Ascit (Karında Sıvı Birikmesi)

Ascit nedir?

Ascit, karın boşluğunda normalden fazla sıvı birikmesidir. Halk arasında bazen “karında su toplanması” şeklinde ifade edilir.

Ascit tek başına bir hastalık değildir. Genellikle başka bir hastalığın sonucunda ortaya çıkan bir bulgudur. En sık neden ileri karaciğer hastalığı ve sirozdur, ancak kalp hastalıkları, bazı kanserler, böbrek hastalıkları ve daha seyrek olarak enfeksiyonlar veya pankreas hastalıkları da ascite yol açabilir.

Karında yeni ortaya çıkan veya hızla artan şişlik mutlaka değerlendirilmelidir.

Ascit neden oluşur?

Sirozda karaciğerde gelişen yapısal değişiklikler karaciğer içindeki kan akımını zorlaştırır ve portal hipertansiyon adı verilen basınç artışına neden olur.

Aynı zamanda vücudun su ve tuzu tutmasına yol açan mekanizmalar devreye girer. Bunun sonucunda sıvı damarların dışına çıkarak karın boşluğunda birikmeye başlayabilir.

Basitçe:

Karaciğer hastalığı → portal damar basıncında artış → böbreklerde tuz ve su tutulması → karın boşluğunda sıvı birikmesi → ascit

Ascitin en sık nedenleri nelerdir?

Ascitin en sık nedenlerinden biri karaciğer sirozudur.

Bunun dışında:

• Kalp yetmezliği,
• Karın zarını veya karın içi organları etkileyen bazı kanserler,
• Böbrek hastalıkları,
• Tüberküloz gibi bazı enfeksiyonlar,
• Pankreas hastalıkları,
• Karaciğer ve karın içindeki bazı damarların tıkanıklıkları

ascite neden olabilir.

Bu nedenle ascit görüldüğünde yalnızca sıvının boşaltılması değil, neden oluştuğunun belirlenmesi önemlidir.

Ascit hangi belirtilere yol açar?

Sıvı miktarı az olduğunda hasta herhangi bir belirti hissetmeyebilir.

Sıvı arttıkça:

• Karında şişlik ve gerginlik,
• Karın çevresinin giderek büyümesi,
• Kilo artışı,
• Erken doyma,
• İştahsızlık,
• Nefes darlığı,
• Hareket etmekte zorlanma,
• Ayak ve bacaklarda şişme,
• Karında ağırlık veya rahatsızlık hissi

ortaya çıkabilir.

Çok miktarda ascit oluştuğunda karın oldukça gergin hale gelebilir ve diyaframa baskı yaparak nefes almayı zorlaştırabilir.

Ascit tanısı nasıl konur?

Doktor muayene sırasında karında sıvı bulunmasından şüphelenebilir.

Tanıda en sık kullanılan yöntemlerden biri karın ultrasonografisidir. Ultrason, fizik muayenede fark edilemeyecek kadar az miktardaki sıvıyı bile gösterebilir.

Hastanın durumuna göre:

• Karaciğer testleri,
• Böbrek fonksiyonları,
• Sodyum ve potasyum,
• Albumin,
• INR,
• Tam kan sayımı,
• Karın ultrasonografisi,
• Doppler ultrasonografi,
• Gerektiğinde bilgisayarlı tomografi veya diğer görüntüleme yöntemleri

kullanılabilir.

Ancak özellikle ilk kez ortaya çıkan ascitte sıvının kendisinin incelenmesi çok değerlidir.

Parasentez nedir?

Parasentez, ince bir iğne veya kateter yardımıyla karın boşluğundaki sıvıdan örnek alınması veya fazla sıvının boşaltılması işlemidir.

İki farklı amaçla yapılabilir.

Tanısal parasentez

Az miktarda sıvı alınarak laboratuvarda incelenir.

Bu inceleme sayesinde:

• Ascitin karaciğer hastalığına bağlı olup olmadığı,
• Sıvıda enfeksiyon bulunup bulunmadığı,
• Bazı kanser veya diğer hastalıkların söz konusu olup olmadığı

hakkında bilgi edinilebilir.

Tedavi amaçlı parasentez

Ascit çok fazla olduğunda ve hastada karında gerginlik, ağrı veya nefes darlığına yol açtığında daha fazla miktarda sıvı boşaltılabilir.

