Crohn Hastalığı

Crohn hastalığı nedir?

Crohn hastalığı, sindirim sisteminde uzun süreli iltihaplanmaya yol açan kronik inflamatuvar bağırsak hastalıklarından (İBH) biridir.

En sık ince bağırsağın son bölümü (terminal ileum) ve kalın bağırsak tutulur. Ancak hastalık ağızdan anüse kadar sindirim sisteminin herhangi bir bölümünde ortaya çıkabilir.

Crohn hastalığında iltihap yalnızca bağırsak yüzeyinde kalmayabilir; bağırsak duvarının daha derin katlarına ilerleyebilir. Bu özellik zaman içerisinde bazı hastalarda darlık, apse veya fistül gelişebilmesini açıklar.

Hastalık genellikle alevlenme ve düzelme (remisyon) dönemleriyle seyreder.

Crohn hastalığı bulaşıcı değildir.

Crohn hastalığı neden olur?

Kesin nedeni henüz bilinmemektedir.

Günümüzde Crohn hastalığının tek bir nedenden değil; genetik yatkınlık, bağışıklık sisteminin uygunsuz yanıtı, bağırsak mikroorganizmaları ve çevresel faktörlerin bir araya gelmesinden kaynaklandığı düşünülmektedir.

Normalde bağışıklık sistemi bağırsaktaki mikroorganizmalarla kontrollü bir denge içerisinde çalışır. Crohn hastalığında bu denge bozulabilir ve bağırsakta gereğinden uzun süren bir inflamasyon ortaya çıkabilir.

Sigara, Crohn hastalığı açısından özellikle önemlidir. Hastalığın ortaya çıkma riskini artırabildiği gibi mevcut Crohn hastalığının daha ağır seyretmesine, tekrarlamasına ve cerrahi gereksinimin artmasına katkıda bulunabilir.

Crohn hastalığı nereleri tutar?

Hastalık kişiden kişiye oldukça farklı olabilir.

En sık:

• İnce bağırsağın son bölümü,
• Kalın bağırsak,
• Hem ince hem kalın bağırsak

tutulur.

Bazı hastalarda ağız, mide veya üst sindirim sistemi de etkilenebilir.

Crohn hastalığının önemli özelliklerinden biri “atlamalı tutulum” gösterebilmesidir. Yani hastalıklı bağırsak bölümlerinin arasında tamamen normal görünen bağırsak segmentleri bulunabilir.

Bağırsakta ne olur?

Başlangıçta bağırsak yüzeyinde küçük aft benzeri yaralar gelişebilir.

İnflamasyon ilerledikçe daha derin ülserler oluşabilir ve bağırsak duvarı kalınlaşabilir.

Uzun süren veya tekrarlayan inflamasyon bazı kişilerde bağırsak duvarında nedbeleşmeye ve darlığa (stenoz) yol açabilir.

İltihap bağırsak duvarının tamamını geçtiğinde ise komşu bağırsak bölümleri, mesane, deri veya diğer yapılar arasında anormal bağlantılar gelişebilir. Bunlara fistül adı verilir.

Bu nedenle Crohn hastalığı yalnızca “bağırsak yüzeyinin iltihabı” olarak değerlendirilmez.

Belirtileri nelerdir?

Belirtiler hastalığın yerine, yaygınlığına ve şiddetine göre değişebilir.

En sık görülen yakınmalar:

• Uzun süren veya tekrarlayan ishal,
• Karın ağrısı,
• Kilo kaybı,
• İştahsızlık,
• Halsizlik ve yorgunluk,
• Ateş,
• Bazı hastalarda dışkıda kan

şeklindedir.

İnce bağırsak tutulumu olan kişilerde demir, B12 vitamini veya diğer besin maddelerinin emiliminde bozulma gelişebilir.

Çocuk ve gençlerde büyüme ve gelişme geriliği bazen hastalığın önemli belirtilerinden biri olabilir.

Crohn yalnızca bağırsakları mı etkiler?

Hayır.

Crohn hastalığında bağırsak dışında da belirtiler ortaya çıkabilir.

Bazı hastalarda:

• Eklem ağrısı veya iltihabı,
• Gözde inflamasyon,
• Deri lezyonları,
• Ağızda tekrarlayan aftlar,
• Karaciğer ve safra yollarıyla ilişkili bazı hastalıklar

görülebilir.

Bu bulgular bazen bağırsak hastalığının aktivitesiyle birlikte artıp azalırken bazen bağırsak yakınmalarından bağımsız seyredebilir.

Crohn hastalığının farklı tipleri var mıdır?

Crohn hastalığının davranışı zaman içerisinde farklı şekillerde olabilir.

İnflamatuvar tipte temel sorun aktif iltihaptır; belirgin darlık veya fistül henüz oluşmamıştır.

