Amilaz ve Lipaz Yüksek Çıktı: Ne Anlama Gelir?

Amilaz ve lipaz, özellikle pankreas hastalıklarının değerlendirilmesinde kullanılan enzimlerdir.

Kan tahlilinde bu değerlerden birinin veya her ikisinin yüksek bulunması hastalarda sıklıkla “Pankreatit mi oldum?” endişesine neden olur. Ancak önemli bir nokta vardır:

Amilaz veya lipaz yüksekliği tek başına pankreatit tanısı değildir.

Sonucun ne anlama geldiği; enzimin ne kadar yükseldiğine, hastanın yakınmalarına, muayene bulgularına, kullanılan ilaçlara ve gerektiğinde yapılan görüntüleme incelemelerine göre değerlendirilir.

Amilaz nedir?

Amilaz, karbonhidratların sindiriminde görev alan bir enzimdir. Başlıca;

• Pankreas
• Tükürük bezleri

tarafından üretilir.

Bu nedenle kandaki amilaz yüksekliği her zaman pankreastan kaynaklanmaz.

Lipaz nedir?

Lipaz, yağların sindirilmesine yardımcı olan bir enzimdir ve klinik değerlendirmede özellikle pankreasla ilişkili hastalıklar açısından önem taşır.

Akut pankreatit şüphesinde lipaz genellikle amilazdan daha pankreasa özgü bir testtir. Bununla birlikte lipaz yüksekliği de tek başına pankreatit anlamına gelmez.

Amilaz ve lipaz neden yükselir?

En sık akla gelen neden akut pankreatittir, ancak tek neden bu değildir. Yüksekliğe yol açabilecek durumlar arasında:

• Akut pankreatit
• Bazı kronik pankreas hastalıkları
• Safra taşı ve safra yolu hastalıkları
• Böbrek fonksiyon bozukluğu
• Bazı mide ve bağırsak hastalıkları
• Bağırsak tıkanıklığı veya iskemi gibi ciddi karın içi hastalıklar
• Bazı ilaçlar

bulunabilir.

Amilaz ayrıca tükürük bezi hastalıklarında da yükselebilir.

Amilaz veya lipaz yüksekliği pankreatit olduğum anlamına mı gelir?

Hayır.

Akut pankreatit tanısı yalnızca kan tahliline bakılarak konulmaz. Genel olarak akut pankreatit tanısında aşağıdaki üç bulgudan en az ikisinin bulunması aranır:

• Akut pankreatitle uyumlu tipik karın ağrısı
• Amilaz ve/veya lipazın laboratuvar üst normal sınırının yaklaşık 3 katı veya daha fazla yükselmesi
• Görüntüleme yöntemlerinde akut pankreatitle uyumlu bulgular

Bu nedenle örneğin lipazın hafif yüksek olması ile tipik karın ağrısı bulunan ve lipazı normalin birkaç kat üzerinde olan bir hastanın durumu aynı değildir.

Enzimin ne kadar yüksek olduğu önemli mi?

Evet.

Laboratuvar üst sınırının biraz üzerinde bulunan değerler çok farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. Örneğin;

• Lipaz: üst sınır 60 U/L → sonuç 75 U/L
• Lipaz: üst sınır 60 U/L → sonuç 600 U/L

aynı şekilde değerlendirilmez.

Ancak sayı ne kadar yüksek olursa hastalığın mutlaka o kadar ağır olduğu şeklinde bir kural da yoktur. Enzim düzeyi pankreatitin şiddetini tek başına göstermez.

Lipaz yüksek, amilaz normal olabilir mi?

Evet.

Akut pankreatitte lipaz yüksekken amilaz normal bulunabilir. Ayrıca testin hastalığın hangi döneminde yapıldığı, böbrek fonksiyonları ve başka faktörler de sonuçları etkileyebilir.

Bu nedenle iki testin mutlaka birlikte yükselmesi gerekmez.

Amilaz yüksek, lipaz normal olabilir mi?

Evet.

Özellikle amilaz pankreas dışında da üretildiğinden, amilaz yüksekliğinin pankreas dışı nedenleri vardır. Tükürük bezi hastalıkları bunlardan biridir.

