Vitamin B12 Düşük Çıktı: Ne Anlama Gelir?

Vitamin B12, kan hücrelerinin yapımı, sinir sisteminin sağlıklı çalışması ve DNA sentezi için gerekli bir vitamindir.

Kan tahlilinde B12 düzeyinin düşük bulunması yalnızca beslenme yetersizliğinden kaynaklanmaz. Bazen mide veya ince bağırsakta emilim bozukluğunun ilk işaretlerinden biri olabilir.

B12 düşüklüğünde yalnızca vitamini yerine koymak değil, özellikle belirgin veya tekrarlayan eksiklikte neden düştüğünü araştırmak da önemlidir.

Vitamin B12 ne işe yarar?

Vitamin B12;

• Kırmızı kan hücrelerinin yapımında
• Sinir sisteminin normal çalışmasında
• DNA sentezinde
• Hücrelerin normal işlevlerinin sürdürülmesinde

önemli rol oynar.

Eksiklik uzun süre devam ederse hem kansızlık hem de nörolojik sorunlar ortaya çıkabilir.

Vitamin B12 neden düşer?

B12 eksikliğinin nedenlerini birkaç ana grupta inceleyebiliriz.

1. Yetersiz B12 alımı

Vitamin B12 esas olarak hayvansal kaynaklı gıdalarda bulunur. Uzun süre yeterli B12 içermeyen beslenme, özellikle uygun takviye yapılmayan vegan beslenme B12 eksikliğine neden olabilir.

Ancak B12 eksikliğinin tek nedeni beslenme değildir.

2. Mide hastalıkları

B12’nin bağırsaktan emilebilmesi için mide önemli bir rol oynar. Midedeki paryetal hücreler tarafından üretilen intrinsik faktör, B12’nin ince bağırsaktan emilmesi için gereklidir. Bu nedenle;

• Otoimmün gastrit
• Atrofik gastrit
• Pernisiyöz anemi
• Midenin bir bölümünün veya tamamının ameliyatla çıkarılması
• Bazı bariatrik cerrahi girişimler

B12 eksikliğine yol açabilir.

Pernisiyöz anemi nedir?

Pernisiyöz anemi, B12 emiliminin bozulmasının önemli nedenlerinden biridir. Bağışıklık sistemi, intrinsik faktöre veya midedeki paryetal hücrelere karşı antikor geliştirebilir. Sonuçta B12’nin emilimi azalır.

Şüphe durumunda hekim anti-intrinsik faktör antikoru, antiparyetal hücre antikoru ve gerekli başka testlerden yararlanabilir.

Pernisiyöz anemi yalnızca “vitamin eksikliği” olarak görülmemeli; altında yatan otoimmün gastrit açısından da değerlendirilmelidir.

3. İnce bağırsakta emilim bozukluğu

B12’nin emilimi esas olarak ince bağırsağın son bölümü olan terminal ileumda gerçekleşir. Bu nedenle;

• Terminal ileumu tutan Crohn hastalığı
• Terminal ileumun ameliyatla çıkarılması
• Bazı malabsorpsiyon hastalıkları
• İnce bağırsakla ilişkili bazı hastalıklar

B12 eksikliğine neden olabilir.

4. İlaçlar B12’yi düşürebilir mi?

Evet. Bazı ilaçların uzun süreli kullanımı B12 düzeyini etkileyebilir. Özellikle;

• Metformin
• Uzun süre kullanılan bazı asit baskılayıcı mide ilaçları

B12 eksikliğiyle ilişkili olabilir.

B12 eksikliği kansızlık yapar mı?

Evet.

B12 eksikliği ilerlediğinde kırmızı kan hücrelerinin normal üretimi bozulabilir ve megaloblastik anemi gelişebilir. Hemogramda hemoglobin düşüklüğü ve MCV yüksekliği görülebilir.

Ancak çok önemli bir nokta vardır: hemoglobin ve MCV normal olsa bile B12 eksikliği bulunabilir. Özellikle erken dönemde veya eşlik eden başka eksiklikler varsa klasik kan tablosu görülmeyebilir.

B12 eksikliği sinir sistemini etkiler mi?

Evet. Uzun süren veya ciddi B12 eksikliğinde;

• El ve ayaklarda uyuşma
• Karıncalanma
• His kaybı
• Denge bozukluğu
• Yürümede güçlük
• Kas güçsüzlüğü
• Konsantrasyon ve bilişsel sorunlar

gibi nörolojik belirtiler ortaya çıkabilir.

Nörolojik bulgular kansızlık gelişmeden de ortaya çıkabilir. Bu nedenle B12 eksikliğinin yalnızca hemoglobin değerine bakılarak değerlendirilmesi doğru değildir.

Ağız ve dilde belirti yapabilir mi?

Evet. Bazı kişilerde dilde yanma, dil yüzeyinde düzleşme, kızarık ve hassas dil, ağız içinde rahatsızlık görülebilir.

B12 eksikliğinin belirtileri nelerdir?

B12 eksikliğinde halsizlik, yorgunluk, çabuk yorulma, solukluk, baş dönmesi, çarpıntı, nefes darlığı, uyuşma ve karıncalanma, denge sorunları ve dilde yanma gibi belirtiler görülebilir.

