Akut ve Kronik Hepatit B

Hepatit B nedir?

Hepatit B, Hepatit B virüsünün (HBV) neden olduğu ve karaciğeri etkileyen bir enfeksiyondur. Hastalık bazen kısa süreli bir enfeksiyon olarak geçirilip tamamen iyileşirken, bazı kişilerde virüs vücutta kalır ve kronik Hepatit B gelişir.

Hepatit B’nin önemli özelliklerinden biri, özellikle kronik enfeksiyonun yıllarca hiçbir belirti vermeden ilerleyebilmesidir.

Uzun süre devam eden enfeksiyon bazı hastalarda karaciğerde fibrozis, siroz ve karaciğer kanserine yol açabilir. Ancak günümüzde düzenli takip ve gerektiğinde kullanılan antiviral ilaçlarla bu riskler önemli ölçüde azaltılabilmektedir.

Hepatit B dünyada ne kadar sık görülür?

Hepatit B halen dünyadaki en önemli kronik viral enfeksiyonlardan biridir.

Dünya Sağlık Örgütü’nün güncel tahminlerine göre 2024 yılında yaklaşık 240 milyon kişi kronik Hepatit B ile yaşamaktadır. Her yıl yaklaşık 900 bin yeni enfeksiyon meydana gelmektedir.

Hepatit B’ye bağlı siroz ve karaciğer kanseri nedeniyle 2024 yılında dünyada yaklaşık 1,1 milyon kişinin hayatını kaybettiği tahmin edilmektedir.

Bu rakamların yüksek olmasına karşın Hepatit B’nin önemli bir avantajı vardır: etkili bir aşıyla büyük ölçüde önlenebilir.

Hepatit B nasıl bulaşır?

HBV enfekte kişinin kanı ve bazı vücut sıvılarıyla temas sonucunda bulaşabilir.

Başlıca bulaş yolları:

• Enfekte anneden bebeğe özellikle doğum sırasında bulaşma,
• Korunmasız cinsel ilişki,
• Ortak iğne veya enjektör kullanılması,
• Steril olmayan tıbbi veya cerrahi girişimler,
• Steril olmayan dövme ve piercing uygulamaları,
• Jilet gibi üzerinde kan bulunabilecek kişisel eşyaların paylaşılması,
• Enfekte kanla temas ve sağlık çalışanlarında iğne batması gibi kazalar.

Hepatit B nasıl bulaşmaz?

Hepatit B;

• Sarılmakla,
• El sıkışmakla,
• Aynı ortamda bulunmakla,
• Öksürmek veya hapşırmakla,
• Aynı tabaktan yemek yemekle,
• Yiyecek veya suyla,
• Günlük sosyal temasla

bulaşmaz.

Bu nedenle Hepatit B taşıyan kişilerin ailelerinden veya sosyal çevrelerinden uzaklaştırılmaları gerekmez.

Akut Hepatit B nedir?

Virüs vücuda girdikten sonraki ilk dönem akut Hepatit B olarak adlandırılır.

Bazı kişiler bu dönemi hiçbir belirti yaşamadan geçirir. Belirti geliştiğinde ise:

• Halsizlik ve yorgunluk,
• İştahsızlık,
• Bulantı ve kusma,
• Karın ağrısı,
• Kas ve eklem ağrıları,
• İdrar renginde koyulaşma,
• Dışkı renginde açılma,
• Gözlerde ve ciltte sararma

görülebilir.

Erişkin yaşta Hepatit B’ye yakalanan kişilerin büyük çoğunluğu virüsü kendiliğinden temizler ve tamamen iyileşir.

Çok az sayıda hastada akut enfeksiyon ağır seyredebilir ve ciddi karaciğer yetmezliğine yol açabilir. Şiddetli sarılık, bilinç değişikliği veya genel durumda hızlı bozulma gelişmesi acil değerlendirme gerektirir.

Akut Hepatit B kronikleşir mi?

Evet, ancak kronikleşme riski virüsün hangi yaşta alındığıyla yakından ilişkilidir.

Sağlıklı erişkinlerde yeni gelişen Hepatit B enfeksiyonunun kronikleşme riski düşüktür. Buna karşılık virüsün doğum sırasında veya erken çocukluk döneminde alınması durumunda kronikleşme ihtimali çok daha yüksektir.

Bu nedenle Hepatit B aşısının özellikle doğumdan itibaren uygulanması son derece önemlidir.

Kronik Hepatit B nedir?

HBV enfeksiyonunun 6 aydan uzun süre devam etmesi, genel olarak kronik HBV enfeksiyonu olarak değerlendirilir.

