Karaciğerde Görüntüleme ile Saptanan Soliter Lezyonlar

Ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans (MR) sırasında karaciğerde bazen tek bir lezyon, nodül veya kitle saptanabilir. Buna “soliter karaciğer lezyonu” veya daha genel olarak “fokal karaciğer lezyonu” denir.

Karaciğerde lezyon görülmesi, kişinin kanser olduğu anlamına gelmez.

Özellikle başka bir nedenle yapılan ultrason veya tomografide tesadüfen bulunan karaciğer lezyonlarının önemli bir bölümü iyi huyludur. Ancak lezyonun ne olduğunun doğru şekilde belirlenmesi gerekir.

Karaciğerde tek bir lezyon neden oluşabilir?

Karaciğerde görülen tek bir lezyonun birçok nedeni olabilir.

Sık karşılaşılan iyi huylu lezyonlar arasında:

• Basit karaciğer kisti,
• Hemanjiyom,
• Fokal nodüler hiperplazi (FNH),
• Hepatoselüler adenom

bulunur.

Daha seyrek olarak görüntülenen lezyon:

• Hepatoselüler karsinom (HCC),
• Kolanjiyokarsinom,
• Başka bir organdaki kanserin karaciğere yayılması (metastaz),
• Enfeksiyon veya apse

gibi nedenlere bağlı olabilir.

Bu nedenle yalnızca “lezyon var” demek yeterli değildir; lezyonun özelliklerinin belirlenmesi gerekir.

Değerlendirmede ilk soru: karaciğer sağlıklı mı?

Karaciğer lezyonunun değerlendirilmesinde en önemli noktalardan biri hastanın karaciğerinin genel durumudur.

Örneğin;

• sirozu olmayan, hepatit B veya C öyküsü bulunmayan ve bilinen bir kanseri olmayan sağlıklı bir kişide tesadüfen bulunan küçük bir lezyon ile,
• sirozu veya kronik hepatit B’si bulunan bir kişide ortaya çıkan yeni bir lezyon

aynı şekilde değerlendirilmez.

İkinci durumda karaciğer kanseri açısından daha dikkatli inceleme gerekir.

Hastanın geçmişi neden önemlidir?

Doktor özellikle şunları sorgulayabilir:

• Daha önce kanser tanısı bulunup bulunmadığı,
• Hepatit B veya Hepatit C,
• Siroz veya kronik karaciğer hastalığı,
• Alkol kullanımı,
• Karaciğer yağlanması ve metabolik hastalıklar,
• Kullanılan ilaçlar,
• Doğum kontrol hapları veya hormon tedavileri,
• Anabolik steroid kullanımı,
• Kilo kaybı, ateş veya gece terlemesi gibi belirtiler,
• Aile öyküsü.

Örneğin bazı hormonlar ve anabolik steroidler hepatoselüler adenom gelişimiyle ilişkili olabilir.

Hemanjiyom nedir?

Karaciğer hemanjiyomu, karaciğerin en sık görülen iyi huylu tümörlerinden biridir.

Kan damarlarından oluşur ve çoğunlukla başka bir nedenle yapılan ultrasonografi sırasında tesadüfen bulunur. Çoğu küçüktür ve hiçbir belirti oluşturmaz.

Tipik görüntüleme özellikleri varsa tanı genellikle görüntüleme yöntemleriyle konabilir.

Hemanjiyom kansere dönüşür mü?

Tipik bir hemanjiyom kanser değildir ve genel olarak kansere dönüşmesi beklenmez.

Tanısı kesinleşmiş ve belirti vermeyen hemanjiyomların büyük çoğunluğunda tedavi gerekmez.

Ayrıca görüntüleme bulguları tipik hemanjiyomu düşündürüyorsa gereksiz biyopsiden kaçınılır.

Fokal nodüler hiperplazi (FNH) nedir?

FNH, karaciğerin iyi huylu lezyonlarından biridir ve özellikle kadınlarda daha sık görülür.

Çoğu hastada herhangi bir yakınmaya neden olmaz ve tesadüfen saptanır.

