Pankreasta Kist Görüldü: Ne Anlama Gelir?

Ultrason, BT, MR veya MRCP sırasında pankreasta “kist”, “kistik lezyon” veya “kistik oluşum” saptanması hastalarda doğal olarak endişeye yol açabilir.

Ancak ilk bilinmesi gereken şudur: pankreasta kist görülmesi, pankreas kanseri olduğu anlamına gelmez.

Pankreas kistlerinin önemli bir bölümü başka bir nedenle yapılan görüntüleme sırasında tesadüfen (insidental olarak) saptanır. Bunların bazıları tamamen iyi huyludur. Bazılarının ise zaman içinde değişip değişmediğinin izlenmesi gerekir. Daha küçük bir bölümünde kanserleşme potansiyeli bulunabilir.

Bu nedenle asıl soru “Kist var mı?” değil, “Bu kistin türü ve risk özellikleri nelerdir?” olmalıdır.

Pankreas kisti nedir?

Pankreas kisti, pankreas içinde veya pankreasla ilişkili sıvı içeren bir oluşumdur.

Ancak bütün pankreas kistleri aynı değildir. Kistin;

• Boyutu
• Duvar yapısı
• İçinde nodül bulunup bulunmaması
• Pankreas kanalıyla ilişkisi
• Ana pankreas kanalının çapı
• Zaman içinde büyüyüp büyümemesi

değerlendirmede önemlidir.

Pankreas kistlerinin türleri nelerdir?

Pankreasta görülen kistik lezyonların farklı türleri vardır.

Seröz kistik neoplazi

Çoğunlukla iyi huylu karakterdedir. Bazıları çok sayıda küçük kistten oluşan karakteristik bir görünüm gösterebilir. Her seröz kistin tedavi edilmesi gerekmez.

Müsinöz kistik neoplazi (MCN)

Müsin üreten kistik bir pankreas lezyonudur. Daha çok kadınlarda ve sıklıkla pankreasın gövde veya kuyruk bölümünde görülür.

Bazı MCN’lerde zaman içinde kötü huylu değişim gelişme potansiyeli bulunduğundan kistin özelliklerine göre değerlendirme ve gerektiğinde cerrahi tedavi düşünülebilir.

IPMN nedir?

IPMN (İntraduktal Papiller Müsinöz Neoplazi) pankreas kanallarından gelişen ve müsin üretebilen kistik bir lezyondur. Başlıca;

• Yan dal IPMN
• Ana kanal IPMN

şeklinde görülebilir. Yan dal IPMN’leri günümüzde MR ve MRCP incelemelerinde oldukça sık tesadüfen saptanabilir.

IPMN = Pankreas kanseri değildir. Ancak bazı IPMN’lerde zaman içerisinde ileri dereceli hücresel değişiklik veya kanser gelişme riski bulunabildiği için risk özelliklerine göre takip veya tedavi gerekir.

Pankreas psödokisti nedir?

Psödokist gerçek bir kistik tümör değildir. Genellikle;

• Akut pankreatit
• Kronik pankreatit
• Pankreas travması

sonrasında gelişebilir. İçinde pankreas sıvısı bulunabilir.

Bu nedenle hastanın daha önce pankreatit geçirip geçirmediği pankreasta saptanan kistik bir oluşumun değerlendirilmesinde çok önemlidir.

Her pankreas kistine “psödokist” denmemelidir. Özellikle pankreatit öyküsü olmayan bir kişide kistik neoplaziler de düşünülmelidir.

Pankreas kisti kanser midir?

Çoğunlukla hayır.

Ancak pankreas kistleri tek bir hastalık grubu değildir. Bazıları neredeyse tamamen iyi huyluyken, bazı kistik neoplazilerde kanserleşme potansiyeli bulunabilir.

Bu nedenle “pankreas kisti = kanser” demek de, “pankreas kisti önemsizdir” demek de doğru değildir.

Kistin büyüklüğü önemli midir?

Evet, ancak tek başına yeterli değildir.

Büyük kistler bazı durumlarda daha ayrıntılı değerlendirme gerektirebilir. Fakat yalnızca kistin çapına bakarak iyi veya kötü huylu olduğu söylenemez. Örneğin küçük bir kistte şüpheli bir duvar nodülü bulunması, yalnızca boyutundan daha önemli olabilir.

Bu nedenle kistin büyüklüğü ve yapısı birlikte değerlendirilir.

Kistin hangi özellikleri önemlidir?

Pankreas kisti değerlendirilirken özellikle şu özelliklere dikkat edilir:

• Kistin çapı
• Ana pankreas kanalıyla ilişkisi
• Ana pankreas kanalının genişliği
• Kistin içinde solid komponent bulunması
• Duvar nodülü bulunması
• Duvar kalınlaşması
• Kontrastlanma özellikleri
• Kanalda ani çap değişikliği
• Pankreasta atrofi
• Zaman içinde büyüme
• Hastada sarılık veya pankreatit gelişmesi

Bunlardan bazılarının bulunması daha ayrıntılı değerlendirme gerektirebilir.

