Hepatit C (HCV)

Hepatit C nedir?

Hepatit C, Hepatit C virüsünün (HCV) neden olduğu ve öncelikle karaciğeri etkileyen bir enfeksiyon hastalığıdır. Hastalık kısa süreli (akut) olabileceği gibi, virüs vücuttan temizlenmediğinde yıllarca devam eden kronik hepatit C haline gelebilir.

Hepatit C’nin önemli özelliklerinden biri, enfeksiyonun uzun yıllar hiçbir belirti vermeden ilerleyebilmesidir. Bu nedenle kişi kendisini tamamen sağlıklı hissederken HCV taşıyor olabilir.

Tedavi edilmeyen kronik enfeksiyon zaman içerisinde karaciğerde hasara, fibrozise (nedbeleşme), siroza ve bazı hastalarda karaciğer kanserine yol açabilir.

Buna karşılık günümüzde hepatit C’nin çok önemli bir avantajı vardır: modern ilaçlarla hastaların %95’inden fazlasında virüs tamamen ortadan kaldırılabilmektedir.

Hepatit C nasıl bulaşır?

HCV esas olarak enfekte kanın başka bir kişinin kanıyla temas etmesiyle bulaşır.

Başlıca bulaş yolları şunlardır:

• Ortak veya steril olmayan iğne ve enjektör kullanılması,
• Yeterince sterilize edilmemiş tıbbi veya cerrahi malzemeler,
• Steril olmayan ortamlarda yapılan dövme ve piercing işlemleri,
• HCV içeren kanla temas etmiş jilet, tıraş bıçağı veya diş fırçası gibi kişisel eşyaların ortak kullanılması,
• Sağlık çalışanlarında enfekte iğnenin yanlışlıkla batması gibi kanla temaslar,
• Kan ürünlerinin HCV açısından güvenilir şekilde taranmadığı dönemlerde yapılmış kan ve kan ürünü nakilleri,
• HCV taşıyan anneden bebeğe doğum sırasında bulaşma,
• Daha seyrek olarak, özellikle kanla temasın söz konusu olduğu durumlarda cinsel yolla bulaşma.

Günümüzde kan ve kan ürünlerinin HCV açısından taranması nedeniyle, uygun şekilde denetlenen kan transfüzyonlarından bulaşma riski geçmişe göre çok düşüktür.

Hepatit C nasıl bulaşmaz?

Hepatit C;

• El sıkışmakla,
• Sarılmakla,
• Aynı ortamda bulunmakla,
• Öksürmek veya hapşırmakla,
• Aynı tabaktan yemek yemekle,
• Yiyecek veya suyla,
• Günlük sosyal temasla

bulaşmaz.

Bu nedenle hepatit C hastalarının günlük yaşamda ailelerinden veya toplumdan izole edilmeleri gerekmez.

Hepatit C dünyada ne kadar sık görülür?

Hepatit C tüm dünyada görülen önemli bir sağlık sorunudur. Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) güncel verilerine göre 2024 yılında dünyada yaklaşık 47 milyon kişi aktif Hepatit C virüsü (HCV) enfeksiyonu ile yaşamaktadır. Bu sayı dünya nüfusunun yaklaşık %0,6’sına karşılık gelmektedir.

Her yıl yaklaşık 900 bin kişinin HCV ile yeni enfekte olduğu tahmin edilmektedir. Hepatit C yalnızca yaygınlığı nedeniyle değil, uzun yıllar fark edilmeden ilerleyebilmesi nedeniyle de önem taşır.

HCV enfeksiyonu tedavi edilmediğinde bazı hastalarda yıllar içerisinde karaciğer fibrozisi, siroz ve karaciğer kanserine yol açabilir. Dünya genelinde 2024 yılında yaklaşık 240 bin kişinin HCV’ye bağlı siroz ve karaciğer kanseri nedeniyle hayatını kaybettiği tahmin edilmektedir.

Bununla birlikte Hepatit C, günümüzde ağızdan kullanılan antiviral ilaçlarla hastaların %95’inden fazlasında tamamen tedavi edilebilen bir enfeksiyondur. Bu nedenle hastalığın erken tanınması ve uygun tedavinin başlanması büyük önem taşır.

