik tedavilere başlanmadan önce çoğunlukla dokudan tanının doğrulanması gerekir.

Bazı ameliyat edilebilir ve görüntüleme özellikleri oldukça tipik hastalarda ise cerrahi öncesinde biyopsi gerekip gerekmediğine multidisipliner değerlendirmeyle karar verilebilir.

CA 19-9 nedir?

CA 19-9, bazı pankreas kanserlerinde kandaki düzeyi yükselebilen bir tümör belirtecidir.

Ancak önemli bir nokta vardır:

CA 19-9 tek başına pankreas kanseri tanısı koydurmaz.

Safra yolu tıkanıklığı ve bazı iyi huylu hastalıklarda da yükselebilir. Ayrıca pankreas kanseri bulunan bazı kişilerde CA 19-9 normal olabilir.

Bu nedenle toplumda pankreas kanserini araştırmak amacıyla tek başına bir tarama testi olarak kullanılmaz.

Tanı konulmuş hastalarda ise diğer bulgularla birlikte hastalığın seyri ve tedavi yanıtının izlenmesine yardımcı olabilir.

Pankreas kanserinde evreleme neden önemlidir?

Tedavi planını belirleyen en önemli konulardan biri hastalığın ne kadar yayıldığının değerlendirilmesidir.

Tümörün;

• Pankreasla sınırlı olup olmadığı,
• Çevredeki büyük damarlarla ilişkisi,
• Lenf bezlerine yayılıp yayılmadığı,
• Karaciğer, akciğer veya karın zarına uzak yayılım bulunup bulunmadığı

araştırılır.

Buna göre tedavi planlanır.

“Ameliyat edilebilir” pankreas kanseri ne demektir?

Pankreas kanserinde yalnızca tümörün büyüklüğü değil, özellikle önemli damarlarla ilişkisi ve uzak organlara yayılıp yayılmadığı ameliyat kararında önemlidir.

Hastalar genel olarak;

• rezektabl (ameliyat edilebilir),
• sınırda rezektabl,
• lokal ileri,
• metastatik

gibi gruplarda değerlendirilebilir.

Bu ayrım uygulanacak tedaviyi doğrudan etkiler.

Pankreas kanserinde ameliyat mümkün müdür?

Evet. Hastalık uygun evrede yakalandığında cerrahi tedavi mümkündür ve uzun süreli hastalık kontrolü açısından en önemli tedavi seçeneklerinden biridir.

Ancak pankreas kanseri tanısı alan her hasta ameliyat için uygun değildir.

Tümör uzak organlara yayılmışsa veya bazı önemli damarları ameliyatla çıkarılamayacak şekilde tutmuşsa farklı tedavi yöntemleri tercih edilir.

Whipple ameliyatı nedir?

Pankreasın baş kısmında bulunan ameliyat edilebilir tümörlerde en sık uygulanan cerrahi yöntem pankreatikoduodenektomi (Whipple ameliyatı) dır.

Bu ameliyatta hastalığın yerine göre pankreas başı ile birlikte duodenum, safra yolunun bir bölümü, safra kesesi ve çevredeki bazı dokular çıkarılır ve sindirim sistemi yeniden düzenlenir.

Pankreasın gövde veya kuyruk kısmındaki tümörlerde ise farklı pankreas ameliyatları uygulanabilir.

Pankreas cerrahisi önemli ve deneyim gerektiren bir cerrahi alanıdır.

Kemoterapi neden kullanılır?

Kemoterapi pankreas kanseri tedavisinin önemli bir bölümünü oluşturur.

Hastalığın evresine göre;

• Ameliyattan önce,
• Ameliyattan sonra,
• Ameliyatın mümkün olmadığı hastalarda temel tedavi olarak

kullanılabilir.

Günümüzde birden fazla ilacın birlikte kullanıldığı farklı kemoterapi programları bulunmaktadır.

Tedavi seçimi hastalığın evresi, kişinin yaşı, genel sağlık durumu ve tümörün özelliklerine göre yapılır.

Radyoterapi uygulanır mı?

Bazı seçilmiş hastalarda radyoterapiden yararlanılabilir.

Özellikle lokal ileri veya sınırda ameliyat edilebilir bazı tümörlerde kemoterapiyle birlikte veya farklı tedavi aşamalarında gündeme gelebilir.

Her pankreas kanseri hastasına rutin olarak radyoterapi uygulanmaz.

Pankreas kanserinde genetik test gerekli midir?

