Hematemez (Kan Kusma)

Hematemez nedir?

Hematemez, kan kusma anlamına gelir. Genellikle yemek borusu, mide veya onikiparmak bağırsağından kaynaklanan bir kanamanın belirtisidir.

Kusulan kan bazen parlak kırmızı, bazen koyu kırmızı olabilir. Kan bir süre midede kaldığında mide asidinin etkisiyle koyulaşarak kahve telvesine benzer bir görünüm alabilir.

Hematemez tek başına bir hastalık değildir. Altta yatan kanamanın belirtisidir ve nedeni mutlaka araştırılmalıdır.

Kan kusma acil tıbbi değerlendirme gerektirir.

Hematemezin en sık nedenleri nelerdir?

Üst sindirim sisteminde kanamaya yol açabilecek birçok hastalık vardır.

Önemli nedenler arasında:

• Mide veya duodenum ülseri,
• Özofagus veya mide varisleri,
• Mide mukozasında iltihap ve erozyonlar,
• Özofajit,
• Şiddetli kusma sonrasında yemek borusu-mide birleşim yerinde oluşabilen yırtıklar (Mallory-Weiss yırtığı),
• Mide veya yemek borusu tümörleri,
• Bazı damar lezyonları

bulunur.

Aspirin ve NSAİİ grubu bazı ağrı kesiciler mide ve duodenumda ülser ve kanama riskini artırabilir.

Kan sulandırıcı ilaçlar ise bazı hastalarda mevcut bir kanamanın daha ciddi hale gelmesine katkıda bulunabilir.

Hematemez nasıl görünür?

Kanamanın yerine, hızına ve kanın midede ne kadar süre kaldığına göre görünüm değişebilir.

Parlak kırmızı kan

Aktif ve hızlı bir kanamada görülebilir. Özellikle fazla miktarda olduğunda ciddi kan kaybının belirtisi olabilir.

Koyu kırmızı kan

Kan bir süre mide içerisinde kaldığında daha koyu görülebilir.

Kahve telvesi görünümü

Kan mide asidiyle temas ettiğinde koyulaşabilir ve kusmuk kahve telvesini andırabilir.

Kahve telvesi şeklindeki kusma da gastrointestinal kanama kabul edilmeli ve önemsenmelidir.

Başka hangi belirtiler görülebilir?

Hematemeze aşağıdaki belirtiler eşlik edebilir:

• Siyah, parlak veya katran benzeri dışkılama (melena),
• Halsizlik,
• Baş dönmesi,
• Çarpıntı,
• Soğuk terleme,
• Solukluk,
• Tansiyon düşmesi,
• Nefes darlığı,
• Bayılma.

Kan kaybı fazla olduğunda dolaşım bozulabilir ve şok gelişebilir.

Kan kusan kişi ne yapmalıdır?

Kan kusan kişinin evde kanamanın geçmesini beklemesi doğru değildir.

Hasta acil sağlık kuruluşunda değerlendirilmelidir.

Özellikle fazla miktarda kan kusma, tekrarlayan kanama, siyah dışkılama, bayılma, belirgin halsizlik, soğuk terleme veya nefes darlığı varsa durum daha ciddi olabilir.

Hasta kullandığı ilaçları, özellikle aspirin, ağrı kesiciler ve kan sulandırıcıları sağlık ekibine bildirmelidir.

Reçeteyle kullanılan aspirin veya kan sulandırıcıların kesilip kesilmeyeceğine ise hastanın kanama ve kalp-damar riski birlikte değerlendirilerek doktor tarafından karar verilmelidir.

Tanı nasıl konulur?

İlk amaç yalnızca kanamanın kaynağını bulmak değildir. Öncelikle kan kaybının hastanın dolaşımını ne ölçüde etkilediği değerlendirilir.

Tansiyon, nabız ve genel durum kontrol edilir. Kan testleriyle hemoglobin, kan hücreleri, pıhtılaşma sistemi, böbrek ve karaciğer fonksiyonları gibi değerler incelenebilir.