Kontrastlı MR, FNH’nin diğer karaciğer lezyonlarından ayrılmasında oldukça değerlidir.

Görüntüleme ile tipik FNH tanısı kesin olarak konulmuşsa çoğu hastada tedavi gerekmez.

FNH’nin kansere dönüşmesi beklenen bir durum değildir.

Hepatoselüler adenom nedir?

Hepatoselüler adenom, iyi huylu bir karaciğer tümörüdür ancak hemanjiyom ve FNH’den farklı olarak daha dikkatli değerlendirilmesi gerekir.

Çünkü bazı adenomlarda:

• Büyüme,
• Kanama,
• Nadiren kötü huylu değişim

riski bulunabilir.

Özellikle kadınlarda östrojen içeren hormon kullanımı, erkeklerde anabolik steroid kullanımı ve bazı metabolik faktörlerle ilişkili olabilir.

Adenomun boyutu, büyüyüp büyümediği, hastanın cinsiyeti ve lezyonun özellikleri tedavi kararında önemlidir.

Bu nedenle “iyi huylu” olması, her hepatoselüler adenomun yalnızca unutulup bırakılabileceği anlamına gelmez.

Basit karaciğer kisti nedir?

Karaciğer kistleri oldukça sık görülür.

Basit kist, içi sıvı dolu ve genellikle tamamen iyi huylu bir oluşumdur.

Tipik bir basit kist:

• İnce ve düzgün duvarlıdır,
• İçinde solid bölüm bulunmaz,
• Çoğunlukla belirti vermez.

Tipik özellikleri bulunan ve şikâyete yol açmayan basit karaciğer kistlerinde çoğunlukla tedavi gerekmez.

Ancak duvarında kalınlaşma, bölmeler, nodüler yapı veya başka atipik özellikler varsa daha ileri inceleme gerekebilir.

Karaciğer kanseri (HCC) olabilir mi?

Evet, ancak risk herkeste aynı değildir.

Hepatoselüler karsinom (HCC) özellikle siroz ve bazı kronik karaciğer hastalıklarının zemininde gelişir.

Özellikle:

• Siroz,
• Kronik Hepatit B,
• Bazı kronik karaciğer hastalıkları

bulunan kişilerde yeni saptanan karaciğer nodülleri daha dikkatli değerlendirilir.

Bu hastalarda kontrastlı BT veya MR’daki lezyonun kontrastlanma paterni tanıda çok önemlidir.

Metastaz ne demektir?

Metastaz, başka bir organda başlayan kanserin karaciğere yayılmasıdır.

Örneğin:

• Kalın bağırsak,
• Pankreas,
• Mide,
• Meme,
• Akciğer

gibi organlardaki bazı kanserler karaciğere yayılabilir.

Ancak görüntülemede tek bir karaciğer lezyonu görülmesi tek başına metastaz olduğu anlamına gelmez.

Hastanın daha önce kanser geçirip geçirmediği bu nedenle değerlendirmede son derece önemlidir.

Ultrasonografi yeterli midir?

Bazı lezyonlarda ultrasonografi oldukça karakteristik bulgular gösterebilir.

Ancak ultrasonografide lezyonun ne olduğu kesin olarak belirlenemiyorsa genellikle daha ayrıntılı görüntüleme gerekir.

Bu durumda özellikle kontrastlı karaciğer MR’ı veya çok fazlı kontrastlı BT kullanılabilir.

Güncel yaklaşımda, nedeni belirsiz fokal karaciğer lezyonlarının karakterizasyonunda çok fazlı kontrastlı MR veya BT temel incelemelerdendir.

MR neden önemlidir?

Karaciğer lezyonlarının farklı damar yapıları ve farklı hücresel özellikleri vardır.

Kontrast madde verildikten sonra lezyonun:

arteriyel faz → portal venöz faz → geç faz

boyunca nasıl davrandığı incelenebilir.

Bazı durumlarda hepatobiliyer kontrast maddelerle yapılan karaciğer MR’ı FNH ile hepatoselüler adenom gibi lezyonların ayrımında özellikle yardımcı olabilir.

