Kalın Bağırsak Kanseri

Kalın bağırsak kanseri nedir?

Kalın bağırsak kanseri, kolon veya rektumun iç yüzeyindeki hücrelerin kontrolsüz çoğalmasıyla gelişen hastalıktır. Kolon ve rektum kanserleri birlikte kolorektal kanser olarak adlandırılır.

Hastalık erken evrede belirti vermeyebilir. Bu nedenle yakınması olmayan uygun yaş grubundaki kişilerde tarama önemlidir. Tarama, kanseri erken yakalamanın yanında bazı poliplerin kanserleşmeden çıkarılmasına da olanak sağlar.

Nasıl gelişir?

Kalın bağırsak kanserlerinin önemli bir bölümü, bağırsak iç yüzeyinde oluşan poliplerden gelişir. Her polip kanser değildir. Ancak bazı adenomlar ve serrated lezyonlar yıllar içinde hücresel değişiklikler biriktirerek kansere dönüşebilir.

Bir polibin kolonoskopi sırasında bulunup çıkarılması bu süreci kesebilir. Patoloji sonucu, polibin türünü ve sonraki kontrol zamanını belirlemede kullanılır.

Kimlerde risk daha yüksektir?

Risk yaşla artar. Bunun yanında:

• Birinci derece akrabalarda kalın bağırsak kanseri veya ileri polip bulunması,
• Daha önce polip ya da kalın bağırsak kanseri geçirilmesi,
• Lynch sendromu veya ailesel adenomatöz polipozis gibi kalıtsal sendromlar,
• Uzun süreli ülseratif kolit veya Crohn koliti,
• Sigara, yüksek alkol tüketimi, fazla kilo ve fiziksel hareketsizlik,
• İşlenmiş etten zengin, liften fakir beslenme düzeni

riski artırabilir. Risk faktörü bulunması kişide mutlaka kanser gelişeceği anlamına gelmez; risk faktörü olmaması da taramayı gereksiz kılmaz.

Belirtileri nelerdir?

Kalın bağırsak kanseri hiçbir belirti vermeden de bulunabilir. Görülebilecek yakınmalar şunlardır:

• Dışkıda kırmızı kan veya koyu renkli dışkı,
• Kabızlık, ishal ya da dışkı biçiminde yeni ve kalıcı değişiklik,
• Dışkılama sonrası tam boşalamama hissi,
• Açıklanamayan karın ağrısı veya şişkinlik,
• Demir eksikliği anemisi, yorgunluk ve solukluk,
• İstemsiz kilo kaybı.

Bu belirtilerin daha sık görülen, kanser dışı nedenleri de olabilir. Yine de yeni başlayan veya kalıcı yakınmalar değerlendirilmelidir.

Yoğun makattan kanama, siyah katranımsı dışkı, bayılma, şiddetli ve artan karın ağrısı, sürekli kusma ya da gaz ve dışkı çıkaramama acil değerlendirme gerektirir.

Tarama hangi yaşta başlar?

Ortalama riskli kişilerde düzenli taramanın 45 yaşında başlaması önerilir.

Sayfanın başındaki görselin söylediği yaş da budur. Uluslararası kılavuzlar bu yönde: USPSTF 45–75 yaş arasında tarama öneriyor, 76–85 yaş arasında kararı kişinin sağlık durumuna ve önceki tarama öyküsüne bırakıyor.

Türkiye’de ulusal toplum tabanlı tarama programı ise ortalama riskli ve yakınması olmayan 50–70 yaş grubunu davet eder; programda iki yılda bir gaitada gizli kan testi ve on yılda bir kolonoskopi yer alır. Yani programın çağırdığı yaşla taramaya başlamak için önerilen yaş aynı değildir — program 50’de çağırır, öneri 45’tir.

Aile öyküsü, kalıtsal sendrom, inflamatuvar bağırsak hastalığı, daha önce saptanmış ileri polip veya mevcut bir belirti varsa değerlendirme bu yaşları beklemeden başlar ve kişiye özel planlanır.

Tarama, belirti göstermeyen kişiler içindir. Dışkıda kan, açıklanamayan demir eksikliği veya bağırsak alışkanlığında kalıcı değişiklik varsa yaş beklenmeden tanısal değerlendirme gerekir.

Tarama yöntemleri nelerdir?

Tarama seçenekleri arasında:

• Gaitada gizli kan veya fekal immünokimyasal test (FIT),
• Kolonoskopi,
• Uygun hastalarda dışkı DNA testleri,
• Bilgisayarlı tomografi kolonografisi,
• Esnek sigmoidoskopi

bulunur. Her yöntemin uygulama aralığı, yararı ve sınırlılığı farklıdır. Dışkı testinin pozitif çıkması durumunda tanısal kolonoskopi gerekir.

Tanı nasıl konur?

Şüpheli yakınma veya test sonucunda temel inceleme genellikle kolonoskopidir. Kolonoskopi sırasında bağırsak iç yüzeyi değerlendirilir ve şüpheli alandan biyopsi alınır. Kesin tanı, dokunun patoloji laboratuvarında incelenmesiyle konur.

Kanser saptandığında hastalığın yaygınlığını belirlemek için kan testleri ve bilgisayarlı tomografi gibi görüntülemeler yapılabilir. Rektum kanserinde pelvik manyetik rezonans görüntüleme gibi ek incelemeler gerekebilir.

Nasıl tedavi edilir?

Tedavi; tümörün kolon veya rektumdaki yerine, evresine, biyolojik özelliklerine ve kişinin genel sağlık durumuna göre planlanır. Seçenekler arasında:

• Endoskopik çıkarma,
• Cerrahi,
• Kemoterapi ve hedefe yönelik ilaçlar,
• İmmünoterapi,
• Özellikle rektum kanserinde radyoterapi

yer alabilir. Plan çoğu zaman gastroenteroloji, genel cerrahi, tıbbi onkoloji, radyasyon onkolojisi, radyoloji ve patoloji uzmanlarının birlikte değerlendirmesiyle oluşturulur.

Riski azaltmak için neler yapılabilir?

Uygun taramaya katılmak en etkili adımlardan biridir. Bunun yanında sigaradan uzak durmak, alkolü sınırlamak, düzenli hareket etmek, sağlıklı kiloyu korumak; sebze, meyve, tam tahıl ve liften zengin bir beslenme düzeni benimsemek genel riski azaltmaya yardımcı olabilir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tarama veya tedavi planı için hekiminizle görüşün.