Bağımlılık Yapıcı Maddeler ve Sindirim Sistemi

Bağımlılık yapıcı maddelerin beyin, kalp ve akciğer üzerindeki zararları daha çok bilinmektedir. Ancak bu maddeler yemek borusundan mideye, bağırsaklardan karaciğer ve pankreasa kadar sindirim sisteminin birçok bölümünü de etkileyebilir.

Sindirim sistemi üzerindeki etkiler kullanılan maddenin türüne, miktarına, kullanım süresine ve kullanım şekline göre değişir.

Bazı maddeler bağırsak hareketlerini ciddi biçimde yavaşlatırken bazıları bağırsakların kan dolaşımını bozabilir. Bazıları ise tekrarlayan kusma, karaciğer hasarı veya pankreas hastalıklarına katkıda bulunabilir.

Opioidler sindirim sistemini nasıl etkiler?

Opioidler arasında eroin ve yasa dışı sentetik opioidlerin yanı sıra tıbbi amaçlarla kullanılan morfin, oksikodon, fentanil ve benzeri güçlü ağrı kesiciler de bulunur.

Bu ilaçların tıbbi amaçla doktor kontrolünde kullanılması ile kontrolsüz veya yasa dışı kullanımı aynı şey değildir. Ancak opioidlerin bağırsak üzerindeki temel etkileri benzerdir.

Opioidler bağırsak hareketlerini yavaşlatır.

Bunun sonucunda:

• Kabızlık,
• Sert dışkılama,
• Ikınma,
• Karında şişkinlik,
• Gaz,
• Karın ağrısı,
• Dışkılama güçlüğü

görülebilir.

Bu tabloya genel olarak opioide bağlı bağırsak bozukluğu denebilir.

Opioide bağlı kabızlık neden önemlidir?

Opioid kullanan kişilerde kabızlık oldukça sık görülür.

Bağırsaklar zaman içerisinde opioidlerin bazı etkilerine alışabilse de kabızlığa karşı tolerans çoğu zaman yeterince gelişmez. Bu nedenle sorun tedavi boyunca devam edebilir.

Ağır vakalarda:

• Dışkının bağırsakta sıkışması (fekal impaksiyon),
• Hemoroid,
• Anal fissür,
• Karın ağrısı ve aşırı şişkinlik,
• Nadiren ciddi bağırsak sorunları

gelişebilir.

Uzun süre opioid kullanması gereken hastalarda kabızlığın daha başlangıçtan itibaren değerlendirilmesi ve gerektiğinde koruyucu tedavi planlanması önemlidir.

Narkotik bağırsak sendromu nedir?

Uzun süre veya yüksek doz opioid kullanan bazı kişilerde ilginç bir durum gelişebilir.

Opioid başlangıçta ağrıyı azaltmak için kullanılırken zaman içerisinde karın ağrısının daha sık ve daha şiddetli hale gelmesine katkıda bulunabilir.

Buna narkotik bağırsak sendromu (narcotic bowel syndrome) denir.

Hasta ağrısı arttıkça daha fazla opioid kullanabilir, ancak bu durum ağrının daha da kötüleştiği bir döngü oluşturabilir.

Bu durumun tedavisi hekim gözetiminde yapılmalıdır.

Kokain sindirim sistemini nasıl etkiler?

Kokain güçlü bir damar daraltıcı etkiye sahiptir.

Sindirim sistemini besleyen damarların daralması sonucunda bağırsaklara ulaşan kan miktarı azalabilir.

Bu durum bağırsak iskemisi adı verilen ciddi bir tabloya yol açabilir.

Belirtiler:

• Ani başlayan şiddetli karın ağrısı,
• Kanlı dışkılama,
• Bulantı ve kusma,
• Karında hassasiyet

olabilir.

İleri durumlarda bağırsak dokusunda hasar, bağırsak delinmesi ve karın zarı iltihabı gelişebilir.