Bu nedenle raporda yalnızca lezyonun çapı değil, kontrast tutma özellikleri de önemlidir.

Kan testleri yapılır mı?

Hastanın durumuna göre:

• ALT ve AST,
• ALP ve GGT,
• Bilirubin,
• Albumin,
• INR,
• Tam kan sayımı,
• Hepatit B ve Hepatit C testleri

istenebilir.

Şüphelenilen hastalığa göre AFP, CA 19-9 veya CEA gibi bazı tümör belirteçleri de kullanılabilir.

Ancak önemli bir nokta vardır:

Tümör belirteçleri tek başına kanser tanısı koydurmaz veya kanseri kesin olarak dışlamaz.

Sonuçlar görüntüleme ve hastanın klinik özellikleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Her karaciğer lezyonuna biyopsi yapılır mı?

Hayır.

Bu, hastaların en sık merak ettiği konulardan biridir.

Modern görüntüleme yöntemleri birçok karaciğer lezyonunu biyopsi yapılmadan karakterize edebilir.

Özellikle tipik:

• Hemanjiyom,
• FNH,
• Basit kist

gibi lezyonlarda biyopsi çoğunlukla gerekli değildir.

Hatta tipik hemanjiyomdan şüpheleniliyorsa kanama riski nedeniyle biyopsiden özellikle kaçınılabilir.

Biyopsi, görüntüleme yöntemleriyle tanı kesinleştirilemediğinde ve sonucun hastanın tedavisini değiştireceği durumlarda gündeme gelir.

Lezyonun büyüklüğü önemli mi?

Evet, fakat tek başına büyüklük iyi veya kötü huylu olduğunu göstermez.

Büyük bir hemanjiyom tamamen iyi huylu olabilirken daha küçük bir lezyon başka özellikleri nedeniyle ileri inceleme gerektirebilir.

Bu nedenle:

boyut + şekil + sınırlar + kontrastlanma özellikleri + zaman içerisindeki değişim + hastanın risk faktörleri

birlikte değerlendirilmelidir.

Eski görüntüler neden çok değerlidir?

Karaciğerde yeni bir lezyon saptandığında hastanın eski ultrason, BT veya MR görüntülerinin bulunması çok yararlı olabilir.

Örneğin bir lezyonun yıllardır aynı büyüklükte ve aynı özelliklerde olması, değerlendirme açısından önemli bilgi sağlar.

Bu nedenle eski görüntüleme CD’leri ve raporları mümkünse doktora gösterilmelidir.

Hangi durumlarda daha dikkatli olmak gerekir?

Özellikle:

• Siroz bulunması,
• Hepatit B veya C öyküsü,
• Daha önce kanser tanısı,
• Lezyonun zaman içerisinde büyümesi,
• Görüntüleme özelliklerinin tipik olmaması,
• Açıklanamayan kilo kaybı,
• Sarılık,
• Sürekli veya giderek artan ağrı

durumlarında daha ayrıntılı değerlendirme gerekebilir.

Önemli mesaj

Karaciğerde görüntüleme sırasında tek bir lezyon bulunması kanser tanısı anlamına gelmez.

Hemanjiyom, basit kist ve FNH gibi iyi huylu lezyonlar oldukça sık görülür ve çoğunda tedavi gerekmez.

Bununla birlikte her lezyon aynı değildir.

Değerlendirmede en önemli sorular:

• Hastanın kronik karaciğer hastalığı var mı?
• Daha önce kanser öyküsü var mı?
• Lezyonun görüntüleme özellikleri nasıl?
• Eski incelemelere göre büyüyor mu?

Gerekli durumlarda kontrastlı karaciğer MR’ı veya çok fazlı BT ile lezyon ayrıntılı olarak karakterize edilebilir. Biyopsi ise her hastaya rutin olarak yapılan bir işlem değildir.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Karaciğerde saptanan bir lezyonun değerlendirilmesi; hastanın yaşı, karaciğer hastalıkları, kanser öyküsü, laboratuvar sonuçları ve görüntüleme özellikleri birlikte ele alınarak yapılmalıdır.