Kronik Hepatit B yıllarca hiçbir şikâyete yol açmayabilir. Kişi kendisini tamamen sağlıklı hissedebilir ve enfeksiyon ancak yapılan kan testlerinde ortaya çıkabilir.

Ancak virüs bazı hastalarda zaman içerisinde karaciğerde hasara neden olabilir:

Kronik HBV enfeksiyonu → karaciğerde iltihaplanma → fibrozis → siroz → karaciğer kanseri riski

Her Hepatit B hastasında bu süreç gelişmez. Hastalığın seyri kişiden kişiye önemli ölçüde değişebilir.

Hepatit B tanısı nasıl konur?

Tanı kan testleriyle konur. İlk bakışta HBsAg, Anti-HBs, Anti-HBc gibi isimler karmaşık görünebilir. Aslında her biri farklı bir soruya cevap verir.

HBsAg — virüsün yüzey antijenidir. HBsAg pozitifliği, kişide mevcut HBV enfeksiyonu bulunabileceğini gösterir. Pozitifliğin devam süresi ve diğer testlerle birlikte değerlendirilmesi akut ve kronik enfeksiyonun ayrımında önemlidir.

Anti-HBs — Hepatit B’ye karşı oluşan koruyucu antikordur. Pozitif olması genellikle kişinin aşıyla veya geçirilmiş enfeksiyon sonrasında bağışıklık kazandığını gösterir.

Anti-HBc — kişinin gerçek Hepatit B virüsüyle karşılaşıp karşılaşmadığı konusunda bilgi verir. Hepatit B aşısı tek başına Anti-HBc pozitifliğine neden olmaz.

IgM Anti-HBc — özellikle yeni gelişmiş akut Hepatit B enfeksiyonunun değerlendirilmesinde önemlidir.

HBV DNA — kandaki virüs miktarını gösterir. HBV DNA, kronik Hepatit B’nin değerlendirilmesi ve tedavi kararının verilmesinde kullanılan en önemli testlerden biridir.

Hepatit B testleri kısaca ne anlama gelir?

HBsAg (−), Anti-HBs (+), Anti-HBc (−) → aşıyla bağışıklık gelişmiş olabilir.

HBsAg (−), Anti-HBs (+), Anti-HBc (+) → daha önce Hepatit B geçirilmiş ve iyileşmiş olabilir.

HBsAg (+), IgM Anti-HBc (+) → akut Hepatit B düşünülebilir.

HBsAg 6 aydan uzun süredir (+) → kronik HBV enfeksiyonu düşünülür.

Bu sonuçların bazı özel durumlarda farklı anlamları olabileceğinden, Hepatit B testlerinin tek tek değil birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Kronik Hepatit B’de hangi tetkikler yapılır?

HBsAg pozitif bulunan bir kişide yalnızca virüsün varlığı değil, virüsün ne kadar aktif olduğu ve karaciğerin etkilenip etkilenmediği araştırılır.

Hastaya göre:

• ALT ve AST,
• Bilirubin,
• Albumin,
• INR,
• Tam kan sayımı ve trombosit,
• HBeAg ve Anti-HBe,
• HBV DNA,
• Böbrek fonksiyon testleri,
• Karaciğer ultrasonografisi,
• Elastografi (FibroScan vb.),
• Fibrozisi değerlendiren kan testleri

istenebilir.

Günümüzde birçok hastada karaciğer fibrozisinin değerlendirilmesi için biyopsi yapılmadan kan testleri ve elastografi kullanılabilmektedir.

Akut Hepatit B nasıl tedavi edilir?

Akut Hepatit B geçiren kişilerin büyük çoğunluğunda özel bir antiviral tedaviye ihtiyaç duyulmaz.

Tedavinin temelini hastanın izlenmesi, yeterli sıvı ve beslenmenin sağlanması ve karaciğere zarar verebilecek maddelerden kaçınılması oluşturur.

Ancak çok ağır seyreden akut Hepatit B veya akut karaciğer yetmezliği gelişen hastalarda hastanede yakın takip ve bazı durumlarda antiviral tedavi gerekebilir.

Kronik Hepatit B tedavi edilebilir mi?

Evet. Ancak Hepatit B tedavisi ile Hepatit C tedavisi arasında önemli bir fark vardır.

Hepatit C günümüzde çoğu hastada virüsün tamamen ortadan kaldırılmasıyla sonuçlanabilirken, kronik Hepatit B’de mevcut tedavilerin temel amacı çoğunlukla virüsün çoğalmasını güçlü şekilde baskılamak ve karaciğeri korumaktır.

