Ultrason, BT ve MR Raporlarında Sık Görülen İfadeler Ne Anlama Gelir?

Ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi (BT) ve manyetik rezonans (MR) raporlarında kullanılan tıbbi terimler hastalar için bazen endişe verici olabilir.

Raporda “lezyon”, “kitle”, “hipodens alan”, “sinyal değişikliği”, “dilatasyon” veya “lenf nodu” gibi bir ifade görmek, tek başına kanser veya ciddi bir hastalık bulunduğu anlamına gelmez.

Görüntüleme raporu bir bütündür. Bir kelimeyi rapordan ayırarak yorumlamak yerine; bulgunun yeri, büyüklüğü, şekli, iç yapısı, kontrastlanma özellikleri, önceki görüntülerle değişimi ve hastanın klinik durumu birlikte değerlendirilmelidir.

Ultrason, BT ve MR aynı şeyi mi gösterir?

Hayır. Bu yöntemlerin çalışma prensipleri ve güçlü oldukları alanlar farklıdır.

Ultrasonografi

Ses dalgalarıyla görüntü oluşturur. Özellikle;

• Karaciğer
• Safra kesesi
• Safra yolları
• Böbrekler
• Dalak
• Karında sıvı

gibi birçok yapının değerlendirilmesinde sık kullanılır. Radyasyon içermez.

Bilgisayarlı Tomografi — BT

X-ışınlarını kullanarak vücudun kesitsel görüntülerini oluşturur. Özellikle acil karın hastalıkları, inflamasyon, kitleler, damarlar ve birçok organ hastalığının değerlendirilmesinde yararlıdır. BT iyonizan radyasyon kullanır.

Manyetik Rezonans — MR

Güçlü manyetik alan ve radyo dalgalarıyla görüntü oluşturur. İyonizan radyasyon kullanmaz. Karaciğer, pankreas, safra yolları ve yumuşak dokuların ayrıntılı değerlendirilmesinde önemli avantajlar sağlayabilir.

MRCP ise özellikle safra ve pankreas kanallarının değerlendirilmesinde kullanılan MR temelli bir yöntemdir.

“Lezyon” ne demektir?

Bu kelime hastaları en fazla endişelendiren ifadelerden biridir.

Lezyon = Bir dokuda görüntüleme yöntemiyle fark edilen anormal veya farklı görünüm.

Ancak “lezyon” kelimesi “kanser” demek değildir. Bir lezyon;

• Basit kist
• Hemanjiyom
• Yağlanma alanı
• İyi huylu tümör
• İnflamatuvar değişiklik
• Enfeksiyon
• Başka bir yapısal değişiklik
• Kötü huylu tümör

gibi çok farklı nedenlerden kaynaklanabilir. Bu nedenle “lezyon saptandı” ifadesi tek başına tanı değildir.

“Kistik lezyon” ne demektir?

Kistik lezyon, içerisinde ağırlıklı olarak sıvı bulunan bir oluşumu tarif eder. Örneğin karaciğerde basit kistler oldukça sık görülebilir ve çoğunlukla iyi huyludur.

Ancak bütün kistik lezyonlar aynı değildir. Duvar yapısı, içeriği, bölmeleri, nodül bulunup bulunmaması ve kontrastlanma özellikleri önemlidir.

“Kistik” kelimesi tek başına iyi veya kötü huylu anlamına gelmez.

“Solid lezyon” ne demektir?

Solid, lezyonun sıvı dolu basit bir kistten farklı olarak doku yapısında olduğunu ifade eder.

Solid = Kanser demek değildir. Hemanjiyom, fokal nodüler hiperplazi (FNH), adenom ve başka birçok iyi huylu oluşum da solid olabilir.

Solid bir lezyonun ne olduğunun belirlenmesinde görüntüleme özellikleri önemlidir.

“Hiperekojen” ne demektir?

Bu ifade özellikle ultrason raporlarında görülür.

Hiperekojen, incelenen alanın çevresindeki dokuya göre ultrason dalgalarını daha fazla yansıttığını ve görüntüde daha parlak göründüğünü ifade eder. Örneğin;

• Karaciğer yağlanması
• Bazı hemanjiyomlar
• Bazı başka lezyonlar

hiperekojen görünebilir. Hiperekojen = Kanser anlamına gelmez.

“Hipoekoik” ne demektir?

Hipoekoik alan çevresindeki dokuya göre daha az ultrason dalgası yansıtır ve görüntüde daha koyu görünür.

Çok farklı iyi veya kötü huylu oluşumlar hipoekoik olabilir. Bu nedenle yalnızca “hipoekoik” kelimesine bakılarak tanı konulamaz.

“Hipodens” ne demektir?

Bu terim özellikle BT raporlarında kullanılır. Hipodens alan, çevresindeki dokuya göre BT’de daha düşük yoğunlukta görünen alanı tarif eder.

Örneğin sıvı içeren basit bir kist hipodens görünebilir. Ancak farklı lezyonlar da hipodens olabilir. Hipodens = Kötü huylu demek değildir.

“Hiperdens” ne demektir?