Bu işlem çoğu hastada karın gerginliğini ve nefes darlığını kısa sürede azaltabilir.

Ascit sıvısında hangi testler yapılır?

Alınan sıvıda hastanın durumuna göre:

• Hücre sayımı,
• Albumin,
• Protein,
• Kültür,
• Gerektiğinde sitolojik inceleme ve başka özel testler

yapılabilir.

Kan ve ascit sıvısındaki albumin değerlerinin karşılaştırılmasıyla SAAG (serum-ascit albumin gradyanı) adı verilen değer hesaplanabilir.

SAAG, ascitin portal hipertansiyona bağlı olup olmadığını anlamada doktora yardımcı olur.

Bu değerlendirmeler hastanın kendisinin yorumlaması gereken testler değildir; sonuçlar diğer klinik ve laboratuvar bulgularıyla birlikte değerlendirilir.

Ascit sıvısı enfekte olabilir mi?

Evet.

Özellikle sirozlu hastalarda ascit sıvısında belirgin başka bir karın içi enfeksiyon odağı olmadan enfeksiyon gelişebilir. Buna spontan bakteriyel peritonit (SBP) adı verilir.

Bu durum ciddi olabilir ve hızlı tedavi gerektirir.

Asciti olan bir hastada:

• Ateş,
• Yeni başlayan karın ağrısı,
• Karında hassasiyet,
• Bilinç bulanıklığı veya uykuya eğilim,
• Genel durumda ani bozulma,
• Tansiyon düşüklüğü,
• Böbrek fonksiyonlarında kötüleşme

gelişirse gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Önemli olarak, bazı hastalarda enfeksiyon ateş veya belirgin karın ağrısı olmadan da gelişebilir.

Ascit nasıl tedavi edilir?

Tedavi öncelikle ascitin nedenine göre planlanır.

Siroza bağlı ascitte tedavinin amacı hem karındaki sıvıyı azaltmak hem de tekrar birikmesini mümkün olduğunca önlemektir.

1. Tuz tüketiminin azaltılması

Siroza bağlı ascitte vücudun fazla tuz tutması sıvı birikiminin temel nedenlerinden biridir.

Bu nedenle hastalara genellikle günlük sodyum tüketiminin yaklaşık 2 gramın altında tutulması önerilir. Bu miktar yaklaşık 5 gram sofra tuzuna karşılık gelir.

Ancak aşırı ve kontrolsüz tuz kısıtlaması yiyeceklerin tadını azaltarak özellikle ileri karaciğer hastalarında yetersiz beslenmeye yol açabilir.

Bu nedenle diyet kişiye göre düzenlenmelidir.

2. İdrar söktürücü ilaçlar

Ascit tedavisinde sıklıkla spironolakton ve furosemid gibi idrar söktürücü ilaçlar kullanılır.

Bu ilaçlar vücuttaki fazla tuz ve suyun idrarla atılmasına yardımcı olur.

Ancak dozların doktor kontrolünde ayarlanması gerekir. Fazla diüretik kullanılması:

• Böbrek fonksiyonlarında bozulma,
• Sodyum düşüklüğü,
• Potasyum bozuklukları,
• Tansiyon düşüklüğü,
• Susuz kalma

gibi sorunlara neden olabilir.

Bu nedenle tedavi sırasında kan testlerinin ve vücut ağırlığının takip edilmesi gerekebilir.

Suyu da kısıtlamak gerekir mi?

Her ascit hastasının suyunu kısıtlaması gerekmez.

Siroza bağlı ascitte temel yaklaşım tuzun azaltılmasıdır. Sıvı kısıtlaması daha çok kandaki sodyumun belirgin şekilde düştüğü bazı hastalarda doktor tarafından önerilir.

Bu nedenle hastanın kendi kendine ciddi su kısıtlaması yapması doğru değildir.

Çok fazla ascit varsa ne yapılır?

Karın çok gerginse, hasta nefes almakta veya yemek yemekte zorlanıyorsa büyük hacimli parasentez yapılarak sıvı boşaltılabilir.

Çok miktarda ascit sıvısı boşaltıldığında dolaşım ve böbrek fonksiyonlarının korunması amacıyla bazı hastalara damar yoluyla albumin verilmesi gerekir.

Parasentez asciti hızlı şekilde azaltabilir, ancak altta yatan hastalığı ortadan kaldırmadığından sıvı zaman içerisinde yeniden birikebilir.