Darlık oluşturan tipte bağırsak duvarındaki kronik inflamasyon ve fibrozis bağırsak kanalını daraltabilir. Yemek sonrası kramp, şişkinlik ve kusma gibi tıkanıklık belirtileri ortaya çıkabilir.

Penetran/fistülizan tipte inflamasyon bağırsak duvarını aşarak fistül veya apse oluşturabilir.

Hastalığın davranışı tedavi seçiminde önemlidir.

Perianal Crohn hastalığı nedir?

Crohn hastalığı bazı kişilerde anüs çevresini etkileyebilir.

Burada:

• Fistüller,
• Apseler,
• Çatlaklar,
• Şişlik ve akıntı

görülebilir.

Özellikle kompleks perianal Crohn hastalığının tedavisi çoğu zaman gastroenteroloji, kolorektal cerrahi ve gerektiğinde radyoloji ekiplerinin birlikte çalışmasını gerektirir. Güncel ECCO yaklaşımı da kompleks perianal hastalıkta medikal ve cerrahi tedavinin birlikte planlanmasının önemini vurgulamaktadır.

Tanı nasıl konulur?

Crohn hastalığını tek başına gösteren bir kan testi yoktur.

Tanı; hastanın yakınmaları, kan ve dışkı testleri, endoskopi, biyopsi ve bağırsak görüntülemelerinin birlikte değerlendirilmesiyle konulur.

2025 Avrupa tanı kılavuzu, Crohn hastalığından şüphelenilen hastalarda biyopsilerle birlikte ileokolonoskopiyi ve ince bağırsağın intestinal ultrason veya MR enterografi ile değerlendirilmesini ilk basamak incelemeler arasında öneriyor.

Kan testleri

Anemi, inflamasyon, vitamin-mineral eksiklikleri ve hastalığın vücuttaki etkileri araştırılabilir.

CRP gibi inflamasyon belirteçleri yararlı olabilir ancak tek başına Crohn tanısı koydurmaz.

Dışkıda kalprotektin

Fekal kalprotektin bağırsaktaki inflamasyon hakkında bilgi veren önemli bir dışkı testidir.

Hem Crohn hastalığından şüphelenilen kişilerde hem de bilinen hastalığın izlenmesinde kullanılabilir.

Ancak kalprotektinin yüksek olması tek başına Crohn hastalığı olduğu anlamına gelmez.

Kolonoskopi ve biyopsi

Tanının temel yöntemlerinden biridir.

Kalın bağırsak ve mümkün olduğunda terminal ileum değerlendirilir. Hastalıklı bölgelerden ve gerekli görülen alanlardan biyopsiler alınır.

Crohn hastalığında atlamalı inflamasyon, aftlar, derin ülserler ve bazı hastalarda kaldırım taşı görünümü gibi bulgular görülebilir.

MR enterografi ve bağırsak ultrasonografisi

Crohn hastalığı bağırsak duvarının tamamını ve ince bağırsağın kolonoskopiyle ulaşılamayan bölümlerini etkileyebildiğinden görüntüleme önemlidir.

MR enterografi, ince bağırsak tutulumu, darlık, fistül ve diğer komplikasyonların değerlendirilmesinde özellikle değerlidir.

Bağırsak ultrasonografisi de uygun merkezlerde tanı ve takipte giderek daha fazla kullanılmaktadır.

Crohn hastalığının tedavisi

Tedavi herkeste aynı değildir.

Hastalığın yeri, şiddeti, darlık veya fistül bulunması, daha önce kullanılan ilaçlar, hastanın yaşı ve komplikasyon riski birlikte değerlendirilir.

Temel amaç inflamasyonu kontrol altına almak, remisyon sağlamak ve bu iyilik halini uzun süre korumaktır.

Günümüzde yalnızca ishal veya karın ağrısının geçmesi yeterli görülmez. Bağırsakta sessiz biçimde devam eden inflamasyon zamanla kalıcı hasara yol açabileceğinden hastalık objektif yöntemlerle de takip edilir. Güncel ECCO yaklaşımı erken tedavi ve yakın izlemin uzun dönem komplikasyonları azaltmadaki önemini vurgulamaktadır.

Kortikosteroidler

Kortizon grubu ilaçlar aktif hastalığın kısa sürede kontrol altına alınmasında kullanılabilir.

İleum ve sağ kolonla sınırlı hafif-orta hastalıkta budesonid uygun hastalarda tercih edilebilir.

Daha ağır alevlenmelerde sistemik kortikosteroidler gerekebilir.

Ancak kortizon uzun süreli koruyucu tedavi değildir. Uzun süre kullanılması önemli yan etkilere yol açabileceğinden amaç hastayı steroid bağımlı hale getirmeden hastalığı kontrol altında tutmaktır.

Bağışıklık sistemini düzenleyen tedaviler

Bazı hastalarda immünomodülatör ilaçlar kullanılabilir.

Ancak günümüzde özellikle orta-ağır Crohn hastalığında tedavi seçenekleri önemli ölçüde genişlemiştir.

