İrritabl Bağırsak Sendromu (IBS)

İrritabl bağırsak sendromu (IBS); tekrarlayan karın ağrısı ile birlikte dışkılama sıklığında ve/veya dışkının şeklinde değişikliklerin görüldüğü, kronik seyirli bir bağırsak–beyin etkileşimi bozukluğudur.

Halk arasında “spastik kolit”, “hassas bağırsak” veya “huzursuz bağırsak” olarak da adlandırılabilir. Ancak IBS’de gerçek anlamda bir “kolit”, yani bağırsakta iltihap bulunması gerekmez. Bu nedenle tıbbi olarak IBS veya irritabl bağırsak sendromu terimleri daha doğrudur.

IBS sık görülen bir hastalık mıdır?

Evet. IBS toplumda sık görülen gastrointestinal sorunlardan biridir. Kadınlarda daha sık tanımlanmakla birlikte her iki cinsiyette ve farklı yaş gruplarında görülebilir.

Belirtilerin şiddeti kişiden kişiye önemli ölçüde değişir.

IBS’nin belirtileri nelerdir?

En önemli belirti tekrarlayan karın ağrısıdır. Ağrı dışkılamayla ilişkili olabilir ve bağırsak alışkanlığındaki değişikliklerle birlikte görülür.

Sık görülen diğer yakınmalar:

• Karında şişkinlik
• Gaz
• İshal
• Kabızlık
• İshal ve kabızlığın dönüşümlü olması
• Dışkının kıvamında değişiklik
• Ani dışkılama ihtiyacı
• Tam boşalamama hissi
• Dışkıda mukus

olabilir.

Belirtiler bazı dönemlerde artıp daha sonra uzun süre hafifleyebilir.

IBS’nin nedeni nedir?

IBS’nin tek bir nedeni yoktur. Günümüzde bağırsak ile beyin arasındaki çift yönlü iletişimdeki değişikliklerin önemli olduğu düşünülmektedir.

Hastalığın gelişiminde ve belirtilerin ortaya çıkmasında:

Bağırsak hareketlerindeki değişiklikler → bağırsak duyarlılığının artması → bağırsak–beyin iletişimindeki değişiklikler → mikrobiyota ve bağışıklık sistemiyle ilişkili faktörler

birlikte rol oynayabilir.

Bazı kişilerde geçirilen bir bağırsak enfeksiyonundan sonra IBS başlayabilir. Buna post-enfeksiyöz IBS denir.

Stres IBS’ye neden olur mu?

IBS’yi yalnızca “strese bağlı bir hastalık” olarak tanımlamak doğru değildir.

Ancak beyin ve bağırsak arasında güçlü bir iletişim bulunduğundan stres, kaygı ve uyku bozuklukları bazı kişilerde belirtileri artırabilir.

Bu durum hastanın yakınmalarının psikolojik veya hayal ürünü olduğu anlamına gelmez.

IBS’nin tipleri nelerdir?

Dışkının özelliklerine göre başlıca dört gruba ayrılır:

• IBS-C: Kabızlığın baskın olduğu tip.
• IBS-D: İshalin baskın olduğu tip.
• IBS-M: Hem kabızlık hem ishalin görüldüğü karma tip.
• IBS-U: Yukarıdaki gruplardan birine tam olarak uymayan, sınıflandırılamayan tip.

IBS tipi zaman içinde değişebilir.

IBS tanısı nasıl konulur?

IBS tanısı yalnızca “bütün tetkikler normal çıktı, o halde IBS” şeklinde konulan bir dışlama tanısı değildir.

Hastanın belirtilerinin özellikleri, süresi, muayene bulguları ve gerektiğinde yapılan sınırlı testlerle pozitif bir klinik tanı konulabilir.

Günümüzde tanıda standart semptom kriterlerinden yararlanılır.

IBS tanısı için kolonoskopi gerekir mi?

Her IBS hastasına kolonoskopi yapılması gerekmez.

Kolonoskopi gereksinimi hastanın yaşı, belirtileri, aile öyküsü, kolorektal kanser tarama gereksinimi ve alarm bulgularına göre belirlenir.

Hangi belirtiler IBS için tipik değildir?

Bazı bulgular IBS dışında başka bir hastalığın araştırılmasını gerektirebilir. Özellikle:

• Dışkıda belirgin kan
• Açıklanamayan demir eksikliği anemisi
• İstemsiz kilo kaybı
• Yeni başlayan ve giderek artan yakınmalar
• Ateş
• Ailede kolorektal kanser, çölyak hastalığı veya inflamatuvar bağırsak hastalığı öyküsü

gibi durumlar ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu bulguların bulunması mutlaka ciddi bir hastalık olduğu anlamına gelmez.

IBS ile inflamatuvar bağırsak hastalığı aynı şey midir?

Hayır.

Crohn hastalığı ve ülseratif kolitte bağırsakta gerçek inflamasyon ve doku hasarı bulunur.

IBS’de ise tipik olarak böyle bir yapısal inflamasyon görülmez. Bu nedenle “spastik kolit” ifadesindeki kolit kelimesi yanıltıcı olabilir.

Fekal kalprotektin neden istenebilir?

Özellikle ishalli yakınmaları bulunan bazı hastalarda IBS ile inflamatuvar bağırsak hastalıklarının ayrımına yardımcı olmak amacıyla fekal kalprotektin kullanılabilir.

