Gözlerim Neden Sarardı?

Gözlerin beyaz kısmının sararması çoğu zaman kanda bilirubin adı verilen maddenin artmasına bağlıdır. Bilirubin daha fazla yükseldiğinde ciltte de sararma fark edilebilir. Bu duruma sarılık (ikter) denir.

Sarılık tek başına bir hastalık değildir. Karaciğer hastalıklarından safra yollarındaki tıkanıklıklara ve kan hücrelerinin normalden hızlı parçalandığı bazı hastalıklara kadar çok farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.

Erişkin bir kişide yeni gelişen göz veya cilt sararmasının nedeni araştırılmalıdır.

Bilirubin nedir?

Bilirubin, yaşlanan kırmızı kan hücrelerinin parçalanması sırasında oluşan bir maddedir.

Normal şartlarda bilirubin karaciğerde işlenir, safra içerisine aktarılır ve bağırsaklara gönderilir.

Bu sürecin herhangi bir aşamasında sorun ortaya çıktığında bilirubin kanda birikebilir ve gözlerde veya ciltte sararmaya yol açabilir.

Gözlerde sararmanın başlıca nedenleri nelerdir?

Sarılığın nedenlerini kabaca üç grupta değerlendirebiliriz:

1. Karaciğerden önce oluşan nedenler

Kırmızı kan hücrelerinin normalden hızlı parçalandığı bazı hastalıklarda karaciğerin işlemesi gereken bilirubin miktarı artabilir.

Bu durum hemoliz olarak adlandırılan süreçlerle ilişkili olabilir.

2. Karaciğer hastalıkları

Karaciğer bilirubini yeterince işleyemez veya safra içerisine aktaramazsa sarılık gelişebilir.

Başlıca nedenler arasında:

• Akut veya kronik hepatitler
• İlaçlara bağlı karaciğer hasarı
• Alkole bağlı karaciğer hastalıkları
• İleri karaciğer hastalıkları
• Bazı metabolik ve kalıtsal hastalıklar

bulunur.

3. Safra yollarının tıkanması

Karaciğerde oluşturulan safra bağırsaklara ulaşamazsa bilirubin kana geri dönebilir ve sarılık gelişebilir.

Bunun nedenleri arasında:

• Safra kanalına düşen taşlar
• Safra yolu darlıkları
• Safra yolları hastalıkları
• Pankreas hastalıkları
• Pankreas, safra yolu veya çevre dokulardaki bazı tümörler

bulunabilir.

Safra taşı gözleri sarartabilir mi?

Evet.

Safra kesesindeki bir taş ana safra kanalına düşerek safra akışını engellerse sarılık gelişebilir.

Buna;

• Sağ üst karın veya üst karın ağrısı
• Bulantı ve kusma
• Koyu renkli idrar
• Açık renkli dışkı

eşlik edebilir.

Safra kanalında taş saptanması durumunda bazı hastalarda taşın çıkarılması için ERCP gerekebilir.

Koyu idrar neden olur?

Safra akışının bozulduğu bazı sarılık türlerinde bilirubin idrarla atılmaya başlar.

Bu nedenle idrar çay veya koyu kehribar renginde görülebilir.

Özellikle gözlerde sararma ile birlikte yeni gelişen koyu renkli idrar önemli bir bulgudur.

Dışkının rengi neden açılır?

Safra bağırsaklara yeterince ulaşmadığında dışkının normal kahverengi rengini veren maddeler azalabilir.

Dışkı;

• Açık renkli,
• Gri,
• Kil renginde

görünebilir.

Sarılık + koyu idrar + açık renkli dışkı birlikteliği safra akımında bir problem olabileceğini düşündürür ve değerlendirilmelidir.

Sarılık kaşıntı yapabilir mi?

Evet.

Özellikle safra akımının bozulduğu bazı hastalıklarda vücutta yaygın ve bazen oldukça şiddetli kaşıntı gelişebilir.

Bazı kişilerde kaşıntı sarılığın fark edilmesinden önce başlayabilir.

Ağrısız sarılık önemli midir?

Evet.

Sarılığın ağrısız olması önemsiz olduğu anlamına gelmez.

Özellikle ileri yaşlarda yeni başlayan ağrısız sarılık, koyu idrar, açık renkli dışkı, iştahsızlık veya kilo kaybıyla birlikteyse safra yolları ve pankreas dahil olmak üzere tıkanıklığa yol açabilecek nedenler araştırılmalıdır.

Ancak ağrısız sarılık görülmesi tek başına kanser anlamına gelmez.

Göz sararması her zaman ciddi bir hastalık mıdır?

Hayır.

Örneğin Gilbert sendromu adı verilen, oldukça sık görülen ve genellikle zararsız olan kalıtsal bir durumda bilirubin zaman zaman hafif yükselebilir.

Açlık, enfeksiyon, yoğun egzersiz veya stres dönemlerinde gözlerde hafif sararma fark edilebilir.

Ancak kişinin daha önce nedeni bilinmiyorsa, yeni gelişen sarılığı kendi kendine Gilbert sendromuna bağlamaması gerekir.

Sarılık nasıl araştırılır?

Hekim öncelikle sarılığın ne zaman başladığını, karın ağrısı, ateş, kilo kaybı, kaşıntı ve kullanılan ilaçları değerlendirir.

Genellikle kan testlerinde;

• Total ve direkt bilirubin
• ALT ve AST
• Alkalen fosfataz (ALP)
• GGT
• Tam kan sayımı

ve gerekli diğer tetkikler değerlendirilir.

Hastanın durumuna göre;

• Ultrasonografi
• Bilgisayarlı tomografi
• MR/MRCP
• Endoskopik ultrasonografi (EUS)
• ERCP

gibi yöntemlerden yararlanılabilir.

Her sarılık hastasına ERCP yapılmaz. ERCP özellikle safra yollarında tedavi gerektiren tıkanıklıkların bulunduğu seçilmiş hastalarda kullanılır.

Ne zaman acil değerlendirme gerekir?

Özellikle sarılığa aşağıdaki belirtilerden biri eşlik ediyorsa gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir:

• Ateş ve titreme
• Şiddetli veya giderek artan karın ağrısı
• Sürekli kusma
• Bilinç bulanıklığı veya uykuya eğilim
• Belirgin genel durum bozukluğu
• Kanama belirtileri

Sarılık + ateş/titreme + sağ üst karın ağrısı safra yollarında ciddi bir enfeksiyonun (akut kolanjit) belirtisi olabilir ve acil değerlendirme gerektirir.

Ne zaman doktora başvurmalıyım?

Erişkin bir kişide gözlerin beyaz kısmında veya ciltte yeni gelişen sararma, başka bir yakınma bulunmasa bile değerlendirilmelidir.

Özellikle sarılığa;

• Koyu renkli idrar
• Açık renkli dışkı
• Kaşıntı
• Karın ağrısı
• Ateş
• İştahsızlık
• Açıklanamayan kilo kaybı

eşlik ediyorsa başvuru geciktirilmemelidir.

Unutmayın

Sarılık bir hastalık değil, bir bulgudur.

Sorun bazen karaciğerde, bazen safra yollarında, bazen de bilirubinin oluşum sürecinde olabilir.

Yeni gelişen sarılıkta amaç yalnızca bilirubin değerini düşürmek değil, bilirubinin neden yükseldiğini ve sarılığa neyin yol açtığını belirlemektir.