Özofagus varisleri nedir?

Özofagus varisleri, yemek borusunun özellikle alt bölümündeki toplardamarların genişleyip kıvrımlı hale gelmesidir. En sık, karaciğer hastalıkları sonucunda karaciğer içindeki kan akımının zorlaşması ve portal ven adı verilen damardaki basıncın artması nedeniyle ortaya çıkar.

Portal sistemde basınç yükseldiğinde kan kendisine alternatif yollar arar. Bu yollardan biri yemek borusu çevresindeki küçük toplardamarlardır. Normalde ince olan bu damarlar zaman içerisinde genişleyerek varis haline gelebilir.

Özofagus varislerinin önemi, bazı hastalarda bu damarların yırtılarak ciddi kanamaya neden olabilmesidir.

Neden oluşur?

Özofagus varislerinin en sık nedeni karaciğer sirozu ve buna bağlı portal hipertansiyondur. Bununla birlikte portal ven veya karaciğer damarlarında tıkanıklığa yol açan bazı hastalıklar da varis oluşmasına neden olabilir.

Her karaciğer hastasında özofagus varisi gelişmez. Varis gelişme olasılığı ve kanama riski; karaciğer hastalığının derecesine, portal basınca, varislerin büyüklüğüne ve bazı endoskopik özelliklere göre değişir.

Belirtileri nelerdir?

Özofagus varisleri kanamadıkları sürece çoğu zaman herhangi bir belirti oluşturmaz. Bu nedenle kişi varisleri olduğunu fark etmeyebilir ve tanı başka bir nedenle yapılan endoskopi sırasında konabilir.

Varis kanaması geliştiğinde ise:

Kan kusma,
Kahve telvesine benzeyen koyu renkli kusma,
Siyah, katran renginde dışkılama,
Halsizlik ve baş dönmesi,
Tansiyon düşmesi,
Çarpıntı veya bayılma

görülebilir.

Kan kusma veya siyah dışkılama acil değerlendirme gerektirir. Özellikle bilinen karaciğer hastalığı veya özofagus varisi bulunan kişilerde bu belirtiler ortaya çıktığında gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Tanı nasıl konulur?

Özofagus varislerinin değerlendirilmesinde en önemli yöntemlerden biri üst gastrointestinal sistem endoskopisidir (gastroskopi).

Endoskopi sırasında yemek borusundaki varislerin bulunup bulunmadığı, büyüklüğü ve kanama açısından riskli olabilecek görünümleri değerlendirilebilir. Aktif kanama varsa kanamanın kaynağı belirlenebilir ve aynı işlem sırasında tedavi uygulanabilir.

Günümüzde her kronik karaciğer hastasının mutlaka aynı şekilde ve aynı sıklıkta endoskopi yaptırması gerekmeyebilir. Karaciğerin sertlik ölçümü, trombosit sayısı ve hastalığın diğer özellikleri birlikte değerlendirilerek bazı hastalarda endoskopi gereksinimi belirlenebilir.

Ultrasonografi, Doppler ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi ve MR gibi yöntemler ise karaciğerin, portal damar sisteminin ve portal hipertansiyonun değerlendirilmesinde kullanılabilir.

Tedavi nasıl yapılır?

Tedavinin amacı yalnızca varisleri ortadan kaldırmak değildir. Asıl hedef varis kanamasını önlemek, portal basıncı azaltmak ve altta yatan karaciğer hastalığını mümkün olduğunca kontrol altına almaktır.

Kanama olmadan önce

Kanama riski bulunan hastalarda doktor tarafından uygun görülürse portal sistem basıncını azaltmaya yardımcı olan non-selektif beta bloker ilaçlar kullanılabilir.

İlaç kullanamayan veya bazı yüksek riskli varisleri bulunan hastalarda endoskopik bant ligasyonu uygulanabilir.

Bant ligasyonunda genişlemiş varisler endoskopi sırasında küçük elastik bantlarla boğulur. Böylece damar içerisindeki kan akımı kesilir ve varisin zaman içerisinde küçülmesi sağlanır.

Varis kanaması gelişirse

Özofagus varis kanaması tıbbi bir acildir ve hastanede tedavi edilmelidir.

Öncelikle hastanın dolaşımı ve genel durumu güvence altına alınır. Portal dolaşımdaki basıncı azaltmaya yardımcı olan ilaçlar ve enfeksiyon gelişmesini önlemeye yönelik tedaviler başlanabilir.

Ardından uygun zamanda acil endoskopi yapılır. Kanayan özofagus varislerinde temel endoskopik tedavi yöntemlerinden biri bant ligasyonudur.

Bazı yüksek riskli hastalarda veya kanamanın standart yöntemlerle kontrol edilemediği durumlarda TIPS (transjuguler intrahepatik portosistemik şant) adı verilen girişimsel radyolojik yöntem gerekebilir. TIPS ile portal sistemdeki yüksek basıncın azaltılması amaçlanır.

Kanama kontrol altına alındıktan sonra yeniden kanamayı önlemek için düzenli takip, ilaç tedavisi ve gerektiğinde tekrarlayan endoskopik bant uygulamaları yapılabilir.

Hastalık tamamen iyileşir mi?

Özofagus varislerinin seyri büyük ölçüde varislere yol açan karaciğer hastalığının durumuna ve portal hipertansiyonun derecesine bağlıdır.

Varislerin endoskopik yöntemlerle küçültülmesi veya ortadan kaldırılması, altta yatan portal hipertansiyonun tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez. Bu nedenle başarılı bir tedaviden sonra bile doktorun önerdiği takiplerin sürdürülmesi önemlidir.

Günümüzde ilaç tedavileri, endoskopik bant ligasyonu, girişimsel radyolojik yöntemler ve gerektiğinde karaciğer nakli sayesinde özofagus varislerinin ve varis kanamalarının tedavisinde etkili seçenekler bulunmaktadır.

Ne zaman acil yardım gerekir?

Özofagus varisi olduğu bilinen veya kronik karaciğer hastalığı bulunan bir kişide kan kusma, siyah-katran renginde dışkılama, ani baş dönmesi, bayılma veya belirgin halsizlik gelişmesi varis kanamasının belirtisi olabilir.

Bu durumda evde beklenmemeli ve hasta acil olarak sağlık kuruluşuna başvurmalıdır.

Bu bölüm genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı, tedavi ve takip planı hastanın karaciğer hastalığının nedeni, portal hipertansiyonun derecesi, varislerin özellikleri ve genel sağlık durumu dikkate alınarak hekim tarafından kişiye özel olarak belirlenir.

Özofagus Varisleri