Günümüzde genetik ve moleküler değerlendirmelerin pankreas kanseri tedavisindeki önemi artmıştır.

Bazı kalıtsal gen değişiklikleri hem hastanın tedavi seçeneklerini hem de ailesindeki kişilerin risk değerlendirmesini etkileyebilir.

Ayrıca ileri hastalıkta tümörün bazı moleküler özelliklerinin belirlenmesi, az sayıdaki hastada hedefe yönelik tedavi veya immünoterapi seçeneklerinin ortaya çıkmasını sağlayabilir.

Bu nedenle uygun hastalarda genetik danışmanlık ve moleküler testler gündeme gelebilir.

Pankreas kanseri için herkese tarama yapılmalı mıdır?

Hayır.

Belirti vermeyen ve ortalama risk taşıyan toplumun tamamına rutin pankreas kanseri taraması önerilmez.

Tarama özellikle yüksek riskli kişilerde düşünülür.

Örneğin;

• Güçlü aile öyküsü bulunanlar,
• Bazı kalıtsal gen değişikliklerini taşıyanlar,
• Pankreas kanseri riskini belirgin artıran bazı genetik sendromlara sahip kişiler

uzman merkezlerde takip programlarına alınabilir.

Bu programlarda sıklıkla MR/MRCP ve EUS gibi yöntemlerden yararlanılır.

Kimin, hangi yaşta ve ne sıklıkla takip edileceği kişinin riskine göre belirlenir.

Pankreas kanserinden korunmak mümkün müdür?

Bütün pankreas kanserlerini önlemek mümkün değildir.

Ancak bazı riskleri azaltmak mümkündür.

Özellikle:

• Sigara kullanmamak veya bırakmak,
• Sağlıklı vücut ağırlığını korumak,
• Düzenli fiziksel aktivite yapmak,
• Aşırı alkol tüketiminden kaçınmak,
• Kronik pankreatit ve metabolik hastalıkların düzenli takibini yaptırmak

genel sağlık açısından yararlıdır.

Pankreas kanserinin seyri nasıldır?

Hastalığın seyri kişiden kişiye büyük farklılık gösterebilir.

En önemli belirleyicilerden biri tanı konulduğu evredir.

Hastalık pankreasla sınırlıyken ve tamamen çıkarılabilecek durumdayken saptanması tedavi şansını önemli ölçüde artırır.

Ancak pankreas kanseri erken dönemde belirti vermeyebildiğinden bazı hastalarda tanı daha ileri evrede konulabilir.

Tedaviler giderek gelişmekte ve hastanın tümör özelliklerine göre daha kişiselleştirilmiş yaklaşımlar kullanılmaktadır.

Hangi belirtilerde doktora başvurulmalıdır?

Özellikle;

• Yeni gelişen sarılık,
• Açıklanamayan belirgin kilo kaybı,
• Sürekli veya giderek artan üst karın ağrısı,
• Sırta yayılan açıklanamayan ağrı,
• İştahsızlık,
• İleri yaşta kilo kaybıyla birlikte yeni başlayan diyabet,
• İdrarın koyulaşması ve dışkının belirgin açılması

durumlarında değerlendirme geciktirilmemelidir.

Bu belirtilerin çoğunun pankreas kanseri dışındaki hastalıklardan da kaynaklanabileceği unutulmamalıdır.

Unutmayın

Pankreas kanseri erken dönemde belirti vermeyebilir; ancak her karın ağrısı, kilo kaybı, diyabet veya pankreas kisti pankreas kanseri anlamına gelmez.

Özellikle ağrısız sarılık, açıklanamayan kilo kaybı ve yeni gelişen bazı belirtiler uygun şekilde değerlendirilmelidir.

Tanıda pankreas protokollü BT, MR/MRCP ve EUS birbirini tamamlayan yöntemlerdir. Gerektiğinde EUS eşliğinde biyopsi yapılabilir.

CA 19-9 tek başına kanser tanısı veya toplum taraması için kullanılabilecek bir test değildir.

Tedavi kararı hastalığın evresi ve ameliyat edilebilirliği başta olmak üzere birçok faktöre bağlıdır. Pankreas kanseri tedavisinin gastroenteroloji, pankreas cerrahisi, medikal onkoloji, radyoloji, patoloji ve gerektiğinde radyasyon onkolojisinin birlikte çalıştığı multidisipliner bir ekip tarafından planlanması önemlidir.