Hepatit C belirti verir mi?

Hepatit C enfeksiyonu olan kişilerin önemli bir bölümünde uzun süre hiçbir belirti görülmez.

Belirti olduğunda ise şu yakınmalar ortaya çıkabilir:

• Halsizlik ve yorgunluk,
• İştahsızlık,
• Bulantı,
• Karın ağrısı veya sağ üst karında rahatsızlık,
• Kas ve eklem ağrıları,
• İdrar renginde koyulaşma,
• Dışkı renginde açılma,
• Gözlerde ve ciltte sararma (sarılık).

Bu belirtilerin hiçbiri yalnızca hepatit C’ye özgü değildir. Bu nedenle hastalığın kesin tanısı kan testleriyle konur.

Hepatit C tanısı nasıl konur?

Hepatit C tanısında genellikle iki aşamalı bir yaklaşım kullanılır.

1. Anti-HCV testi

İlk yapılan test çoğunlukla Anti-HCV testidir.

Anti-HCV pozitifliği kişinin hayatının bir döneminde Hepatit C virüsüyle karşılaştığını gösterir. Ancak Anti-HCV’nin pozitif olması tek başına kişinin halen hepatit C hastası olduğu anlamına gelmez.

Çünkü virüs kendiliğinden temizlenmiş veya daha önce uygulanan tedaviyle ortadan kaldırılmış olsa bile Anti-HCV uzun süre, çoğunlukla yaşam boyu pozitif kalabilir.

Bu nedenle Anti-HCV pozitif bulunduğunda ikinci test yapılmalıdır.

2. HCV RNA (PCR)

HCV RNA testi, virüsün kanda halen bulunup bulunmadığını gösterir.

Anti-HCV pozitif + HCV RNA pozitif: Aktif HCV enfeksiyonu vardır.

Anti-HCV pozitif + HCV RNA negatif: Kişinin geçmişte virüsle karşılaşmış olması mümkündür ancak çoğu durumda mevcut aktif enfeksiyon yoktur.

HCV RNA testi aynı zamanda kandaki virüs miktarının (viral yük) belirlenmesinde de kullanılabilir.

Yeni gerçekleşmiş olası bir bulaşmada Anti-HCV henüz pozitifleşmemiş olabilir. Böyle bir durumda doktor gerekli görürse doğrudan HCV RNA testi isteyebilir.

Tanı konduktan sonra hangi tetkikler yapılır?

HCV RNA pozitif bulunduğunda yalnızca virüsün varlığını göstermek yeterli değildir. Karaciğerin ne ölçüde etkilendiğinin de değerlendirilmesi gerekir.

Hastaya göre değişmekle birlikte şu incelemeler yapılabilir:

• ALT ve AST,
• Bilirubin,
• Albumin,
• INR,
• Tam kan sayımı ve trombosit sayısı,
• Böbrek fonksiyon testleri (kreatinin, eGFR),
• HCV RNA düzeyi,
• Gerektiğinde HCV genotipi,
• Hepatit B testleri,
• HIV testi,
• Karaciğer ultrasonografisi,
• Karaciğer fibrozisini değerlendiren kan testleri,
• Elastografi (FibroScan vb.).

Günümüzde birçok hastada karaciğer biyopsisine ihtiyaç duyulmadan, kan testleri ve elastografi gibi yöntemlerle karaciğerdeki fibrozisin derecesi değerlendirilebilir.

Özellikle ileri fibrozis veya siroz bulunup bulunmadığının belirlenmesi önemlidir, çünkü hastanın tedavi sonrası takip programını da etkiler.

Hepatit C tedavi edilebilir mi?

Evet. Hepatit C günümüzde tedaviyle tamamen ortadan kaldırılabilen viral hastalıklardan biridir.

Geçmişte kullanılan interferon içeren tedaviler uzun sürüyor ve önemli yan etkilere yol açabiliyordu. Günümüzde tedavi büyük ölçüde değişmiştir.

Artık çoğu hastada doğrudan etkili antiviral ilaçlar (DAA) adı verilen ağızdan alınan ilaçlar kullanılmaktadır.

