Alkol ve Sindirim Sistemi

Alkolün karaciğer üzerindeki etkileri iyi bilinmektedir. Ancak alkol yalnızca karaciğeri değil, ağızdan başlayarak yemek borusu, mide, pankreas ve bağırsaklar dahil sindirim sisteminin birçok bölümünü etkileyebilir.

Bu etkiler tüketilen alkol miktarı, kullanım süresi, içme şekli, kişinin genetik özellikleri, beslenme durumu, vücut ağırlığı, kullanılan ilaçlar ve eşlik eden hastalıklara göre değişebilir.

Özellikle düzenli ve fazla miktarda alkol tüketimi; karaciğer hastalığı, pankreatit ve bazı sindirim sistemi kanserlerinin gelişme riskini artırır.

Alkol sindirim sistemini nasıl etkiler?

Alkol sindirim sistemine doğrudan temas eder ve emildikten sonra kan yoluyla başta karaciğer olmak üzere diğer organlara ulaşır.

Alkol ve parçalanması sırasında ortaya çıkan asetaldehit, dokular üzerinde zararlı etkilere yol açabilir.

Uzun süreli ve fazla alkol tüketimi:

• Sindirim sistemi yüzeyinde tahriş ve hasara,
• Hücrelerin doğal savunma mekanizmalarının bozulmasına,
• Oksidatif stresin artmasına,
• Bağırsak bariyerinin bozulmasına,
• Besin ve vitamin eksikliklerine,
• Karaciğer ve pankreas hasarına,
• Bazı kanserlerin gelişme riskinin artmasına

katkıda bulunabilir.

Alkol ve reflü

Alkol bazı kişilerde gastroözofageal reflü yakınmalarını artırabilir.

Yemek borusunun alt ucundaki kas yapısının işlevini etkileyerek mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasını kolaylaştırabilir.

Bunun sonucunda:

• Göğüste yanma,
• Ağza acı veya ekşi su gelmesi,
• Geğirme,
• Boğazda yanma

gibi yakınmalar ortaya çıkabilir veya mevcut yakınmalar artabilir.

Alkolün etkisi kişiden kişiye değişebildiğinden, özellikle alkol sonrasında reflüsü belirginleşen kişilerin tüketimi azaltması veya bırakması yararlı olabilir.

Alkol mideye zarar verir mi?

Evet.

Alkol mide yüzeyini doğrudan tahriş edebilir. Özellikle yüksek miktarda veya yoğun alkol tüketimi mide mukozasında hasara neden olabilir.

Bunun sonucunda:

• Mide ağrısı veya yanması,
• Bulantı,
• Kusma,
• İştahsızlık,
• Gastrit

gibi sorunlar görülebilir.

Alkol, mide-bağırsak kanaması açısından başka risk faktörleri bulunan kişilerde de önemlidir.

Özellikle aspirin, ibuprofen, naproksen veya diklofenak gibi NSAİİ grubu ağrı kesicilerle birlikte kullanılması mide mukozası üzerindeki zararı ve kanama riskini artırabilir.

Alkol ülsere neden olur mu?

Peptik ülserlerin temel nedenleri Helicobacter pylori enfeksiyonu ve NSAİİ grubu ilaçlardır.

Bu nedenle her mide veya duodenum ülserini doğrudan alkole bağlamak doğru değildir.

Ancak fazla alkol tüketimi mide ve duodenumun koruyucu yüzeyini zedeleyebilir, mevcut yakınmaları artırabilir ve özellikle başka risk faktörleri bulunan kişilerde sorunların ağırlaşmasına katkıda bulunabilir.

Alkol ve yemek borusu kanseri

Alkol kullanımı özellikle özofagus skuamöz hücreli kanseri açısından önemli ve değiştirilebilir bir risk faktörüdür.

Tüketilen miktar arttıkça risk de genel olarak artar.

Burada çok önemli bir başka nokta vardır:

Alkol ve sigaranın birlikte kullanılması riski daha da artırır.

Bu nedenle hem sigara hem alkol kullanan kişilerde yemek borusu ve ağız-boğaz bölgesi kanserleri açısından toplam risk daha yüksektir.

Alkol pankreası etkiler mi?

Evet. Pankreas, alkolden önemli ölçüde etkilenebilen organlardan biridir.

Fazla alkol tüketimi:

• Akut pankreatit,
• Tekrarlayan akut pankreatit,
• Kronik pankreatit

gelişimiyle ilişkilidir.

Akut pankreatit, genellikle üst karında başlayan ve sırta yayılabilen şiddetli ağrı, bulantı ve kusmayla ortaya çıkabilir ve bazı hastalarda ciddi seyredebilir.

