Ülseratif Kolit

Ülseratif kolit, kalın bağırsağın (kolon) ve rektumun iç yüzeyini tutan, uzun süreli (kronik) inflamatuvar bir bağırsak hastalığıdır.

Hastalık genellikle rektumdan başlar ve bazı hastalarda kalın bağırsağın daha yukarı bölümlerine doğru kesintisiz şekilde yayılır. Tutulum yalnızca rektumla sınırlı olabileceği gibi kalın bağırsağın tamamını da etkileyebilir.

Ülseratif kolitte hastalığın şiddetlendiği dönemlere alevlenme, yakınmaların belirgin olarak azaldığı veya kaybolduğu dönemlere ise remisyon denir.

Ülseratif kolit bulaşıcı değildir ve kanser değildir. Ancak uzun süreli ve yaygın hastalıkta kolon kanseri riski artabileceğinden düzenli takip önemlidir.

Ülseratif kolit neden olur?

Hastalığın kesin nedeni bilinmemektedir.

Genetik yatkınlığı bulunan kişilerde bağışıklık sisteminin bağırsak iç yüzeyine karşı uygunsuz ve devamlı bir inflamatuvar yanıt oluşturduğu düşünülmektedir.

Hastalığın gelişiminde:

• Genetik yatkınlık
• Bağışıklık sistemindeki düzensizlikler
• Bağırsak mikrobiyotasındaki değişiklikler
• Çevresel faktörler

birlikte rol oynayabilir.

Ülseratif kolit kişiden kişiye bulaşmaz ve yalnızca beslenme alışkanlıkları nedeniyle ortaya çıkan bir hastalık değildir.

Ülseratif kolit bağırsağın hangi bölgelerini tutar?

Hastalığın yaygınlığı kişiden kişiye değişir.

Proktit

Hastalık yalnızca rektumla sınırlıdır.

Sol taraf koliti

İnflamasyon rektumdan başlayarak kalın bağırsağın sol tarafına doğru uzanır.

Ekstansif kolit

Hastalık kolonun daha geniş bir bölümünü tutar.

Pankolit

Kalın bağırsağın büyük bölümü veya tamamı etkilenmiştir.

Hastalığın yaygınlığı tedavi ve takip planının belirlenmesinde önemlidir.

Belirtileri nelerdir?

Belirtiler hastalığın yaygınlığına ve şiddetine göre değişebilir.

En sık görülen yakınmalar:

• Sık dışkılama ve ishal
• Dışkıda kan
• Dışkıda mukus
• Makattan kanama
• Ani ve acil dışkılama ihtiyacı
• Tuvalete yetişmekte güçlük
• Dışkılama isteği olmasına rağmen yeterince dışkılayamama hissi (tenesmus)
• Karın ağrısı ve kramplar
• Halsizlik ve yorgunluk
• İştahsızlık
• Kilo kaybı

şeklindedir.

Daha şiddetli alevlenmelerde ateş, kansızlık, çarpıntı ve genel durum bozukluğu görülebilir.

Ülseratif kolit yalnızca bağırsağı mı etkiler?

Hayır. Bazı hastalarda bağırsak dışındaki organlarda da bulgular ortaya çıkabilir.

Bunlar arasında:

• Eklem ağrıları veya eklem inflamasyonu
• Bazı cilt hastalıkları
• Gözde inflamasyon
• Ağız yaraları
• Safra yollarını etkileyen primer sklerozan kolanjit (PSC)

bulunabilir.

Bu nedenle ülseratif kolit bazı hastalarda yalnızca bağırsakla sınırlı olmayan sistemik bir hastalık olarak değerlendirilir.

Tanı nasıl konur?

Tek başına bir kan veya dışkı testiyle ülseratif kolit tanısı konulamaz.

Tanıda hastanın yakınmaları, fizik muayene, laboratuvar incelemeleri, dışkı testleri ve endoskopik bulgular birlikte değerlendirilir.

