Sağ üst karın (kadran) ağrısı ve bu ağrının sırta, özellikle de sağ kürek kemiğinin altına doğru vurması, tıp dünyasında çok klasik ve ayırt edici bir tablodur. Bu bölgedeki organların (safra kesesi, karaciğer, pankreas ve sağ akciğer zarı) sinir ağları sırt bölgesiyle ortak çalıştığı için, buradaki bir problem sanki sırttan kaynaklanıyormuş gibi hissedilebilir.
1. En Sık Görülen Neden: Safra Kesesi Hastalıkları
Sağ üst kadrandan başlayıp sağ kürek kemiğine vuran ağrıların en yaygın sorumlusu safra kesesidir.
- Safra Taşları ve Safra Koliği: Safra kesesindeki taşlar, kese çıkışını geçici olarak tıkadığında sağ üst karında ani bir ağrı başlar. Bu ağrı sağ omuza ve sağ kürek kemiğinin altına doğru yayılır. Genellikle ağır, yağlı veya kızartmalı bir yemekten 1-2 saat sonra tetiklenir. Dalgalar halinde gelebilir, birkaç saat sürüp hafifleyebilir.
- Safra Kesesi İltihabı (Kolesistit): Taşların kanalı uzun süre tıkaması sonucu kese iltihaplanır. Ağrı bu kez sabit, sürekli ve çok şiddetlidir. Karnın sağ üst tarafına dokunulduğunda veya derin nefes alındığında ağrı bıçak gibi saplanır. Genellikle yüksek ateş, titreme, bulantı ve kusma eşlik eder.
2. Karaciğer Kaynaklı Nedenler
Karaciğer sağ üst kadranın neredeyse tamamını kaplar. Karaciğerin kendisi kolay kolay ağrımaz ancak büyüdüğünde etrafındaki zarı (kapsülü) gerer ve bu da ağrıya yol açar.
- Karaciğer Yağlanması veya Büyümesi: Karaciğerin aşırı yağlanması veya iltihaplanması (hepatit) sonucu büyümesi, sağ üst kadranda dolgunluk, baskı hissi ve künt bir sızı yapar. Bu sızı sırtın sağ tarafında da hissedilebilir.
- Karaciğer Enfeksiyonları (Abseler): Nadir de olsa karaciğerde oluşan enfeksiyon odakları derin, zonklayıcı bir ağrıya ve ateşe neden olur.
3. Pankreas İltihabı (Akut Pankreatit)
Pankreas karnın üst-arka kısmında yer alan bir organdır.
- Pankreas iltihaplandığında ağrı genellikle karnın üst ortasında (mide hizasında) veya sol üstte başlar ancak “kuşak tarzında” arkaya, yani sırtın tamamına ve sağ tarafa doğru yayılır.
- Bu ağrı öne doğru eğilindiğinde (secde pozisyonuna benzer şekilde) hafifler, sırtüstü yatıldığında ise dayanılmaz hale gelir. Durdurulamayan kusma en belirgin özelliğidir.
4. Solunum Sistemi (Akciğer) Nedenleri
Sağ akciğerin alt kısmı ile sağ üst karın organları birbirine komşudur.
- Sağ Akciğer Zarı İltihabı (Plörizi) veya Zatürre: Sağ akciğerin alt lobunu tutan bir enfeksiyon, nefes alıp verirken veya öksürürken sağ üst karına ve kürek kemiğinin arkasına batıcı bir ağrı yapabilir. Ağrı hareketle ve nefes derinliğiyle doğrudan ilişkilidir.
Hangi Belirtiler Varsa Acilen Doktora Gidilmeli?
Sağ üst kadran ve sırt ağrısına aşağıdaki durumlardan biri eşlik ediyorsa, vakit kaybetmeden bir hastanenin acil servisine veya uzmana başvurulmalıdır:
- Ağrıyla birlikte yüksek ateş ve titreme olması
- Göz aklarında veya ciltte sararma (sarılık) başlaması
- İdrar renginin çay rengi gibi koyulaşması veya büyük abdestin kil rengi (beyazımsı) çıkması
- Derin nefes almayı engelleyecek kadar şiddetli saplanma hissi
- Tekrarlayan ve durdurulamayan kusmalar
Kaynaklar
- Prof. Dr. Ali Tüzün İnce