Uzun süreli alkol kullanımı ise kronik pankreatite katkıda bulunabilir.

Kronik pankreatitte ne olur?

Pankreasın uzun süre hasar görmesi sonucunda organın normal yapısı ve işlevleri bozulabilir.

Bunun sonucunda:

• Sürekli veya tekrarlayan karın ağrısı,
• Sindirim bozukluğu,
• Yağlı ve kötü kokulu dışkılama,
• Kilo kaybı,
• Beslenme bozukluğu,
• Diyabet

gelişebilir.

Alkole bağlı kronik pankreatiti bulunan bir kişinin alkol kullanmaya devam etmesi hastalığın ilerlemesine katkıda bulunabilir.

Sigara da kronik pankreatit için bağımsız bir risk faktörü olduğundan, alkol ve sigaranın birlikte bırakılması özellikle önemlidir.

Alkol karaciğeri nasıl etkiler?

Alkolün sindirim sistemi üzerindeki en önemli etkilerinden biri karaciğerde görülür.

Karaciğer alınan alkolün büyük bölümünün metabolize edildiği organdır.

Uzun süreli veya fazla miktarda alkol tüketimi sonucunda karaciğerde birbirini izleyebilen farklı düzeylerde hasar gelişebilir:

Yağlanma → iltihaplanma → fibrozis → siroz

Ancak bu süreç her kişide aynı hızda ilerlemez.

Alkole bağlı karaciğer yağlanması

Alkol kullanımı karaciğer hücrelerinde yağ birikmesine neden olabilir.

Buna alkole bağlı karaciğer yağlanması denir.

Bu dönem çoğu zaman belirti vermez ve kan testleri sırasında veya ultrasonografide tesadüfen fark edilebilir.

Erken dönemde alkolün bırakılmasıyla yağlanma ve karaciğer hasarının bir bölümü gerileyebilir.

Alkol ilişkili hepatit nedir?

Uzun süreli yoğun alkol kullanımı bazı kişilerde karaciğerde ciddi inflamasyona yol açabilir.

Bu durumda:

• Sarılık,
• İştahsızlık,
• Halsizlik,
• Bulantı,
• Ateş,
• Karın ağrısı,
• Karında sıvı birikmesi

görülebilir.

Ağır alkol ilişkili hepatit hayatı tehdit edebilen ciddi bir hastalıktır ve hastanede tedavi gerektirebilir.

Alkol ve siroz

Uzun yıllar devam eden karaciğer hasarı sonucunda karaciğerde kalıcı nedbeleşme gelişebilir. Buna siroz denir.

Siroz geliştikten sonra:

• Asit,
• Yemek borusu ve mide varisleri,
• Sindirim sistemi kanamaları,
• Bilinç değişiklikleri (hepatik ensefalopati),
• Sarılık,
• Karaciğer yetmezliği,
• Karaciğer kanseri

gibi ciddi komplikasyonlar gelişebilir.

Siroz gelişmiş bir hastada alkolün tamamen bırakılması hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak ve yaşam süresini iyileştirmek açısından son derece önemlidir.

Alkol karaciğer kanseri riskini artırır mı?

Evet.

Uzun süreli yoğun alkol tüketimi, özellikle siroza yol açtığında hepatoselüler karsinom (karaciğer kanseri) riskini artırır.

Hepatit B, Hepatit C, obezite veya metabolik karaciğer hastalığı gibi başka risk faktörlerinin bulunması toplam riski daha da etkileyebilir.

Alkol bağırsakları etkiler mi?

Evet.

Fazla alkol tüketimi bağırsakların normal işleyişini etkileyebilir.

Bazı kişilerde:

• İshal,
• Karın ağrısı,
• Şişkinlik,
• Bağırsak hareketlerinde değişiklik

görülebilir.

Uzun süreli ve fazla alkol kullanımı bağırsak duvarının doğal bariyerini de bozabilir. Bunun sonucunda bağırsaktan kana geçen bazı maddelerin miktarı artabilir ve özellikle karaciğer hastalığı bulunan kişilerde bu durum önem kazanabilir.

Alkol beslenme bozukluğuna yol açabilir mi?

Uzun süreli yoğun alkol tüketimi yetersiz ve dengesiz beslenmeye neden olabilir.

Alkol yüksek miktarda enerji içerir ancak vücudun ihtiyaç duyduğu protein, vitamin ve mineralleri sağlamaz.