Günümüzde sık kullanılan güçlü antiviral ilaçlar arasında tenofovir ve entekavir bulunmaktadır.

Tedavi:

• HBV DNA’yı baskılar,
• Karaciğerdeki hasarın ilerlemesini azaltır,
• Siroz gelişme riskini azaltır,
• Karaciğer kanseri riskini azaltabilir,
• Uzun dönem yaşam beklentisini iyileştirir.

Tedavi süresi hastadan hastaya değişir ve bazı kişilerde uzun yıllar devam etmesi gerekebilir.

Her HBsAg pozitif hasta ilaç kullanmalı mı?

Hayır.

HBsAg pozitif bulunan her kişinin hemen antiviral ilaç kullanması gerekmez.

Tedavi kararında birlikte değerlendirilmesi gereken başlıca faktörler:

• HBV DNA düzeyi,
• ALT düzeyi,
• Karaciğerde fibrozis veya siroz bulunması,
• Hastanın yaşı,
• Ailede karaciğer kanseri veya siroz öyküsü,
• Eşlik eden hastalıklar,
• Bağışıklık sistemini baskılayan tedavi kullanımı,
• Diğer kişisel risk faktörleri.

Bu nedenle bazı hastalar tedavi alırken bazıları düzenli takip altında ilaçsız izlenebilir.

İlaç gerekmemesi, hastalığın takip edilmesine gerek olmadığı anlamına gelmez.

Karaciğer kanseri açısından takip gerekir mi?

Kronik Hepatit B, özellikle belirli risk gruplarında hepatoselüler karsinom (karaciğer kanseri) riskini artırabilir.

Risk düzeyi hastanın yaşı, cinsiyeti, siroz varlığı, aile öyküsü, HBV aktivitesi ve diğer faktörlere göre değişir.

Riskli hastalarda doktor tarafından belirlenen aralıklarla karaciğer ultrasonografisi ile düzenli tarama yapılması gerekebilir.

Hepatit B’den nasıl korunulur?

Hepatit B’nin HCV’den önemli bir farkı vardır:

Hepatit B’ye karşı etkili bir aşı vardır.

Korunmanın en etkili yolları:

• Hepatit B aşısının yapılması,
• Bebeklerin doğumdan itibaren aşılanması,
• İğne ve enjektörlerin paylaşılmaması,
• Jilet gibi kanla temas edebilecek kişisel eşyaların paylaşılmaması,
• Dövme ve piercing işlemlerinin steril koşullarda yapılması,
• Kanla temasta uygun korunma önlemlerinin alınması,
• Cinsel yolla bulaşmaya karşı korunma,
• HBsAg pozitif kişilerin eş ve yakınlarının test edilmesi ve bağışık değillerse aşılanması.

HBsAg pozitif gebelerin belirlenmesi ayrıca önemlidir. Doğum sırasında bebeğe bulaşmayı önlemek amacıyla anne ve bebek için özel koruyucu uygulamalar bulunmaktadır.

Hepatit B ve bağışıklık sistemini baskılayan tedaviler

Geçmişte Hepatit B geçirmiş veya halen HBV enfeksiyonu bulunan kişilerde kemoterapi, bazı biyolojik ilaçlar ve diğer güçlü bağışıklık baskılayıcı tedaviler sırasında virüs yeniden aktifleşebilir.

Bu nedenle bu tür tedavilere başlanmadan önce Hepatit B testlerinin değerlendirilmesi önemlidir.

Gerektiğinde antiviral koruyucu tedavi başlanarak ciddi HBV alevlenmeleri önlenebilir.

Önemli mesaj

Hepatit B önlenebilir, takip edilebilir ve gerektiğinde etkili biçimde tedavi edilebilir bir hastalıktır.

Akut Hepatit B erişkinlerin büyük çoğunluğunda kendiliğinden iyileşirken, kronik Hepatit B yıllarca belirti vermeden devam edebilir.

HBsAg pozitifliği tek başına hastalığın ne kadar ciddi olduğunu göstermez. HBV DNA, karaciğer testleri ve karaciğerdeki fibrozis düzeyi birlikte değerlendirilmelidir.

Kronik Hepatit B’de amaç yalnızca laboratuvar değerlerini düzeltmek değil; siroz ve karaciğer kanseri gelişmesini önlemek ve karaciğeri uzun yıllar sağlıklı tutmaktır.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Hepatit B testlerinin yorumlanması, takip sıklığı ve tedavi kararı kişiye göre değişebileceğinden hekim tarafından değerlendirilmelidir.