Kan testleri

Kan sayımı, CRP ve diğer tetkikler inflamasyonun şiddeti, kansızlık ve beslenme durumunun değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Dışkı incelemeleri

Dışkı testleri özellikle bağırsak enfeksiyonlarının dışlanması açısından önemlidir.

Fekal kalprotektin, bağırsaktaki inflamasyonun değerlendirilmesinde ve bilinen ülseratif kolitin takibinde yardımcı olabilir.

Kolonoskopi ve biyopsi

Tanıda en önemli yöntemlerden biridir.

Kolonoskopi sırasında kalın bağırsağın iç yüzeyi değerlendirilir ve gerekli bölgelerden biyopsiler alınır. Biyopsilerin patolojik incelemesi tanının doğrulanmasına ve diğer kolit nedenlerinden ayrılmasına yardımcı olur.

Şiddetli akut kolit durumunda ise hastanın durumuna göre tam kolonoskopi yerine daha sınırlı bir endoskopik inceleme tercih edilebilir.

Ülseratif kolit nasıl tedavi edilir?

Tedavinin amacı:

• Aktif inflamasyonu kontrol altına almak
• Kanama ve ishali azaltmak
• Remisyon sağlamak
• Remisyonun devamını sağlamak
• Yeni alevlenmeleri önlemek
• Komplikasyonları azaltmak
• Hastanın yaşam kalitesini korumaktır.

Tedavi hastalığın şiddetine, yaygınlığına ve önceki tedavilere verilen yanıta göre kişiye özel planlanır.

5-ASA (mesalazin) tedavisi

Hafif ve orta şiddette ülseratif kolitte sık kullanılan temel tedavilerden biridir.

Mesalazin ağızdan tablet şeklinde kullanılabileceği gibi hastalığın yerine göre fitil veya lavman şeklinde rektal yoldan da uygulanabilir.

Özellikle rektum ve sol kolon tutulumu bulunan bazı hastalarda ağızdan ve rektal tedavilerin birlikte kullanılması daha etkili olabilir.

Kortikosteroidler

Orta veya şiddetli alevlenmelerin kontrol altına alınmasında kullanılabilir.

Kortikosteroidler genellikle uzun süreli idame tedavisi için kullanılmaz. Amaç hastalığın alevlenmesini kontrol ettikten sonra steroid ihtiyacını ortadan kaldırmaktır.

İmmünomodülatör ve ileri tedaviler

Hastalığın şiddetine ve önceki tedavilere verilen yanıta göre bağışıklık sistemini düzenleyen ilaçlar kullanılabilir.

Günümüzde uygun hastalarda:

• Biyolojik tedaviler
• Küçük molekül ilaçlar
• Diğer hedefe yönelik tedaviler

kullanılabilmektedir.

Hangi tedavinin seçileceği her hasta için ayrı değerlendirilmelidir.

Cerrahi tedavi ne zaman gerekir?

İlaç tedavisine rağmen hastalığın kontrol altına alınamadığı veya ciddi komplikasyonların geliştiği bazı hastalarda kalın bağırsağın cerrahi olarak çıkarılması gerekebilir.

Cerrahi özellikle:

• Tedaviye dirençli ağır hastalık
• Kontrol edilemeyen ciddi kanama
• Toksik megakolon
• Bağırsak delinmesi (perforasyon)
• Kanser
• Yüksek riskli bazı kanser öncüsü değişikliklerin (displazi) saptanması

durumlarında gündeme gelebilir.

Cerrahi kararı gastroenteroloji ve kolorektal cerrahi ekipleri tarafından hastaya özel olarak değerlendirilir.

Ülseratif kolitte beslenme nasıl olmalıdır?

Ülseratif koliti tamamen ortadan kaldırdığı kanıtlanmış tek bir özel diyet yoktur.