Bu tedaviler:

• Genellikle tablet şeklindedir,
• Çoğunlukla 8–12 hafta sürer,
• Eski interferon tedavilerine göre çok daha iyi tolere edilir,
• Hastaların %95’inden fazlasında kalıcı olarak virüsü ortadan kaldırabilir.

Hangi ilacın ve tedavi süresinin uygun olduğuna hastanın önceki tedavileri, karaciğer hastalığının derecesi, siroz bulunup bulunmaması, böbrek fonksiyonları, kullanılan diğer ilaçlar ve bazı özel durumlar değerlendirilerek karar verilir.

Bu nedenle hepatit C tedavisi kişiye özel planlanmalıdır.

Hepatit C’nin iyileştiği nasıl anlaşılır?

Tedavinin bitmesinden sonra HCV RNA yeniden kontrol edilir.

Tedavi tamamlandıktan en az 12 hafta sonra HCV RNA’nın saptanmaması, tedavinin başarılı olduğunu ve enfeksiyonun kalıcı olarak temizlendiğini gösterir. Buna kalıcı virolojik yanıt (SVR) adı verilir.

Pratik olarak bu durum hepatit C’nin kür olması, yani tedavi edilmiş olması anlamına gelir.

Ancak önemli bir nokta vardır:

Hepatit C’yi bir kez geçirip tedavi olmak kişiyi yeniden enfeksiyondan korumaz.

Virüsle tekrar karşılaşılırsa yeniden hepatit C gelişebilir.

Tedaviden sonra takip gerekir mi?

Bu durum karaciğerin tedavi öncesindeki durumuna bağlıdır.

Karaciğerinde önemli fibrozis veya siroz gelişmemiş hastalarda başarılı tedaviden sonra takip genellikle daha basittir.

Ancak siroz gelişmiş hastalarda virüs tamamen temizlenmiş olsa bile karaciğer kanseri riski tamamen ortadan kalkmaz. Bu nedenle bu hastaların düzenli karaciğer kontrollerine devam etmeleri gerekir.

Hepatit C’den nasıl korunulur?

Hepatit C’ye karşı halen rutin kullanımda olan etkili bir aşı bulunmamaktadır. Bu nedenle korunmanın temel yolu enfekte kanla teması önlemektir.

Korunmak için:

• Enjektör ve iğneler kesinlikle ortak kullanılmamalıdır,
• Jilet ve diş fırçası gibi üzerinde kan bulunabilecek kişisel eşyalar paylaşılmamalıdır,
• Dövme ve piercing işlemleri steril ve güvenilir merkezlerde yaptırılmalıdır,
• Tıbbi ve diş hekimliği işlemlerinde steril malzeme kullanılmalıdır,
• Başkasının kanıyla temas edilecekse uygun koruyucu önlemler alınmalıdır,
• Kanla kirlenmiş açık yaralar kapatılmalıdır,
• Riskli kan teması veya iğne batması durumunda sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Hepatit C hastaları nelere dikkat etmelidir?

HCV enfeksiyonu saptanan kişinin karaciğerini ilave hasardan koruması önemlidir.

Özellikle:

• Alkol kullanımından kaçınılması,
• Doktora danışılmadan bitkisel ürün veya takviye kullanılmaması,
• Fazla kilolu kişilerde sağlıklı kiloya ulaşılması,
• Kullanılan bütün ilaçların doktora bildirilmesi,
• Hepatit A ve Hepatit B’ye karşı bağışıklığın değerlendirilmesi ve gerektiğinde aşı yapılması

önerilir.

Kimler hepatit C testi yaptırmalıdır?

Hepatit C yıllarca belirti vermeyebildiği için yalnızca şikâyeti olan kişilerin test edilmesi yeterli değildir.

Özellikle geçmişte kan veya kan ürünü almış olanlar, damar yoluyla madde kullanım öyküsü bulunanlar, steril olmayan koşullarda dövme veya piercing yaptırmış kişiler, HCV pozitif kanla mesleki temas yaşamış sağlık çalışanları, hemodiyaliz hastaları ve açıklanamayan karaciğer enzimi yüksekliği bulunan kişiler değerlendirilmelidir.

Güncel uluslararası öneriler ayrıca yetişkinlerin yaşamlarında en az bir kez Hepatit C açısından taranmasını ve gebelik sırasında HCV taramasını önermektedir.