Ayrıca makroamilazemi adı verilen ve bazen uzun süreli amilaz yüksekliğine neden olabilen iyi huylu bir durum da bulunmaktadır.

İlaçlar amilaz veya lipazı yükseltebilir mi?

Evet.

Bazı ilaçların kullanımı sırasında pankreas enzimlerinde yükselme görülebilir. Bu nedenle değerlendirme sırasında hekime kullandığınız;

• Reçeteli ilaçları
• Reçetesiz ilaçları
• Vitamin ve destek ürünlerini

bildirmeniz önemlidir.

GLP-1 ilaçları kullanırken lipaz yükselir mi?

Obezite ve diyabet tedavisinde kullanılan bazı GLP-1 reseptör agonistleri sırasında amilaz ve lipaz düzeylerinde artış görülebilir.

Tek başına asemptomatik enzim yüksekliği akut pankreatit tanısı anlamına gelmez. Ancak bu ilaçları kullanan bir kişide yeni başlayan ve geçmeyen şiddetli karın ağrısı, özellikle kusmayla birlikteyse tıbbi değerlendirme gerekir.

Amilaz ve lipaz yüksekliğinde hangi incelemeler yapılabilir?

Her hastaya aynı tetkiklerin yapılması gerekmez. Hekim öncelikle;

• Karın ağrısının bulunup bulunmadığını
• Ağrının yerini ve şiddetini
• Bulantı ve kusmayı
• Safra taşı öyküsünü
• Alkol kullanımını
• Kullanılan ilaçları
• Önceki pankreas hastalıklarını
• Böbrek fonksiyonlarını
• Diğer kan testlerini

değerlendirir.

Gerekli görülürse; karın ultrasonografisi, bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans (MR/MRCP) veya endoskopik ultrasonografi (EUS) gibi yöntemlerden yararlanılabilir.

Her amilaz veya lipaz yüksekliğinde BT, MR veya EUS yapılması gerekmez.

Hafif yüksek çıktıysa tekrar test gerekir mi?

Bazı kişilerde hafif enzim yüksekliği geçici olabilir. Hekim klinik duruma göre testi tekrar etmek veya başka tetkikler istemek isteyebilir.

Ancak yalnızca sonucu tekrar tekrar ölçmek yerine yüksekliğin nedeninin klinik bulgularla birlikte değerlendirilmesi önemlidir.

Ne zaman acil değerlendirme gerekir?

Amilaz veya lipaz yüksekliğine aşağıdaki belirtilerden biri eşlik ediyorsa gecikmeden değerlendirme gerekebilir:

• Şiddetli ve geçmeyen üst karın ağrısı
• Sırta yayılan şiddetli karın ağrısı
• Sürekli veya tekrarlayan kusma
• Ateş veya titreme
• Sarılık
• Karında belirgin şişme
• Bayılma, ciddi halsizlik veya bilinç değişikliği

Özellikle ani başlayan, şiddetli ve sırta yayılan üst karın ağrısıyla birlikte bulantı-kusma akut pankreatit açısından değerlendirme gerektirir.

Yüksek çıktı ama hiçbir şikâyetim yok. Ne yapmalıyım?

Panik yapmayın; ancak sonucu tamamen göz ardı etmeyin.

Şikâyeti olmayan kişilerde de pankreas enzimleri çeşitli nedenlerle yüksek bulunabilir.

Hekim; yüksekliğin derecesini, önceki sonuçları, kullanılan ilaçları, böbrek fonksiyonlarını ve diğer laboratuvar bulgularını birlikte değerlendirerek ek inceleme gerekip gerekmediğine karar verir.

Unutmayın

• Amilaz veya lipaz yüksekliği tek başına pankreatit değildir.
• Hafif yükseklik çok farklı nedenlerle görülebilir.
• Normalin üç katı veya daha fazla yükseklik, tipik ağrıyla birlikteyse akut pankreatit açısından önemlidir.
• Enzimin çok yüksek olması, hastalığın mutlaka çok ağır olduğu anlamına gelmez.
• Şiddetli karın ağrısı ve kusma varsa gecikmeden değerlendirme gerekir.