Ancak bazı kişilerde B12 oldukça düşük olmasına rağmen belirgin yakınma olmayabilir.

B12 kaç olmalıdır?

Referans aralıkları laboratuvara ve kullanılan yönteme göre değişebilir. Bu nedenle tek bir evrensel sınır vermek doğru değildir.

Özellikle sınırda sonuçlarda yalnızca serum B12 düzeyi yeterli olmayabilir. Hekim gerekli gördüğünde metilmalonik asit (MMA) ve homosistein gibi ek testlerden yararlanabilir. B12 eksikliğinde özellikle MMA düzeyi yükselebilir.

B12 düşükse gastroskopi gerekir mi?

Her B12 düşüklüğünde gastroskopi gerekmez. Ancak;

• Nedeni açıklanamayan B12 eksikliği
• Tekrarlayan veya kalıcı eksiklik
• Otoimmün/atrofik gastrit şüphesi
• Pernisiyöz anemi
• Eşlik eden gastrointestinal belirtiler

varsa mide ve gastrointestinal sistem açısından daha ayrıntılı değerlendirme gerekebilir. Gastroskopi gerekip gerekmediğine kişinin klinik özelliklerine göre karar verilir.

B12 iğnesi mi, hap mı daha iyidir?

Bu sorunun tek bir cevabı yoktur.

Tedavi; eksikliğin derecesine, nedenine, nörolojik belirtilerin bulunup bulunmamasına ve emilim durumuna göre planlanır.

Bazı hastalarda ağızdan yüksek doz B12 yeterli olabilirken, bazı durumlarda enjeksiyon yoluyla B12 tercih edilebilir. Tedavi şekli kişiye göre belirlenmelidir.

B12 düzeldiğinde tedaviyi bırakabilir miyim?

Bu, eksikliğin nedenine bağlıdır.

Beslenmeyle ilişkili geçici bir eksiklik ile pernisiyöz anemi veya kalıcı emilim bozukluğuna bağlı B12 eksikliği aynı değildir. Kalıcı emilim bozukluğu bulunan bazı kişilerde uzun süreli, hatta yaşam boyu B12 replasmanı gerekebilir.

Bu nedenle yalnızca B12 değerinin normale gelmesi eksikliğin nedeninin ortadan kalktığını göstermez.

Folik asitle ilişkisi neden önemlidir?

B12 ve folat eksikliği benzer kan bulgularına neden olabilir.

B12 eksikliği bulunan bir kişide yalnızca folik asit verilmesi kansızlığı kısmen düzeltebilirken B12 eksikliğine bağlı nörolojik hasarın ilerlemesini engellemeyebilir.

Bu nedenle özellikle makrositik aneminin değerlendirilmesinde B12 ve folat birlikte ele alınmalıdır.

B12 düşük çıktıysa hangi testlere bakılabilir?

Hastanın durumuna göre;

• Tam kan sayımı
• MCV
• Folat
• Ferritin ve demir çalışmaları
• Metilmalonik asit
• Homosistein
• Anti-intrinsik faktör antikoru
• Antiparyetal hücre antikoru

gibi incelemeler yapılabilir. Her hastada bütün bu testlerin yapılması gerekmez.

Hangi durumlarda değerlendirme geciktirilmemelidir?

B12 düşüklüğüne;

• Yeni gelişen yürüme veya denge bozukluğu
• Belirgin kas güçsüzlüğü
• İlerleyen uyuşma veya his kaybı
• Bilinç veya belirgin bilişsel değişiklik
• Ciddi kansızlığa bağlı nefes darlığı, çarpıntı veya bayılma

eşlik ediyorsa değerlendirme geciktirilmemelidir.

B12 düşük çıktıysa ne yapmalısınız?

1. Sonucu tek başına değerlendirmeyin. Hemogram, MCV, folat ve gerekirse diğer testlerle birlikte değerlendirilmelidir.
2. Eksikliğin nedenini düşünün. Özellikle belirgin veya tekrarlayan eksiklikte yalnızca B12 vermek yeterli olmayabilir.
3. Mide ve bağırsak hastalıklarını gözden kaçırmayın. Atrofik gastrit, pernisiyöz anemi ve terminal ileum hastalıkları önemli nedenler arasındadır.
4. Kullandığınız ilaçları hekiminize bildirin. Özellikle metformin ve uzun süreli asit baskılayıcı tedaviler önemlidir.
5. Nörolojik yakınmalar varsa gecikmeyin. B12 eksikliği sinir sistemini etkileyebilir.

Unutmayın

• B12 düşük Yalnızca yetersiz beslenme anlamına gelmez.
• Mide B12 emiliminde intrinsik faktör aracılığıyla önemli rol oynar.
• Terminal ileum B12'nin emildiği temel bağırsak bölgesidir.
• Normal hemoglobin B12 eksikliğini dışlamaz.
• Nörolojik belirtiler Kansızlık olmadan da gelişebilir.
• Tedavi Eksikliğin nedenine ve şiddetine göre ağızdan veya enjeksiyonla yapılabilir.
• Tekrarlayan B12 düşüklüğü Nedeninin araştırılmasını gerektirir.