Gastroskopi raporunda “gastrit”, “antral gastrit”, “pangastrit”, “eritemli gastrit” veya “eroziv gastrit” gibi ifadelerin bulunması oldukça sık karşılaşılan bir durumdur.
Gastrit genel olarak mide mukozasının inflamasyonu anlamına gelir. Ancak günlük kullanımda ve bazı endoskopi raporlarında, mide yüzeyinde görülen kızarıklık, ödem veya erozyon gibi değişiklikler de “gastrit” olarak tanımlanabilir.
Bu nedenle önemli bir ayrım vardır:
Endoskopide “gastrit görünümü” ile biyopside gösterilen “histolojik gastrit” her zaman aynı şey değildir. Gastroskopi mide yüzeyinin görünümünü, biyopsi ise alınan dokunun mikroskop altındaki özelliklerini değerlendirir.
Gastrit nedir?
Midenin iç yüzeyi mukoza adı verilen koruyucu bir tabakayla kaplıdır. Bu dokuda inflamasyon gelişmesine gastrit denir.
Gastrit;
- Akut veya kronik
- Midenin belirli bir bölümünde veya tamamında
- Hafif veya daha belirgin
olabilir. Ayrıca gastritin nedeninin belirlenmesi önemlidir.
Endoskopide gastrit nasıl görünür?
Gastroskopi sırasında hekim mide mukozasında;
- Kızarıklık
- Ödem
- Hassasiyet
- Küçük yüzeysel erozyonlar
- Nodüler görünüm
- Mukozal incelme
- Damarların daha belirgin görülmesi
gibi değişiklikler fark edebilir. Raporlarda buna göre farklı ifadeler kullanılabilir.
“Antral gastrit” ne demektir?
Antrum, midenin çıkışa yakın alt bölümüdür. Endoskopi raporunda “antral gastrit” yazması, gastritle uyumlu değişikliklerin özellikle bu bölgede görüldüğünü ifade eder.
Antral gastritin nedenlerinden biri Helicobacter pylori (H. pylori) enfeksiyonudur. Ancak antral gastrit = H. pylori var demek değildir. H. pylori’nin varlığı uygun testlerle araştırılır.
“Pangastrit” ne demektir?
Pan sözcüğü “tümü” anlamına gelir. Pangastrit, gastritle uyumlu değişikliklerin midenin yalnızca tek bir bölgesinde değil, daha yaygın olarak mide mukozasında bulunduğunu ifade eder.
Pangastrit kelimesi hastalığın mutlaka ağır olduğu anlamına gelmez. Yaygınlığı ve şiddeti farklı kavramlardır.
“Eroziv gastrit” ne demektir?
Erozyon, mide mukozasının yüzeysel hasarıdır. Eroziv gastritte mide yüzeyinde küçük yüzeysel defektler görülebilir. Bunun nedenleri arasında;
- NSAİİ grubu ağrı kesiciler
- Alkol
- Bazı ilaçlar
- Ağır sistemik hastalıklar
- Mukozayı etkileyen başka faktörler
bulunabilir.
Erozyon ile ülser aynı şey değildir. Ülser, mukozadaki daha derin bir doku kaybıdır.
Helicobacter pylori gastrit yapar mı?
Evet. H. pylori, kronik gastritin en önemli nedenlerinden biridir. Enfeksiyon yıllarca belirti vermeden devam edebilir.
H. pylori;
- Kronik gastrit
- Peptik ülser
- Atrofik gastrit
- İntestinal metaplazi
gibi durumlarla ilişkili olabilir. Ayrıca uzun süreli enfeksiyon bazı kişilerde mide kanseri ve gastrik MALT lenfoma riskini artırabilir.
Ancak H. pylori taşıyan herkesin ülser veya kanser geliştireceği anlamına gelmez.
Gastritte neden biyopsi alınır?
Gastroskopi sırasında gastrit görüldüğünde hekim gerekli görürse mideden küçük doku örnekleri alabilir. Biyopsi;
- H. pylori varlığını araştırmak
- Gastritin mikroskobik özelliklerini değerlendirmek
- Atrofi olup olmadığını belirlemek
- İntestinal metaplaziyi araştırmak
- Şüpheli bir alanı incelemek
amacıyla alınabilir.
