Gastroskopinin normal çıkması önemli ve genellikle rahatlatıcı bir bulgudur. Ülser, belirgin özofajit, kitle veya endoskopiyle görülebilen önemli yapısal hastalıkların saptanmadığını gösterir.
Ancak:
Endoskopinin normal olması, şikâyetlerin gerçek olmadığı veya sindirim sistemiyle ilgili hiçbir sorun bulunmadığı anlamına gelmez. Endoskopi, sindirim sistemi hastalıklarının yalnızca bir bölümünü gösterebilir.
Endoskopi normalse neden şikâyetler devam eder?
En sık karşılaşılan nedenlerden biri fonksiyonel dispepsidir. Bu hastalarda endoskopi normal olmasına rağmen mide ağrısı veya yanması, yemekten sonra şişkinlik, erken doyma, midede dolgunluk, bulantı ve geğirme gibi yakınmalar devam edebilir.
Buradaki sorun gözle görülebilen bir yara veya kitle değil; midenin hareketleri, boşalması, duyarlılığı ve beyin–bağırsak etkileşimiyle ilişkili olabilir.
Reflü olabilir mi?
Evet.
Reflüsü olan hastaların önemli bir bölümünde endoskopide özofajit görülmez. Buna non-eroziv reflü hastalığı (NERD) denilebilir.
Reflüden şüpheleniliyor fakat endoskopi normal bulunuyorsa seçilmiş hastalarda 24 saatlik pH veya pH-impedans ölçümü gerekebilir. Bu test, yemek borusuna gerçekten reflü olup olmadığını değerlendirmeye yardımcı olur.
H. pylori olabilir mi?
Endoskopinin normal görünmesi H. pylori enfeksiyonunu dışlamaz.
H. pylori; biyopsi, üre nefes testi veya dışkıda H. pylori antijen testi ile araştırılabilir.
Testin türüne göre proton pompa inhibitörleri, antibiyotikler ve bizmut sonuçları etkileyebileceğinden test öncesi ilaç kullanımı hekimle değerlendirilmelidir.
Mide boşalmasında problem olabilir mi?
Özellikle erken doyma + yemek sonrası uzun süren dolgunluk + bulantı + kusma ön plandaysa mide boşalmasının gecikmesi (gastroparezi) düşünülebilir.
Gastroskopi mide içerisini gösterir ancak midenin ne hızla boşaldığını ölçmez. Gereken hastalarda mide boşalma testleri yapılabilir.
Safra kesesi veya pankreas hastalığı olabilir mi?
Olabilir. Gastroskopi safra kesesini, karaciğerin tamamını veya pankreası değerlendiren bir inceleme değildir.
Şikâyetin özelliğine göre ultrasonografi, kan testleri, BT veya MR, MRCP ve gerektiğinde EUS gibi incelemeler kullanılabilir.
Ancak endoskopisi normal çıkan herkese BT, MR veya EUS yapılması gerekmez. Testler hastanın yakınmalarına ve muayene bulgularına göre seçilmelidir.
İrritabl bağırsak sendromu olabilir mi?
Özellikle üst gastrointestinal yakınmalara karın ağrısı, şişkinlik, kabızlık, ishal veya dışkılama alışkanlığında değişiklik eşlik ediyorsa irritabl bağırsak sendromu (IBS) da düşünülebilir.
Fonksiyonel dispepsi ve IBS aynı kişide birlikte bulunabilir.
Biyopsiler de normalse ne olur?
Bu durum da mümkündür.
Normal endoskopi + normal biyopsi, önemli yapısal ve mikroskobik hastalıkların bir bölümünü dışlamaya yardımcı olur; ancak fonksiyonel dispepsi, NERD ve bazı motilite bozukluklarını dışlamaz.
Dolayısıyla “her şey normal, demek ki bende hiçbir şey yok” sonucu doğru değildir.
Daha doğru soru şudur: “Şikâyetimin özelliğine göre bundan sonra hangi hastalık araştırılmalı?”
Her hastaya daha fazla tetkik gerekir mi?
Hayır.
Gereksiz yere peş peşe BT, MR, endoskopi ve laboratuvar testleri yapılması her zaman yarar sağlamaz.
Yaş, yakınmanın türü ve süresi, kullanılan ilaçlar, fizik muayene, aile öyküsü ve daha önce yapılan tetkikler değerlendirilerek hedefe yönelik inceleme yapılması daha doğrudur.
Hangi durumlarda yeniden değerlendirme özellikle önemlidir?
Normal bir endoskopiye rağmen bunlar varsa yeniden değerlendirme gerekir
Yutma güçlüğü veya lokmanın takılması · gastrointestinal kanama · açıklanamayan demir eksikliği veya kansızlık · tekrarlayan ya da sürekli kusma · istemsiz kilo kaybı · giderek şiddetlenen yakınmalar.
Kısaca
- Endoskopinin normal olması İyi bir bulgudur.
- Normal endoskopi "Şikâyetinizin nedeni yok" demek değildir.
- Yanma / ekşime Endoskopi negatif reflü düşünülebilir.
- Erken doyma / yemek sonrası dolgunluk Fonksiyonel dispepsi veya mide boşalma bozukluğu değerlendirilebilir.
- Şişkinlik + dışkılama değişikliği IBS ve diğer bağırsak sorunları düşünülebilir.
- Normal endoskopi H. pylori’yi tek başına dışlamaz.
- Önemli olan Daha çok tetkik yapmak değil, doğru şikâyete doğru tetkiki seçmektir.
Bu bilgiler tanı koymak için yeterli değildir
Endoskopi normal olduğu hâlde yakınmalar devam ediyorsa şikâyetin türü, süresi, kullanılan ilaçlar, biyopsi sonuçları ve daha önce yapılmış tetkikler birlikte değerlendirilerek sonraki adım belirlenmelidir.
Kaynaklar
- Prof. Dr. Ali Tüzün İnce