Dirençli (refrakter) ascit nedir?

Tuz kısıtlamasına ve tolere edilebilen uygun dozda idrar söktürücü tedaviye rağmen ascitin kontrol altına alınamaması veya sıvının parasentezden kısa süre sonra tekrar birikmesi durumuna dirençli veya refrakter ascit denir.

Bu durum karaciğer hastalığının ileri bir aşamaya geldiğinin önemli göstergelerinden biridir.

Bu hastalarda:

• Tekrarlayan parasentez,
• Albumin uygulaması,
• Uygun hastalarda TIPS,
• Karaciğer nakli açısından değerlendirme

gündeme gelebilir.

TIPS nedir?

TIPS (Transjuguler İntrahepatik Portosistemik Şant), karaciğer içindeki yüksek portal damar basıncını azaltmak amacıyla girişimsel radyoloji tarafından oluşturulan özel bir damar bağlantısıdır.

Uygun seçilmiş hastalarda dirençli ascitin kontrol altına alınmasına yardımcı olabilir ve parasentez ihtiyacını azaltabilir.

Ancak TIPS her hastaya uygun değildir. Karaciğer fonksiyonları, kalp durumu, yaş, böbrek fonksiyonları ve hepatik ensefalopati riski gibi birçok faktör birlikte değerlendirilir.

Ascit gelişmesi neden önemlidir?

Sirozlu bir hastada ascit gelişmesi, hastalığın dekompanse dönemine geçtiğinin önemli göstergelerinden biridir.

Bu nedenle ascit yalnızca karında oluşan rahatsız edici bir sıvı birikimi olarak görülmemelidir.

Hastanın:

• Karaciğer hastalığının nedeni,
• Karaciğer fonksiyonları,
• Böbrek fonksiyonları,
• Beslenme durumu,
• Enfeksiyon riski,
• Karaciğer kanseri taraması,
• Gerektiğinde karaciğer nakli açısından uygunluğu

bir bütün olarak değerlendirilmelidir.

Asciti olan hasta nelere dikkat etmelidir?

• Doktorun önerdiği tuz kısıtlamasına uyulmalıdır.
• İdrar söktürücü ilaçların dozu kendi kendine değiştirilmemelidir.
• Düzenli kilo takibi yararlı olabilir.
• Alkol kullanılmamalıdır.
• Doktora danışılmadan bitkisel ürün veya takviye alınmamalıdır.
• İbuprofen, diklofenak ve naproksen gibi bazı ağrı kesiciler böbrek fonksiyonlarını bozabileceğinden özellikle siroz ve asciti olan kişiler tarafından doktora danışılmadan kullanılmamalıdır.
• Protein tamamen kesilmemelidir. Karaciğer hastalarının yeterli protein ve kalori alması önemlidir.
• Düzenli doktor kontrolleri aksatılmamalıdır.

Ne zaman acil olarak doktora başvurulmalıdır?

Asciti olan hastada:

• Ateş,
• Yeni başlayan veya artan karın ağrısı,
• Bilinç değişikliği veya aşırı uyku hali,
• Kanlı kusma,
• Siyah dışkılama,
• İdrar miktarında belirgin azalma,
• Şiddetli nefes darlığı,
• Hızla artan karın şişliği,
• Tansiyon düşüklüğü veya bayılma

gelişirse gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir.

Önemli mesaj

Ascit bir hastalık değil, altta yatan bir hastalığın belirtisidir.

En sık neden karaciğer sirozu olmakla birlikte her ascitin nedeni aynı değildir. Özellikle yeni gelişmiş ascitte nedenin belirlenmesi ve gerektiğinde ascit sıvısından örnek alınması önemlidir.

Siroza bağlı ascit; uygun beslenme ve tuz kısıtlaması, idrar söktürücü ilaçlar, gerektiğinde parasentez ve seçilmiş hastalarda TIPS ile kontrol altına alınabilir.

Ancak ascit gelişmesi ileri karaciğer hastalığının önemli bir göstergesi olabileceğinden hastanın yalnızca karın sıvısının değil, karaciğer hastalığının bütünüyle değerlendirilmesi ve düzenli takip edilmesi gerekir.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Ascitin nedeni ve tedavisi kişiden kişiye değişebileceğinden tanı ve tedavi kararları hekim tarafından verilmelidir.