Endoskopide özofagus veya mide varisi görülmesi, yemek borusu ya da mide duvarındaki toplardamarların genişleyip belirgin hâle gelmesi anlamına gelir.
Bu damarlar çoğunlukla portal ven sistemindeki basıncın artması (portal hipertansiyon) nedeniyle gelişir.
Varis kanser değildir; ancak kanama riski nedeniyle önemli bir endoskopik bulgudur.
Özofagus ve mide varisleri neden oluşur?
En sık neden karaciğer sirozu ve buna bağlı portal hipertansiyondur. Daha seyrek olarak:
- Portal ven trombozu
- Splenik ven trombozu
- Budd–Chiari sendromu
- Siroz dışı portal hipertansiyon nedenleri
varislere yol açabilir.
Özellikle izole mide varislerinde, pankreas hastalıklarına bağlı splenik ven trombozu gibi farklı nedenler de araştırılabilir.
Özofagus varisi nedir?
Özofagus varisleri çoğunlukla yemek borusunun alt bölümünde görülür. Endoskopide mavi-mor renkli, kabarık ve kıvrımlı damarlar şeklinde izlenebilir.
Varislerin büyüklüğü ve yüzeyindeki bazı işaretler kanama riskinin değerlendirilmesinde önemlidir.
Mide varisi nedir?
Mide varisleri (gastrik varisler) özellikle midenin üst kısmında, kardiya ve fundus çevresinde görülebilir.
Özofagus varislerine göre daha seyrektir. Ancak bazı mide varislerinin kanaması daha şiddetli olabilir.
Mide varisinin yeri ve özofagus varisiyle ilişkisine göre farklı tipleri vardır. Bu ayrım tedavi yönteminin belirlenmesinde önemlidir.
Varis görülmesi siroz olduğu anlamına mı gelir?
Her zaman değil.
Siroz, özofagus ve mide varislerinin en sık nedenidir, fakat tek nedeni değildir.
Varis saptandığında karaciğer hastalığının yanı sıra portal ven ve dalak damar sistemi de değerlendirilir.
Varisler belirti verir mi?
Kanamamış varisler çoğu zaman hiçbir belirti oluşturmaz.
Bu nedenle bazı hastalarda varisler başka bir nedenle yapılan endoskopi sırasında veya karaciğer hastalığı nedeniyle yapılan taramada saptanır.
Asıl önemli sorun varisin kanamasıdır.
Varis kanaması nasıl anlaşılır?
Varis kanaması acil ve ciddi bir durumdur.
Kanlı kusma veya siyah dışkılama varsa acil tıbbi değerlendirme gerekir
Kanlı kusma · kahve telvesi görünümünde kusma · siyah, katran renginde dışkılama · baş dönmesi · bayılma · çarpıntı · tansiyon düşmesi · belirgin halsizlik.
Her varis kanar mı?
Hayır. Varis görülmesi mutlaka kanama olacağı anlamına gelmez.
Kanama riski değerlendirilirken özellikle varisin büyüklüğü + endoskopik risk işaretleri + karaciğer hastalığının ağırlığı gibi faktörler dikkate alınır.
Tedavi gerekir mi?
Tedavi varisin özofagusta mı midede mi bulunduğuna, büyüklüğüne, kanama riskine ve daha önce kanayıp kanamadığına göre değişir.
Kanama riski yüksek özofagus varislerinde uygun hastalarda non-selektif beta bloker tedavisi veya endoskopik varis ligasyonu (bantlama) kullanılabilir.
Mide varislerinin tedavisi farklı olabilir. Gastrik varislerde varisin tipine göre endoskopik doku yapıştırıcı tedavileri, EUS eşliğinde coil veya yapıştırıcı uygulamaları ya da girişimsel radyolojik yöntemler değerlendirilebilir.
Bazı hastalarda TIPS gibi portal basıncı azaltan girişimler gerekebilir.
Varis bantlama nedir?
Endoskopi sırasında özofagus varisinin üzerine küçük elastik bantlar yerleştirilir. Böylece varisin kan akımı kesilir ve zaman içerisinde küçülmesi sağlanır.
Bantlama daha çok özofagus varislerinde kullanılır. Mide varislerinin yapısı farklı olduğundan tedavi yaklaşımı da farklıdır.
Varisler tamamen kaybolabilir mi?
Tedaviyle varisler küçülebilir veya endoskopik olarak ortadan kaldırılabilir. Ancak portal hipertansiyon devam ettiği sürece yeniden oluşabilirler.
Bu nedenle yalnızca varisin kendisinin değil, varise neden olan hastalığın da değerlendirilmesi gerekir.
Kontrol endoskopisi gerekir mi?
Çoğu hastada takip gerekir. Ancak kontrol aralığı herkeste aynı değildir.
Varisin büyüklüğü, uygulanan tedavi, karaciğer hastalığının durumu ve hastanın kanama riski dikkate alınarak takip programı belirlenir.
Unutmayın
- Özofagus / mide varisi Kanser değildir.
- Varis Genişlemiş toplardamardır.
- En sık neden Portal hipertansiyon ve karaciğer sirozudur.
- Her varis kanamaz Fakat kanama riski değerlendirilmelidir.
- Kanlı kusma veya siyah dışkı Acil durum olabilir.
- Mide varisi ve özofagus varisi Aynı şekilde tedavi edilmez.
- Varis saptanan hastada Neden, kanama riski ve takip planı belirlenmelidir.
Bu bilgiler tanı koymak için yeterli değildir
Endoskopide özofagus veya mide varisi saptandığında varisin yeri, tipi ve büyüklüğü; kanama riski; karaciğer hastalığının durumu ve portal hipertansiyonun nedeni birlikte değerlendirilmelidir.
Kaynaklar
- Prof. Dr. Ali Tüzün İnce