Portal hipertansif gastropati (PHG), portal ven sistemindeki basıncın artmasına bağlı olarak mide mukozasındaki damarların genişlemesi ve kan akımının değişmesi sonucu oluşan endoskopik bir bulgudur.
En sık siroz ve portal hipertansiyonu bulunan hastalarda görülür.
Portal hipertansif gastropati kanser değildir. Ancak bazı hastalarda mide-bağırsak kanamasına ve kansızlığa neden olabilir.
Endoskopide nasıl görünür?
Portal hipertansif gastropatinin oldukça karakteristik bir görünümü vardır. Mide mukozasında:
- Mozaik veya ağsı görünüm
- “Yılan derisi” olarak tarif edilen yüzey
- Kırmızı noktalar veya lekeler
- Daha ağır olgularda yaygın kırmızı alanlar ve kanama
görülebilir. Genellikle midenin korpus ve fundus bölümlerinde daha belirgindir.
Neden oluşur?
Temel sorun midenin kendisinden çok portal hipertansiyondur.
Normalde bağırsaklardan gelen kan portal ven aracılığıyla karaciğere ulaşır. Karaciğer içindeki kan akımına karşı direnç arttığında portal sistemde basınç yükselir.
En sık neden: karaciğer sirozu → portal hipertansiyon → mide damarlarında dolaşım değişiklikleri → portal hipertansif gastropati.
Ancak siroz dışındaki portal hipertansiyon nedenlerinde de görülebilir.
Gastrit ile aynı şey midir?
Hayır. Adında “gastropati” bulunmasının nedeni de budur.
Gastrit esas olarak mide mukozasındaki inflamasyonu ifade eder. Portal hipertansif gastropati ise portal basınç artışına bağlı damarsal ve dolaşımsal değişikliklerle ilişkilidir.
Bu nedenle PHG’nin tedavisi klasik gastrit tedavisinden farklıdır.
Özofagus veya mide varisiyle aynı şey midir?
Hayır, fakat aynı hastada birlikte bulunabilirler. Her ikisinin de temelinde portal hipertansiyon bulunabilir.
- Varis Belirli toplardamarların belirgin biçimde genişlemesidir.
- Portal hipertansif gastropati Mide mukozasında daha yaygın damarsal değişiklikler meydana gelmesidir.
Dolayısıyla endoskopide aynı hastada hem özofagus varisleri hem de portal hipertansif gastropati görülebilir.
Belirti verir mi?
Hastaların önemli bir bölümünde belirgin yakınma olmayabilir. Asıl klinik önemi kanama olasılığıdır. Kanama iki şekilde ortaya çıkabilir:
- Yavaş ve kronik kanama: Zaman içinde demir eksikliği ve kansızlığa yol açabilir.
- Akut kanama: Daha seyrektir; siyah dışkılama veya kanlı kusmayla ortaya çıkabilir.
Kansızlık yapabilir mi?
Evet.
Mukozadan uzun süre küçük miktarlarda kan kaybı meydana gelirse hemoglobin düşüklüğü + demir düşüklüğü + ferritin düşüklüğü görülebilir.
Bu nedenle portal hipertansif gastropatisi olan ve kansızlık gelişen hastada kronik gastrointestinal kan kaybı olasılığı değerlendirilir.
Hafif ve ağır portal hipertansif gastropati ne demektir?
Endoskopik görünüm kabaca hafif ve ağır olarak sınıflandırılabilir.
- Hafif PHG Tipik mozaik / yılan derisi görünümü ön plandadır.
- Ağır PHG Mozaik görünüme ek olarak belirgin kırmızı veya koyu kahverengi-siyah lekeler ve aktif kanama görülebilir.
Ağır formda kanama riski daha önemlidir.
Tedavisi nasıl yapılır?
Tedavinin temel amacı yalnızca mideyi değil, portal hipertansiyonu kontrol etmektir. Hastanın durumuna göre:
- Portal basıncı azaltan non-selektif beta blokerler
- Demir eksikliği varsa demir tedavisi
- Akut kanama varsa uygun acil tedavi
- Seçilmiş ve dirençli kanamalarda endoskopik tedaviler
- Kontrol edilemeyen bazı olgularda TIPS
gibi seçenekler değerlendirilebilir.
PPI gibi asit baskılayıcı ilaçlar PHG’nin temel tedavisi değildir. Başka bir endikasyon varsa kullanılabilirler ancak portal hipertansiyonu tedavi etmezler.
GAVE ile aynı şey midir?
Hayır. Bu ayrım önemlidir.
GAVE (gastrik antral vasküler ektazi) ile portal hipertansif gastropati endoskopide bazen karıştırılabilir.
PHG çoğunlukla korpus ve fundusta görülür ve mozaik/yılan derisi görünümü oluşturur. GAVE ise çoğunlukla antrumda, pilordan dışarı doğru uzanan kırmızı çizgiler şeklindedir ve bu nedenle “karpuz mide” olarak da adlandırılır.
Tedavileri de birbirinden farklıdır.
Kanser yapar mı?
Hayır.
Portal hipertansif gastropati kanser değildir ve kanser öncüsü bir lezyon olarak kabul edilmez. Buradaki temel sorun kanama riski ve altta yatan portal hipertansiyondur.
Ne zaman acil değerlendirme gerekir?
Bunlar gelişirse gastrointestinal kanama düşünülmeli ve acil değerlendirme yapılmalıdır
Kanlı kusma · kahve telvesi görünümünde kusma · siyah, katran renginde dışkılama · baş dönmesi veya bayılma · çarpıntı · tansiyon düşmesi · ani ve belirgin halsizlik.
Unutmayın
- Portal hipertansiyon PHG’nin temel nedenidir.
- Endoskopi Tipik olarak mozaik / yılan derisi görünümü gösterir.
- PHG Kanser değildir.
- PHG Kronik kan kaybı, demir eksikliği ve nadiren akut kanama yapabilir.
- PHG Gastrit, özofagus veya mide varisi ve GAVE (karpuz mide) ile aynı şey değildir.
- Tedavinin temel hedefi Portal hipertansiyonu azaltmaktır.
Bu bilgiler tanı koymak için yeterli değildir
Endoskopide portal hipertansif gastropati saptandığında yalnızca mide bulgusu değil; karaciğer hastalığının nedeni ve şiddeti, portal hipertansiyonun derecesi, özofagus/mide varisleri, hemoglobin ve demir değerleri birlikte değerlendirilmelidir.
Kaynaklar
- Prof. Dr. Ali Tüzün İnce