Genel olarak yeterli ve dengeli beslenme önemlidir. Hastanın tolere edemediği yiyecekler kişiden kişiye değişebilir.

Alevlenme dönemlerinde ishalin fazla olması nedeniyle sıvı ve elektrolit kaybına dikkat edilmelidir. Hastanın durumuna göre beslenme geçici olarak yeniden düzenlenebilir.

Demir, B12, folat, D vitamini ve diğer besin öğelerindeki eksiklikler gerektiğinde araştırılmalı ve yerine konmalıdır.

Gereksiz ve aşırı kısıtlayıcı diyetlerden kaçınılmalıdır.

Hastalık tamamen geçer mi?

Ülseratif kolit genellikle kronik seyreden bir hastalıktır. İlaç tedavisiyle hastalık tamamen ortadan kaldırılmasa da uzun süreli remisyon sağlanabilir.

Hasta kendisini tamamen iyi hissetse bile bağırsakta inflamasyon devam edebilir. Bu nedenle yalnızca yakınmaların azalması değil, gerektiğinde laboratuvar, dışkı testleri ve endoskopik değerlendirmelerle hastalık aktivitesinin kontrol edilmesi önemlidir.

Doktor önerisi olmadan ilaçların kesilmesi alevlenmeye yol açabilir.

Kolon kanseri riski artar mı?

Uzun süredir devam eden ve kolonun geniş bir bölümünü tutan ülseratif kolitte kolorektal kanser riski artabilir.

Risk;

• Hastalığın süresi
• Kolondaki tutulumun genişliği
• İnflamasyonun şiddeti
• Ailede kolorektal kanser öyküsü
• Primer sklerozan kolanjit bulunması

gibi faktörlerden etkilenir.

Bu nedenle belirli bir hastalık süresinden sonra düzenli kolonoskopik kanser gözetimi (surveillance) gerekir. Kolonoskopinin hangi aralıklarla yapılacağı hastanın bireysel riskine göre belirlenir.

Alevlenme belirtileri nelerdir?

Dışkılama sayısının artması, dışkıda kan görülmesi, acil dışkılama ihtiyacının artması, gece dışkılama, karın ağrısı ve genel durumun bozulması hastalığın yeniden aktifleştiğini düşündürebilir.

Bu durumda hastanın kendi kendine ilaç dozunu değiştirmesi yerine doktoruyla görüşmesi daha uygundur.

Ne zaman acilen hastaneye başvurulmalıdır?

Aşağıdaki belirtiler ciddi bir alevlenmenin veya komplikasyonun işareti olabilir:

• Fazla miktarda veya giderek artan kanama
• Çok sık kanlı ishal
• Şiddetli veya giderek artan karın ağrısı
• Karında belirgin şişme
• Yüksek ateş
• Sürekli kusma
• Bayılma veya belirgin halsizlik
• Çarpıntı ve genel durumun hızla kötüleşmesi
• Gaz veya dışkı çıkaramama

Bu durumlarda gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir.

Ülseratif kolitle normal yaşam mümkün müdür?

Evet.

Günümüzde ülseratif kolitin tedavisinde çok sayıda etkili seçenek bulunmaktadır. Hastaların önemli bir bölümünde uygun tedavi ve düzenli takip ile uzun süreli remisyon sağlanabilir ve normal veya normale yakın bir yaşam sürdürülebilir.

Tedavinin başarısında hastanın ilaçlarını düzenli kullanması, kontrollerini aksatmaması ve yeni belirtiler ortaya çıktığında doktoruna başvurması önemlidir.

Unutmayın

Ülseratif kolit kronik ancak tedavi edilebilir ve kontrol altında tutulabilir bir hastalıktır.

Tedavinin temel hedefi yalnızca ishal ve kanamayı azaltmak değil, bağırsaktaki inflamasyonu kontrol altına almak, kalıcı remisyon sağlamak ve uzun dönem komplikasyonları önlemektir.