Ancak yüksek kalprotektin tek başına Crohn hastalığı veya ülseratif kolit tanısı koydurmaz.

IBS ile çölyak hastalığı karışabilir mi?

Evet. Çölyak hastalığında karın ağrısı, şişkinlik, ishal ve başka IBS benzeri belirtiler görülebilir.

Bu nedenle özellikle ishalli IBS düşünülen uygun hastalarda çölyak hastalığı açısından kan testleri yapılabilir.

Çölyak testleri tamamlanmadan glutensiz diyete başlanması doğru değildir.

IBS’de şişkinlik neden olur?

Bağırsaktaki gaz miktarı tek başına açıklayıcı olmayabilir. Bağırsakların gaza ve gerilmeye karşı artmış duyarlılığı, bağırsak hareketleri ve karın duvarının gaz yüküne verdiği yanıt da şişkinlik hissinde rol oynayabilir.

Bu nedenle “çok şişkinim” yakınması her zaman bağırsakta olağanüstü miktarda gaz bulunduğu anlamına gelmez.

IBS’de beslenme önemli midir?

Evet. Bazı yiyecekler belirli kişilerde yakınmaları artırabilir. Ancak her IBS hastasına uygulanabilecek tek bir diyet yoktur.

Gereksiz yere çok sayıda besinin diyetten çıkarılması beslenme yetersizliğine ve yaşam kalitesinin bozulmasına neden olabilir.

Düşük FODMAP diyeti nedir?

FODMAP’ler bağırsakta kolay fermente olabilen bazı kısa zincirli karbonhidratlardır.

Seçilmiş IBS hastalarında düşük FODMAP diyeti özellikle şişkinlik, gaz ve karın ağrısını azaltabilir.

Ancak bu diyetin amacı bütün FODMAP içeren gıdaları ömür boyu yasaklamak değildir. Genellikle kısa süreli kısıtlama sonrasında gıdalar kontrollü olarak yeniden eklenerek kişinin tolere edebildiği beslenme biçimi belirlenir. Mümkünse diyetisyen desteğiyle uygulanması uygundur.

IBS’de gluten kesilmeli midir?

Her IBS hastasının gluteni bırakması gerekmez.

Özellikle çölyak hastalığı araştırılacaksa testlerden önce gluteni kesmek sonuçların yanlış negatif çıkmasına neden olabilir.

Probiyotikler IBS’ye iyi gelir mi?

Bazı probiyotiklerin bazı IBS belirtilerine yararı olabilir; ancak bütün ürünlerin ve bakteri suşlarının etkisi aynı değildir.

Bu nedenle “IBS olan herkes probiyotik kullanmalıdır” şeklinde genel bir öneri doğru değildir.

IBS nasıl tedavi edilir?

Tedavi hastanın baskın yakınmasına ve IBS tipine göre kişiselleştirilir.

Tedavide gerektiğinde:

• Beslenme düzenlemeleri
• Çözünür lif
• Kabızlık tedavileri
• İshal tedavileri
• Antispazmodik ilaçlar
• Bağırsak–beyin etkileşimini düzenleyen bazı ilaçlar
• Seçilmiş hastalarda diyet tedavileri
• Fiziksel aktivite
• Uyku ve stres yönetimi
• Bağırsak–beyin odaklı psikolojik tedaviler

kullanılabilir.

Her hastaya aynı ilaç veya diyet uygun değildir.

IBS kansere dönüşür mü?

Hayır. IBS kanser değildir ve kolon kanserine dönüşmez.

IBS ayrıca Crohn hastalığına veya ülseratif kolite dönüşen bir hastalık değildir.

Ancak daha önce IBS tanısı bulunması, ilerleyen yıllarda ortaya çıkan yeni alarm belirtilerinin IBS’ye bağlanarak göz ardı edilmesi gerektiği anlamına gelmez.

IBS ömür boyu devam eder mi?

IBS kronik seyirli olabilir ancak belirtiler genellikle dalgalanır.

Bazı dönemlerde yakınmalar belirginleşirken başka dönemlerde çok hafif olabilir veya uzun süre hiç hissedilmeyebilir. Uygun tedaviyle birçok hastada belirtiler önemli ölçüde kontrol altına alınabilir.

Kısaca

IBS yapısal bir bağırsak hasarından çok, bağırsak ile beyin arasındaki etkileşim, bağırsak hareketleri ve bağırsak duyarlılığındaki değişikliklerle ilişkili bir hastalıktır.

Karın ağrısı + dışkılama alışkanlığında değişiklik ± şişkinlik tipik tabloyu oluşturur.

IBS:

Kanser değildir → kansere dönüşmez → bağırsakta mutlaka iltihap olduğu anlamına gelmez.

Tanı doğru konulmalı ve tedavi hastanın IBS tipine ve baskın yakınmasına göre düzenlenmelidir.

Not: Bu bilgiler genel hasta bilgilendirmesi amacıyla hazırlanmıştır. Dışkıda kan, açıklanamayan demir eksikliği anemisi, istemsiz kilo kaybı veya yeni ve giderek artan bağırsak yakınmaları varsa belirtilerin yalnızca IBS’ye bağlanmadan değerlendirilmesi gerekir.