Biyopsi alınması “kanserden şüphelenildi” anlamına gelmez
Mide biyopsisi gastroskopi sırasında çok sık yapılan rutin bir işlemdir.
Biyopsi normal olduğu hâlde endoskopide gastrit yazabilir mi?
Evet. Endoskopide kızarıklık veya başka yüzey değişiklikleri görülmesine rağmen biyopside belirgin inflamasyon saptanmayabilir.
Bunun tersi de mümkündür: mide endoskopide oldukça normal görünmesine rağmen biyopsi incelemesinde kronik gastrit veya H. pylori saptanabilir.
Bu nedenle endoskopi görünümü, biyopsi ise mikroskobik değerlendirmeyi verir. İkisi birbirini tamamlar.
Gastrit kanser midir?
Hayır. Gastrit kanser değildir. Basit bir gastrit tanısını “midemde kanser başlangıcı var” şeklinde yorumlamak doğru değildir.
Ancak gastritin türü ve nedeni önemlidir. Özellikle atrofik gastrit, intestinal metaplazi ve bazı H. pylori ile ilişkili değişiklikler ayrı olarak değerlendirilmesi gereken durumlardır.
Bunların bulunması da kişinin kanser olduğu anlamına gelmez; bazı hastalarda gelecekteki risk ve takip yaklaşımını etkileyebilir.
Atrofik gastrit normal gastritten farklı mıdır?
Evet. Atrofik gastritte mide mukozasındaki bezlerde kayıp meydana gelir. H. pylori ile ilişkili kronik gastrit veya otoimmün gastrit bunun nedenleri arasında olabilir.
Atrofik gastrit;
- B12 eksikliği
- Demir eksikliği
- İntestinal metaplazi
- Bazı mide tümörlerinin riskinde artış
ile ilişkili olabilir.
Bu nedenle raporda yalnızca “gastrit” yazması ile “atrofik gastrit” yazması aynı şekilde değerlendirilmemelidir.
İntestinal metaplazi ne demektir?
İntestinal metaplazi, mide mukozasındaki hücrelerin bağırsak tipi hücrelere benzer özellikler kazanmasıdır. Genellikle biyopsi ile saptanır.
İntestinal metaplazi = kanser değildir. Ancak bazı kişilerde mide kanseri riskinin değerlendirilmesinde önem taşıyan prekanseröz bir mukozal değişiklik olarak kabul edilir. Yaygınlığı, eşlik eden atrofi, H. pylori durumu ve diğer risk faktörleri takip kararında önemlidir.
Gastrit reflü ile aynı şey midir?
Hayır. Gastrit mide mukozasını, gastroözofageal reflü ise mide içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasını ifade eder. Bir kişide ikisi birlikte bulunabilir, ancak aynı hastalık değildir.
Gastrit mide ağrısı yapar mı?
Yapabilir. Bazı kişilerde üst karında ağrı veya rahatsızlık, yanma, bulantı, şişkinlik, erken doyma ve hazımsızlık görülebilir.
Ancak burada önemli bir nokta vardır: endoskopide gastrit görülmesi, hastanın bütün yakınmalarının mutlaka gastritten kaynaklandığı anlamına gelmez. Benzer yakınmalar fonksiyonel dispepsi, reflü, ülser, safra yolları veya pankreas hastalıkları dahil başka durumlarda da görülebilir.
Gastrit nasıl tedavi edilir?
Tedavi gastritin nedenine göre değişir. Örneğin;
- H. pylori varsa Uygun eradikasyon tedavisi planlanabilir.
- İlaçlara bağlıysa Kullanılan ilaçlar değerlendirilir.
- Eroziv gastrit varsa Mukozal hasarın nedeni ve kanama riski değerlendirilir.
- Otoimmün gastrit varsa B12 ve demir eksikliği gibi ilişkili durumlar araştırılabilir.
- Asitle ilişkili yakınmalar varsa Uygun hastalarda asit baskılayıcı tedaviler kullanılabilir.
Bu nedenle “gastrit var → herkese aynı mide ilacı” yaklaşımı doğru değildir.