Ağır alkol kullanımında özellikle:

• Tiamin (B1 vitamini),
• Folat,
• B6 vitamini,
• Magnezyum

gibi bazı vitamin ve minerallerde eksiklikler gelişebilir.

İleri karaciğer veya pankreas hastalığı da beslenme bozukluğunu daha belirgin hale getirebilir.

Alkol kalın bağırsak kanseri riskini artırır mı?

Evet.

Alkol tüketimi kolorektal kanser riskinin artmasıyla ilişkilidir. Risk özellikle tüketilen miktar arttıkça daha belirgin hale gelir.

Kolorektal kanserin gelişiminde yaş, aile öyküsü, genetik özellikler, obezite, fiziksel aktivite, beslenme ve sigara gibi başka faktörler de rol oynar.

Alkol tüketiminin azaltılması bu nedenle değiştirilebilir risk faktörlerinden birinin ortadan kaldırılması anlamına gelir.

Alkol başka hangi sindirim sistemi kanserleriyle ilişkilidir?

Alkol kullanımı özellikle:

• Ağız ve boğaz kanserleri,
• Yemek borusu kanseri,
• Karaciğer kanseri,
• Kolorektal kanser

riskinin artmasıyla ilişkilidir.

Alkolün parçalanması sırasında oluşan asetaldehit kanserojen bir maddedir.

Kanser riski açısından önemli mesaj şudur:

Alkol tüketimi azaldıkça risk de azalır.

Kanser açısından tamamen risksiz olduğu kanıtlanmış bir alkol tüketim miktarı bulunmamaktadır.

“Az miktarda alkol faydalıdır” düşüncesi doğru mu?

Geçmişte özellikle kalp-damar hastalıkları açısından düşük miktarda alkol tüketiminin koruyucu olabileceği ileri sürülmüştür.

Ancak günümüzde bu konuda daha temkinli bir yaklaşım benimsenmektedir. Önceki gözlemsel çalışmalarda görülen bazı faydaların yaşam tarzı ve diğer faktörlerden kaynaklanmış olabileceği anlaşılmıştır.

Bu nedenle sağlık kazanmak amacıyla alkol kullanmaya başlanması önerilmez.

Özellikle kanser açısından tüketim arttıkça risk de artmaktadır.

Kimler alkolden tamamen kaçınmalıdır?

Bazı kişiler için alkol tüketmemek özellikle önemlidir.

Bunlar arasında:

• Gebeler,
• Çocuklar ve ergenler,
• Alkol kullanım bozukluğu bulunan veya geçmişte yaşamış kişiler,
• Alkolle etkileşen ilaçları kullananlar,
• Araç veya makine kullanacak kişiler

bulunur.

Ayrıca siroz, alkol ilişkili karaciğer hastalığı ve alkole bağlı pankreatit gibi hastalıklarda alkolün tamamen bırakılması özellikle önemlidir.

Alkolü bırakmak fayda sağlar mı?

Evet.

Özellikle alkole bağlı karaciğer ve pankreas hastalıklarında alkolün bırakılması tedavinin en önemli parçalarından biridir.

Alkol bırakıldığında:

• Karaciğer yağlanması gerileyebilir,
• Karaciğerde devam eden hasar azalabilir,
• Pankreatit tekrarlarının önlenmesine yardımcı olabilir,
• Sirozun ilerlemesi yavaşlayabilir,
• Beslenme durumu düzelebilir,
• Uzun vadede bazı kanserlerin riski azalabilir.

İleri karaciğer hastalığı gelişmiş olsa bile alkolü bırakmak halen önemli yarar sağlayabilir.

Önemli mesaj

Alkol yalnızca karaciğeri etkilemez. Sindirim sisteminin birçok organında hastalık gelişimine katkıda bulunabilir.

Fazla ve uzun süreli alkol tüketimi; gastrit, pankreatit, karaciğer yağlanması, alkol ilişkili hepatit, siroz ve bazı sindirim sistemi kanserleriyle ilişkilidir.

Risk kullanılan miktarla genel olarak artar. Özellikle alkol ile sigaranın birlikte kullanılması, bazı sindirim sistemi kanserleri açısından riski daha da yükseltebilir.

Karaciğer veya pankreas hastalığı bulunan kişilerde alkolün bırakılması yalnızca koruyucu bir önlem değil, çoğu zaman tedavinin önemli bir parçasıdır.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Alkol kullanımının kişinin sağlık durumu üzerindeki etkileri eşlik eden hastalıklara, kullanılan ilaçlara ve tüketim miktarına göre değişebileceğinden kişisel değerlendirme hekim tarafından yapılmalıdır.