Hiperdens, BT’de çevresindeki yapılardan daha yoğun veya daha parlak görünen alan anlamına gelir. Kan, kalsifikasyon veya bazı lezyonlar hiperdens görünebilir.

Yine bu kelime tek başına hastalık adı değildir.

“Hiperintens” ve “hipointens” ne demektir?

Bu ifadeler özellikle MR raporlarında görülür.

• Hiperintens — Belirli bir MR sekansında çevre dokulara göre daha parlak sinyal veren alanı ifade eder.
• Hipointens — Çevre dokulara göre daha koyu sinyal veren alanı ifade eder.

Ancak burada önemli bir ayrıntı vardır: MR’daki görünüm kullanılan sekansa göre değişebilir. Bir lezyon T1’de hipointens, T2’de hiperintens olabilir.

Bu nedenle yalnızca “hiperintens” kelimesini okuyarak lezyonun ne olduğunu anlamak mümkün değildir.

“Kontrast tutulumu” veya “kontrastlanma” ne demektir?

Bazı BT ve MR incelemelerinde damar yoluyla kontrast madde verilir. Bir dokunun veya lezyonun kontrast madde sonrasında görünümünün değişmesine kontrastlanma denir.

Lezyonun;

• Kontrast tutup tutmadığı
• Hangi fazda kontrastlandığı
• Kontrastlanmanın dağılımı
• Daha sonraki fazlarda nasıl değiştiği

tanının belirlenmesinde önemli bilgiler sağlayabilir.

Kontrast tutması tek başına kanser anlamına gelmez. Birçok iyi huylu lezyon da karakteristik biçimde kontrastlanabilir.

“Dilatasyon” ne demektir?

Dilatasyon genişleme anlamına gelir. Örneğin raporda “intrahepatik safra yollarında dilatasyon” yazıyorsa karaciğer içindeki safra yollarının normalden geniş olduğu belirtilmektedir.

Bunun nedenleri arasında;

• Safra yolu taşı
• Safra yolu darlığı
• Safra akımını engelleyen başka durumlar

bulunabilir. Ancak dilatasyonun derecesi, yeri ve nedeni ayrıca değerlendirilmelidir.

“Koledok geniş” ne demektir?

Koledok, ana safra kanalıdır. Koledok çapının değerlendirilmesinde;

• Yaş
• Safra kesesinin bulunup bulunmaması
• Geçirilmiş ameliyatlar
• Klinik durum
• Laboratuvar sonuçları

önemlidir. Özellikle safra kesesi ameliyatla alınmış kişilerde koledok çapı bazı kişilerde daha geniş olabilir.

Bu nedenle yalnızca milimetre değerine bakarak “safra yolu tıkalı” denilemez.

“Hepatomegali” ne demektir?

Karaciğerin normalden büyük olması anlamına gelir. Hepatomegalinin;

• Karaciğer yağlanması
• Bazı hepatitler
• Kalp hastalıkları
• Metabolik hastalıklar
• İnfiltratif hastalıklar
• Başka nedenler

gibi çok farklı sebepleri olabilir. Hepatomegali tek başına bir hastalık adı değildir.

“Splenomegali” ne demektir?

Dalağın normalden büyük olmasıdır. Enfeksiyonlardan hematolojik hastalıklara ve portal hipertansiyona kadar birçok nedeni olabilir.

Özellikle kronik karaciğer hastalıklarında dalak büyüklüğü portal hipertansiyon açısından önemli bir bulgu olabilir. Ancak tek başına splenomegali siroz tanısı koydurmaz.

“Asit” ne demektir?

Asit, karın boşluğunda normalden fazla sıvı birikmesidir.

Siroz önemli nedenlerden biridir ancak tek neden değildir. Kalp hastalıkları, maligniteler, enfeksiyonlar ve başka hastalıklar da karında sıvı birikmesine neden olabilir.

Asit = Tek başına siroz anlamına gelmez.

“Lenf nodu” veya “lenfadenopati” ne demektir?

Lenf nodları vücudun bağışıklık sisteminin normal parçalarıdır. Görüntüleme raporlarında lenf nodlarının görülmesi her zaman hastalık anlamına gelmez.

Lenf nodları;

• Enfeksiyonlarda
• İnflamasyonda
• Bazı bağışıklık sistemi hastalıklarında
• Bazı kanserlerde

büyüyebilir.

Değerlendirmede yalnızca büyüklük değil; yerleşim, şekil, iç yapı, sayı ve zaman içerisindeki değişim de önemlidir.

“Lenf nodu görüldü” = “Kanser yayıldı” demek değildir.

“Kalsifikasyon” ne demektir?

Kalsifikasyon dokuda kalsiyum birikimini ifade eder. Eski enfeksiyonlar, geçirilmiş inflamasyonlar, bazı iyi huylu lezyonlar ve başka birçok durumda görülebilir.

Kalsifikasyonun bulunduğu organ ve görünüm biçimi önemlidir.

“İnsidental bulgu” ne demektir?

İnsidental, başka bir nedenle yapılan inceleme sırasında tesadüfen saptanan bulgu anlamına gelir. Örneğin böbrek taşı araştırılırken karaciğerde küçük bir kist görülmesi insidental bulgudur.