“Mural nodül” ne demektir?

Mural nodül, kistin duvarında görülen küçük doku çıkıntısıdır.

Her mural nodül kanser anlamına gelmez. Ancak özellikle kontrastlanan gerçek mural nodüller, bazı pankreas kistlerinde risk değerlendirmesinde önemli olabilir. Bu nedenle MR/MRCP veya EUS ile daha ayrıntılı inceleme gerekebilir.

Pankreas kanalı genişse önemli midir?

Evet.

Özellikle IPMN değerlendirilirken ana pankreas kanalının çapı önemlidir. Ana pankreas kanalının belirgin genişlemesi ana kanal IPMN’sini veya başka bir kanal tıkanıklığını düşündürebilir.

Bu nedenle raporda “pankreas kisti + ana pankreas kanalı genişliği” birlikte yazıyorsa yalnızca kistin çapına bakılmaz.

Sarılık neden önemlidir?

Pankreas başında bulunan bazı kistik lezyonlar safra yolunu etkileyebilir. Özellikle pankreas kisti bulunan bir kişide tıkanma sarılığı gelişmesi daha dikkatli değerlendirilmesi gereken bir durumdur.

Pankreas kisti ağrı yapar mı?

Çoğu küçük pankreas kisti hiçbir belirti oluşturmaz. Bazı kişilerde;

• Üst karın ağrısı
• Sırta yayılan ağrı
• Bulantı
• Erken doyma

gibi yakınmalar bulunabilir.

Ancak bu belirtiler pankreas kistine özgü değildir. Karın ağrısı bulunan ve pankreas kisti saptanan her kişide ağrının nedeni kist olmayabilir.

Pankreatit yapabilir mi?

Bazı pankreas kistleri yapabilir. Özellikle pankreas kanalıyla ilişkili bazı IPMN’lerde müsin kanal akımını etkileyerek akut pankreatit atağına yol açabilir.

Tekrarlayan ve nedeni açıklanamayan pankreatit bulunan bir hastada pankreas kanallarının ve kistik lezyonların değerlendirilmesi gerekebilir.

Pankreas kistinde MR/MRCP neden önemlidir?

MR ve özellikle MRCP, pankreas kistlerinin değerlendirilmesinde çok yararlıdır. MRCP;

• Kistin pankreas kanalıyla ilişkisini
• Ana pankreas kanalını
• Yan dalları
• Kistlerin sayısını
• Bazı iç yapı özelliklerini

gösterebilir.

Ayrıca iyonizan radyasyon içermediği için uzun süreli takip gereken bazı hastalarda avantaj sağlar.

EUS ne zaman gerekebilir?

Endoskopik ultrasonografi (EUS) pankreas kistinin çok ayrıntılı görüntülenmesini sağlayabilir. Özellikle;

• Kistin yapısı tam anlaşılamıyorsa
• Şüpheli duvar nodülü varsa
• Solid komponent düşünülüyorsa
• Ana pankreas kanalı genişse
• Kistte riskli özellikler bulunuyorsa

EUS düşünülebilir. Her pankreas kistinde EUS yapılması gerekmez.

Kistten sıvı alınır mı?

Bazı seçilmiş hastalarda EUS sırasında ince bir iğneyle kist sıvısından örnek alınabilir. Bu işleme EUS eşliğinde kist aspirasyonu/örneklemesi denir.

Elde edilen sıvıda klinik duruma göre;

• Sitoloji
• CEA
• Glukoz
• Amilaz
• Moleküler analizler

gibi incelemeler yapılabilir.

Ancak her pankreas kistinden sıvı alınması gerekmez. Örnekleme, sonucu hastanın yönetimini değiştirecekse tercih edilir.

CA 19-9 önemli midir?

Bazı pankreas kistlerinin değerlendirilmesinde serum CA 19-9 düzeyi yardımcı olabilir.

Ancak CA 19-9 yüksekliği tek başına pankreas kanseri anlamına gelmez. Safra yolu tıkanıklığı, kolanjit ve pankreatit gibi iyi huylu durumlarda da yükselebilir. Benzer şekilde normal CA 19-9 da kötü huylu hastalığı kesin olarak dışlamaz.

Her pankreas kisti ameliyat edilir mi?

Kesinlikle hayır.

Pankreas cerrahisi önemli bir girişimdir ve yalnızca gerekli hastalarda uygulanmalıdır. Tedavi kararı; kistin türü, boyutu, risk özellikleri, hastanın yaşı, eşlik eden hastalıkları, cerrahi risk ve beklenen yarar birlikte değerlendirilerek verilir.