Kokain kullanımından sonra ortaya çıkan şiddetli karın ağrısı veya kanlı dışkılama acil değerlendirme gerektirir.

Metamfetamin ve diğer güçlü uyarıcılar

Metamfetamin ve benzeri güçlü uyarıcı maddeler de damarların daralmasına ve vücudun normal dolaşımının bozulmasına neden olabilir.

Sindirim sistemi açısından:

• İştahsızlık,
• Bulantı,
• Karın ağrısı,
• Kilo kaybı,
• Beslenme bozukluğu

görülebilir.

Daha ağır durumlarda bağırsaklara giden kan akımının azalması sonucunda iskemik bağırsak hasarı gelişebilir.

Esrar (kannabis) sindirim sistemini nasıl etkiler?

Kannabisin sindirim sistemi üzerindeki etkileri diğer maddelerden farklıdır.

Bazı kişilerde:

• Ağız kuruluğu,
• İştah değişiklikleri,
• Bulantı,
• Karın ağrısı,
• Bağırsak hareketlerinde değişiklik

görülebilir.

Ancak özellikle uzun süreli ve sık kullanımda ortaya çıkabilen önemli bir durum vardır.

Kannabinoid hiperemezis sendromu nedir?

Uzun süre ve yoğun şekilde kannabis kullanan bazı kişilerde tekrarlayan şiddetli bulantı ve kusma atakları gelişebilir.

Bu duruma Kannabinoid Hiperemezis Sendromu (CHS) denir.

Hastada:

• Tekrarlayan bulantı,
• Şiddetli kusma,
• Karın ağrısı,
• Sıvı kaybı,
• Elektrolit bozuklukları

görülebilir.

İlginç olarak bazı hastalar sıcak duş veya banyo yaptıklarında yakınmalarının geçici olarak azaldığını ifade eder.

Bu özellik CHS açısından önemli bir ipucu olabilir.

Ancak sıcak duş hastalığın tedavisi değildir.

Kalıcı çözüm kannabis kullanımının bırakılmasıdır.

Kullanım devam ederse ataklar tekrar ortaya çıkabilir.

Tekrarlayan kusma neden tehlikelidir?

Maddenin türü ne olursa olsun, uzun süren veya tekrarlayan şiddetli kusma:

• Susuz kalma,
• Sodyum ve potasyum bozuklukları,
• Böbrek fonksiyonlarında bozulma,
• Yemek borusunda hasar

gibi sorunlara yol açabilir.

Çok şiddetli öğürme ve kusma sonucunda yemek borusu ile midenin birleşim bölgesinde küçük yırtıklar oluşabilir. Buna Mallory-Weiss yırtığı denir ve kanlı kusmaya yol açabilir.

Karaciğer etkilenebilir mi?

Evet.

Burada zararın nedeni yalnızca kullanılan maddenin kendisi olmayabilir.

Özellikle damar yoluyla madde kullanımında:

• Hepatit B,
• Hepatit C

gibi kan yoluyla bulaşan viral enfeksiyonların riski önemli ölçüde artar.

Ortak iğne veya enjeksiyon malzemelerinin kullanılması virüslerin kişiden kişiye geçmesine neden olabilir.

Bazı maddelerin veya bunlara karıştırılan bilinmeyen maddelerin karaciğer üzerinde doğrudan toksik etkileri de olabilir.

Pankreas etkilenebilir mi?

Bazı bağımlılık yapıcı maddeler ve bunlarla birlikte kullanılan alkol gibi maddeler akut pankreatit gelişimiyle ilişkilendirilebilir.

Akut pankreatitte tipik olarak:

• Üst karında şiddetli ağrı,
• Sırta yayılan ağrı,
• Bulantı,
• Kusma

görülebilir.

Ancak pankreatitin safra taşları ve alkol başta olmak üzere birçok farklı nedeni bulunduğundan, kullanılan madde tek başına neden olarak kabul edilmeden önce diğer olasılıkların değerlendirilmesi gerekir.