İnsidental = Önemsiz demek değildir. Ancak insidental bulguların önemli bir bölümü iyi huylu olabilir ve yalnızca takip gerektirebilir veya hiçbir işlem gerektirmeyebilir.

“Milimetrik” ne demektir?

Milimetrik, bulgunun milimetre boyutunda küçük olduğunu tarif eder. Bu ifade bulgunun iyi veya kötü huylu olduğunu söylemez.

Örneğin “karaciğerde milimetrik hipodens lezyon” ifadesinde yalnızca küçük bir alan tarif edilmektedir. Lezyonun anlamı diğer görüntüleme özelliklerine göre değerlendirilir.

“Karakterize edilemedi” ne demektir?

Bu ifade “kanser olabilir” demek değildir. Mevcut görüntüleme yöntemiyle bulgunun yapısının kesin olarak belirlenemediği anlamına gelir.

Örneğin çok küçük bir lezyon ultrason veya BT ile yeterince değerlendirilemeyebilir. Bu durumda radyolog gerekli görürse;

• Kontrol ultrason
• Kontrastlı BT
• MR
• MRCP
• EUS

gibi başka bir inceleme önerebilir.

“Takip önerilir” ne demektir?

Radyolog bazı bulguların zaman içindeki değişimini görmek isteyebilir. Bu nedenle “3 ay sonra kontrol”, “6 ay sonra görüntüleme” veya “yıllık takip” gibi öneriler raporda yer alabilir.

Takip önerilmesi = Kanser var demek değildir. Ama önerilen kontrolün unutulmaması önemlidir.

“Önceki incelemeye göre stabil” ne demektir?

Stabil, bulgunun önceki görüntülemeye göre belirgin değişiklik göstermediği anlamına gelir. Örneğin “lezyon önceki incelemeye göre stabildir” denildiğinde boyut veya görünüm açısından anlamlı değişiklik saptanmadığı ifade edilmektedir.

Bu çoğu durumda değerli bir bilgidir. Bu nedenle eski ultrason, BT ve MR görüntülerinin karşılaştırma için saklanması önemlidir.

“Progresyon” ne demektir?

Progresyon, bir bulgunun ilerleme veya artış göstermesi anlamına gelir. Bu;

• Boyut artışı
• Sayı artışı
• Hastalığın yaygınlığında artış

şeklinde olabilir. Ancak progresyon kelimesinin anlamı raporun hangi hastalık nedeniyle düzenlendiğine göre değişir.

Raporunuzda bir lezyon saptandıysa ne yapmalısınız?

1. Yalnızca tek kelimeye odaklanmayın. “Lezyon”, “hipodens” veya “solid” tek başına tanı değildir.
2. Raporun sonuç bölümünü okuyun. Radyoloğun genel değerlendirmesi önemlidir.
3. Lezyonun boyutuna bakın. Ancak yalnızca boyuta göre iyi-kötü ayrımı yapılmaz.
4. Eski görüntülemelerinizi bulun. Yıllardır değişmeyen bir bulgu ile yeni ortaya çıkan veya büyüyen bir bulgu aynı değildir.
5. Laboratuvar sonuçlarınızı birlikte değerlendirin. Özellikle karaciğer, pankreas ve safra yolu hastalıklarında kan testleri önemli bilgiler sağlar.
6. Gerekirse uygun ileri inceleme yapılır. Her lezyon için BT, MR, PET-BT veya biyopsi gerekmez.

Hangi durumlarda değerlendirme geciktirilmemelidir?

Görüntüleme raporundaki bulguya;

• Sarılık
• Ateş ve titreme
• Şiddetli veya giderek artan karın ağrısı
• Sürekli kusma
• Açıklanamayan belirgin kilo kaybı
• Dışkıda kan veya siyah dışkılama
• Karında hızla artan şişlik

eşlik ediyorsa klinik değerlendirme geciktirilmemelidir.

Unutmayın

• LEZYON Kanser demek değildir.
• KİSTİK İçinde ağırlıklı olarak sıvı bulunan oluşumu tarif eder.
• SOLİD Doku yapısında oluşumu ifade eder; tek başına kötü huylu demek değildir.
• HİPEREKOJEN / HİPOEKOİK Ultrason görüntüsünü tarif eder.
• HİPODENS / HİPERDENS BT'deki görünümü tarif eder.
• HİPERİNTENS / HİPOİNTENS MR sinyal özelliklerini tarif eder.
• DİLATASYON Bir kanal veya yapının genişlediğini ifade eder.
• LENF NODU Tek başına kanser veya metastaz anlamına gelmez.
• TAKİP ÖNERİLDİ Kanser tanısı konduğu anlamına gelmez; önerilen kontrol ihmal edilmemelidir.

En önemli mesaj

Görüntüleme raporundaki tek bir kelime tanı değildir.

Bir bulgunun anlamı; hangi organda olduğu, boyutu, şekli, iç yapısı, kontrastlanma özellikleri, önceki incelemelerle değişimi, laboratuvar sonuçları ve hastanın yakınmaları birlikte değerlendirilerek anlaşılır.