Bazı kistler yalnızca takip edilir. Bazılarında EUS gerekir. Bazılarında ise cerrahi tedavi daha uygun olabilir.

Pankreas kisti ne sıklıkla takip edilir?

Her kist için aynı takip süresi yoktur. Takip aralığı;

• Kistin türüne
• Boyutuna
• Risk özelliklerine
• Önceki görüntülerle değişimine
• Hastanın yaşına
• Genel sağlık durumuna

göre belirlenir.

Bazı kistler daha kısa aralıklarla takip edilirken düşük riskli küçük kistlerde takip aralıkları daha uzun olabilir.

Kistin büyümesi önemli midir?

Evet.

Önceki MR veya BT’lerle karşılaştırıldığında kistin belirgin büyümesi değerlendirmede önem taşır. Bu nedenle eski görüntüleme tetkiklerinizi saklamak çok değerlidir.

Örneğin yıllardır aynı büyüklükte duran küçük bir kist ile kısa sürede belirgin büyüyen bir kist aynı şekilde değerlendirilmez.

Hangi özellikler daha dikkatli değerlendirme gerektirir?

Pankreas kistinde özellikle;

• Kist içinde solid komponent
• Kontrastlanan mural nodül
• Ana pankreas kanalında belirgin genişleme
• Kistle ilişkili tıkanma sarılığı
• Kistin belirgin büyümesi
• Kanalda ani çap değişikliği ve distal pankreas atrofisi
• Tekrarlayan veya kistle ilişkili pankreatit
• Serum CA 19-9 yüksekliği gibi ek bulgular

daha ayrıntılı değerlendirmeyi gerektirebilir. Bu bulgulardan birinin bulunması tek başına kanser tanısı değildir.

Yaş önemli midir?

Evet. Pankreas kistleri yaş ilerledikçe daha sık saptanır.

Takip veya tedavi kararında yalnızca kistin özellikleri değil, hastanın;

• Yaşı
• Genel sağlık durumu
• Eşlik eden hastalıkları
• Cerrahiye uygunluğu
• Beklenen yaşam süresi

de dikkate alınır. Bu nedenle aynı büyüklükteki kist iki farklı hastada aynı şekilde yönetilmeyebilir.

Eski MR ve BT’lerinizi neden saklamalısınız?

Pankreas kistlerinde zaman içindeki değişim çok değerlidir. Radyoloğun eski görüntülerle karşılaştırabilmesi;

• Kistin büyüyüp büyümediğini
• Yeni nodül oluşup oluşmadığını
• Pankreas kanalının değişip değişmediğini

anlamaya yardımcı olur. Sadece raporu değil, mümkünse görüntülerin kendisini de saklayın.

Ne zaman değerlendirme geciktirilmemelidir?

Pankreas kisti bulunan kişide;

• Yeni gelişen sarılık
• Açıklanamayan belirgin kilo kaybı
• Yeni veya giderek artan üst karın/sırt ağrısı
• Akut pankreatit atağı
• Sürekli kusma
• Ateş ve belirgin genel durum bozukluğu

gibi bulgular varsa değerlendirme geciktirilmemelidir.

Pankreas kisti saptandıysa ne yapmalısınız?

1. Panik yapmayın. Pankreas kistlerinin tümü kanser değildir.
2. Kistin türünün belirlenmesine çalışılır. Basitçe “kist var” demek yeterli değildir.
3. Boyutuna ve yapısına bakılır. Duvar nodülü veya solid komponent özellikle önemlidir.
4. Pankreas kanalı değerlendirilir. Kanal genişliği ve kistle ilişkisi araştırılır.
5. Eski görüntülerle karşılaştırılır. Büyüme olup olmadığı önemlidir.
6. Gerekirse MR/MRCP veya EUS yapılır.
7. Her kistten biyopsi yapılmaz ve her kist ameliyat edilmez.
8. Takip gerekiyorsa ihmal edilmemelidir.

Unutmayın

• Pankreas kisti Tek başına pankreas kanseri değildir.
• IPMN Kanser değildir; ancak bazı tiplerinde kanserleşme potansiyeli bulunabilir.
• Psödokist Genellikle pankreatitle ilişkilidir ve kistik tümör değildir.
• MR/MRCP Kistin pankreas kanallarıyla ilişkisini değerlendirmede çok yararlıdır.
• EUS Seçilmiş kistlerin ayrıntılı değerlendirilmesinde kullanılır.
• Her pankreas kisti Ameliyat gerektirmez.
• Takip Kistin türüne, büyüklüğüne ve risk özelliklerine göre kişiye özel belirlenir.

En önemli mesaj

Pankreasta kist saptanması tek başına kanser tanısı değildir.

Asıl önemli olan, kistin hangi tipte olduğu, büyüklüğü, pankreas kanalıyla ilişkisi, mural nodül veya solid komponent içerip içermediği ve zaman içerisinde değişip değişmediğidir.