Gerekli olduğunda damar yolu açılarak sıvı tedavisi ve kan ürünleri verilebilir.

Gastroskopi

Üst gastrointestinal sistem kanamasında en önemli tanı ve tedavi yöntemlerinden biri gastroskopidir.

Endoskopi ile yemek borusu, mide ve duodenum incelenerek:

• Kanamanın kaynağı bulunabilir,
• Kanamanın devam edip etmediği görülebilir,
• Yeniden kanama riski değerlendirilebilir,
• Gerektiğinde aynı işlem sırasında kanama durdurulabilir.

Hastanın genel durumu düzeltildikten sonra çoğu akut üst gastrointestinal kanamada endoskopinin ilk 24 saat içerisinde yapılması amaçlanır.

Ancak kanamanın türüne ve hastanın durumuna göre zamanlama değişebilir. Özellikle varis kanamasından şüphelenilen hastalarda farklı ve daha acil bir yaklaşım gerekebilir.

Endoskopi ile kanama nasıl durdurulur?

Kanamanın nedenine göre farklı endoskopik yöntemler kullanılabilir.

Kanayan ülserlerde:

• Özel klipslerle kanayan damarın kapatılması,
• Termal yöntemlerle damarın koagüle edilmesi,
• Enjeksiyon tedavileri,
• Bazı durumlarda hemostatik toz veya diğer ileri endoskopik yöntemler

kullanılabilir.

Varis kanamalarında ise tedavi farklıdır. Özofagus varislerinde endoskopik bant ligasyonu önemli tedavi yöntemlerinden biridir.

Endoskopi kanamayı durduramazsa ne olur?

Günümüzde üst gastrointestinal kanamaların önemli bir bölümü endoskopik yöntemlerle kontrol altına alınabilir.

Kanama devam eder veya tekrarlar ise yeniden endoskopik tedavi uygulanabilir.

Buna rağmen kanama kontrol edilemiyorsa girişimsel radyoloji yöntemleriyle kanayan damar anjiyografi sırasında bulunarak embolizasyon ile kapatılabilir.

Cerrahi tedavi günümüzde daha seyrek gerekli olmakla birlikte diğer yöntemlerle kontrol edilemeyen bazı kanamalarda gerekebilir.

Hematemezin prognozu nasıldır?

Prognoz kanamanın nedenine ve miktarına, hastanın yaşına, eşlik eden hastalıklarına ve tedaviye ne kadar hızlı ulaşıldığına bağlıdır.

Küçük bir erozyondan kaynaklanan kanama ile büyük bir ülser damarından veya özofagus varisinden kaynaklanan kanamanın riski aynı değildir.

Modern endoskopik tedaviler, ilaçlar ve girişimsel radyoloji sayesinde üst gastrointestinal kanamaların büyük bölümü başarıyla kontrol altına alınabilir.

Ancak ilk kanama durdurulduktan sonra kanamanın nedeninin tedavi edilmesi ve tekrar kanama riskinin azaltılması da önemlidir.

Örneğin ülser kanamasında H. pylori saptanmışsa eradikasyon tedavisi yapılmalı ve bakterinin ortadan kalktığı doğrulanmalıdır.

Ne zaman acil yardım alınmalıdır?

Aşağıdakilerden herhangi biri varsa gecikmeden acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır:

• Parlak kırmızı kan kusma,
• Koyu renkli kan kusma,
• Kahve telvesi görünümünde kusma,
• Kan kusmayla birlikte siyah-katran renginde dışkılama,
• Baş dönmesi veya bayılma,
• Belirgin halsizlik ve soğuk terleme,
• Çarpıntı veya nefes darlığı.

Kanamanın miktarının az görünmesi ciddi bir kanama olmadığını garanti etmez.

Güncellik: Bu bilgilendirme, akut üst gastrointestinal sistem kanamalarının tanı ve tedavisine ilişkin güncel uluslararası endoskopi kılavuzları dikkate alınarak hastaların anlayabileceği şekilde hazırlanmıştır.

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Kan kusma acil tıbbi değerlendirme gerektiren bir bulgudur.