Gastritte diyet gerekir mi?
Herkes için geçerli katı bir “gastrit diyeti” yoktur. Kişide yakınmaları artırdığı açıkça görülen yiyecek ve içeceklerin azaltılması yararlı olabilir.
Özellikle fazla alkol, kişide yakınma oluşturan aşırı yağlı veya baharatlı yiyecekler ve fazla miktarda kahve/kafein bazı kişilerde şikâyetleri artırabilir.
Ancak gereksiz yere çok sayıda besini diyetten çıkarmak doğru değildir.
Kahve gastrit yapar mı?
Kahve bazı kişilerde mide yakınmalarını artırabilir. Ancak yalnızca kahve tüketimine bakılarak gastrit tanısı konulamaz. Kahvenin rahatsızlık oluşturup oluşturmadığı kişiden kişiye değişebilir.
Sigara önemli midir?
Sigara gastrointestinal sistem üzerinde çeşitli olumsuz etkilere sahiptir ve özellikle peptik ülser hastalığında iyileşmeyi olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle bırakılması genel sağlık açısından olduğu gibi mide sağlığı açısından da yararlıdır.
Gastrit tamamen geçer mi?
Bu, gastritin nedenine bağlıdır.
Örneğin H. pylori başarıyla tedavi edildiğinde inflamasyon zaman içinde azalabilir. Ancak atrofi veya intestinal metaplazi gibi kronik yapısal değişiklikler farklı şekilde değerlendirilir.
Dolayısıyla yalnızca “gastrit geçti mi?” sorusu yerine gastritin nedeninin ve tipinin bilinmesi önemlidir.
Tekrar endoskopi gerekir mi?
Her gastrit tanısından sonra kontrol endoskopisi gerekmez. Tekrar gastroskopi kararı;
- Biyopsi sonucu
- H. pylori durumu
- Atrofi veya intestinal metaplazi
- Ülser bulunması
- Hastanın yaşı ve risk faktörleri
- Devam eden veya yeni gelişen alarm belirtileri
gibi özelliklere göre verilir.
Hangi belirtilerde değerlendirme geciktirilmemelidir?
Bu belirtiler gastrite bağlanmamalıdır
Kanlı kusma · siyah, katran renginde dışkılama · açıklanamayan kansızlık veya demir eksikliği · istemsiz kilo kaybı · sürekli veya tekrarlayan kusma · belirgin iştahsızlık veya giderek artan erken doyma · yutma güçlüğü · yeni başlayan veya giderek artan şiddetli ağrı.
Bu durumlarda nedenin yeniden değerlendirilmesi gerekir.
Raporunuzda “gastrit” yazıyorsa ne yapmalısınız?
- Panik yapmayın. Gastrit kanser anlamına gelmez.
- Gastritin nerede ve nasıl tarif edildiğine bakın. Antral, pangastrit, eroziv veya atrofik gibi ifadeler aynı değildir.
- Biyopsi alındıysa patoloji sonucunu mutlaka değerlendirin.
- H. pylori sonucuna bakın.
- Kullandığınız ilaçları gözden geçirin. Özellikle bazı ağrı kesiciler önemlidir.
- Alarm belirtilerini gastrite bağlamayın.
- Tedaviyi gastritin nedenine göre planlayın.
Unutmayın
- GASTRİT Kanser değildir.
- H. PYLORI Kronik gastritin önemli nedenlerinden biridir.
- BİYOPSİ ALINMASI Kanser şüphesi olduğu anlamına gelmez.
- EROZYON Ülserle aynı şey değildir.
- ATROFİ / İNTESTİNAL METAPLAZİ Basit gastritten farklı değerlendirilir.
- ENDOSKOPİ Midenin görünümünü değerlendirir.
Bu bilgiler tanı koymak için yeterli değildir
Endoskopi raporundaki “gastrit” ifadesi; gastritin yerleşimi ve tipi, biyopsi sonucu, H. pylori durumu, kullandığınız ilaçlar, yakınmalarınız ve varsa alarm belirtileriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Kaynaklar
- Prof. Dr. Ali Tüzün İnce