Kullanım şekli neden önemlidir?

Maddenin vücuda nasıl alındığı da ortaya çıkabilecek sorunları etkiler.

Özellikle damar yoluyla kullanım:

• Hepatit B,
• Hepatit C,
• HIV,
• Ciddi bakteriyel enfeksiyonlar

açısından önemli risk oluşturur.

Ortak iğne, enjektör veya diğer enjeksiyon ekipmanlarının kullanılması bu riski daha da artırır.

Birden fazla maddenin birlikte kullanılması

Bağımlılık yapıcı maddelerin:

• Alkolle,
• Sakinleştirici ilaçlarla,
• Opioidlerle,
• Diğer uyuşturucu veya uyarıcı maddelerle

birlikte kullanılması etkilerin öngörülemez ve çok daha tehlikeli hale gelmesine neden olabilir.

Sindirim sistemi açısından kusma, aspirasyon, karaciğer hasarı ve diğer komplikasyonların riski artabilir.

Bunun yanında solunum baskılanması, bilinç kaybı ve ölüm gibi sindirim sisteminin çok ötesinde ciddi sonuçlar ortaya çıkabilir.

Ne zaman acil yardım gerekir?

Madde kullanımından sonra:

• Şiddetli veya giderek artan karın ağrısı,
• Kanlı kusma,
• Siyah dışkılama,
• Kanlı dışkılama,
• Durmayan kusma,
• Karında belirgin şişme ve gaz-dışkı çıkaramama,
• Sarılık,
• Bayılma,
• Bilinç değişikliği,
• Solunumda yavaşlama veya güçlük

gelişmesi acil tıbbi değerlendirme gerektirir.

Madde kullanımını bırakmak sindirim sistemini iyileştirir mi?

Birçok durumda evet.

Kullanılan maddenin bırakılmasıyla bazı sindirim sistemi sorunları tamamen düzelebilir veya belirgin şekilde azalabilir.

Örneğin:

• Kannabinoid hiperemezis sendromunda kannabisin bırakılması atakların ortadan kalkmasını sağlayabilir.
• Opioid kullanımının uygun şekilde azaltılması bağırsak hareketlerinin düzelmesine yardımcı olabilir.
• Damar yoluyla madde kullanımının bırakılması yeni kan yoluyla bulaşan enfeksiyon riskini azaltır.
• Beslenme durumu zaman içerisinde düzelebilir.

Ancak bağımlılık gelişmiş kişilerde maddenin bırakılması tıbbi destek gerektirebilir.

Özellikle opioidler ve bazı sakinleştirici ilaçların kontrolsüz biçimde aniden kesilmesi uygun olmayabilir. Tedavi kişiye göre planlanmalıdır.

Önemli mesaj

Bağımlılık yapıcı maddeler yalnızca beyni ve ruhsal sağlığı değil, sindirim sistemini de ciddi şekilde etkileyebilir.

Opioidler bağırsak hareketlerini yavaşlatarak ciddi kabızlığa yol açabilir.

Kokain ve güçlü uyarıcılar bağırsak damarlarını daraltarak nadiren de olsa hayatı tehdit edebilen bağırsak iskemisine neden olabilir.

Uzun süreli ve yoğun kannabis kullanımı, tekrarlayan şiddetli kusmalarla seyreden Kannabinoid Hiperemezis Sendromuna yol açabilir.

Damar yoluyla madde kullanımı ise Hepatit B ve Hepatit C gibi enfeksiyonların bulaşma riskini önemli ölçüde artırır.

Şiddetli karın ağrısı, kanlı dışkılama, kanlı kusma veya durmayan kusma gibi belirtiler varsa gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Madde kullanımına bağlı sindirim sistemi sorunlarının tanı ve tedavisi kullanılan maddeye ve kişinin sağlık durumuna göre değişir ve hekim tarafından değerlendirilmelidir.