Biyolojik ve hedefe yönelik tedaviler

Hastalığın belirli inflamasyon yollarını hedefleyen modern tedaviler bulunmaktadır.

Bunlar arasında:

Anti-TNF tedavileri, vedolizumab, ustekinumab, IL-23 yolunu hedefleyen biyolojik tedaviler ve uygun hastalarda oral hedefe yönelik küçük molekül tedavileri yer alabilir.

Hangi tedavinin en uygun olduğu kişiye göre belirlenir. Güncel ECCO tedavi kılavuzu orta-ağır Crohn hastalığında birden fazla ileri tedavi seçeneğini desteklemektedir.

Ameliyat gerekir mi?

Bazı hastalarda evet.

Cerrahi özellikle:

• İlaç tedavisiyle kontrol edilemeyen darlık,
• Bağırsak tıkanması,
• Apse,
• Fistül,
• Perforasyon,
• Kontrol edilemeyen kanama

gibi durumlarda gerekebilir.

Ancak ameliyat Crohn hastalığının tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez. Hastalık ameliyatla çıkarılan bağırsak bölümünün dışında veya ilerleyen dönemde cerrahi birleşme bölgesinde tekrar ortaya çıkabilir.

Bu nedenle ameliyat sonrasında da uygun takip ve bazı hastalarda koruyucu tedavi gerekir.

Crohn hastalığında beslenme

Crohn hastalığı olan herkes için geçerli tek bir “Crohn diyeti” yoktur.

Beslenme hastalığın aktif veya sakin olmasına, bağırsakta darlık bulunup bulunmamasına, ameliyat geçmişine ve beslenme eksikliklerine göre düzenlenmelidir.

Gereksiz ve uzun süreli gıda yasakları yetersiz beslenmeye yol açabilir.

Demir, B12 vitamini, D vitamini ve diğer beslenme eksiklikleri gerektiğinde araştırılır ve yerine konur.

Darlığı bulunan hastalarda ise lifli ve sindirimi güç yiyeceklerle ilgili öneriler diğer Crohn hastalarından farklı olabilir.

Crohn hastalığı kansere yol açar mı?

Uzun yıllar boyunca kalın bağırsağın önemli bölümünü tutan Crohn koliti bulunan bazı hastalarda kolorektal kanser riski artabilir.

Ancak bu, Crohn hastalarının kanser olacağı anlamına gelmez.

Hastalığın süresi, yaygınlığı, inflamasyonun şiddeti, aile öyküsü ve eşlik eden bazı hastalıklar dikkate alınarak kişiye uygun kolonoskopik takip programı oluşturulur.

ECCO, kolonu tutan İBH’de ilk semptomların başlamasından yaklaşık 8 yıl sonra kolorektal kanser açısından tarama kolonoskopisi yapılmasını; sonraki takip aralığının ise kişinin riskine göre belirlenmesini öneriyor. Yalnızca ince bağırsak Crohn’u bulunan hastalarda aynı İBH’ye özgü kolon kanseri takip programı gerekmiyor.

Crohn hastalığı tamamen iyileşir mi?

Crohn hastalığı kronik bir hastalıktır ve günümüzde hastalığı kesin olarak ortadan kaldıran tek bir tedavi bulunmamaktadır.

Ancak bu, hastanın sürekli hasta olacağı anlamına gelmez.

Modern tedavilerle uzun süreli remisyon sağlanabilir; birçok hasta eğitimine, işine ve günlük yaşamına normal şekilde devam edebilir.

Tedavinin amacı hastayı yalnızca “kendini iyi hisseder” hale getirmek değil, mümkün olduğunca bağırsaktaki inflamasyonu kontrol altına almak ve ileride oluşabilecek kalıcı bağırsak hasarını önlemektir.

Ne zaman acil değerlendirme gerekir?

Crohn hastasında aşağıdakilerden biri ortaya çıkarsa gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir:

• Şiddetli veya giderek artan karın ağrısı,
• Belirgin karın şişliği ve gaz/dışkı çıkaramama,
• Sürekli kusma,
• Yüksek ateş,
• Fazla miktarda kanama,
• Bayılma veya ciddi halsizlik,
• Anüs çevresinde şiddetli ağrı, şişlik, ateş veya akıntı.

Bunlar bağırsak tıkanması, apse, perforasyon veya başka bir komplikasyonun belirtisi olabilir.

Güncellik: Bu bilgilendirme hazırlanırken 2024 ECCO Crohn hastalığı tedavi kılavuzu ile 2025 ECCO-ESGAR-ESP-IBUS inflamatuvar bağırsak hastalıkları tanı ve izlem kılavuzu dikkate alınmıştır.

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Crohn hastalığının tanı, tedavi ve takip planı hastalığın yeri, aktivitesi, davranış biçimi ve kişinin özelliklerine göre gastroenteroloji uzmanı tarafından belirlenmelidir.