Dışkı renginin değişmesi her zaman bir hastalık belirtisi değildir. Tükettiğimiz yiyecekler, kullandığımız ilaçlar, bağırsakların çalışma hızı ve sindirim sistemindeki bazı hastalıklar dışkının rengini değiştirebilir. Ancak özellikle siyah, katran görünümündeki dışkı bazen önemli bir sağlık sorununun habercisi olabilir.
Dışkının normal rengi nedir?
Sağlıklı kişilerde dışkı genellikle açık kahverengiden koyu kahverengiye kadar değişen tonlardadır. Bu renk, karaciğerde üretilen ve safra yoluyla bağırsağa ulaşan maddelerin sindirim sırasında değişime uğramasıyla oluşur.
Dışkının renginde kısa süreli değişiklikler çoğu zaman beslenmeyle ilişkilidir. Ancak renk değişikliğinin uzun sürmesi veya başka şikâyetlerle birlikte görülmesi durumunda nedeninin araştırılması gerekebilir.
1. Sarı dışkı neden olur?
Sarı renkli dışkı bazen tamamen zararsız olabilir. Özellikle yağlı yiyeceklerin tüketilmesi veya bağırsak hareketlerinin hızlanması dışkının rengini değiştirebilir.
Ancak dışkının sürekli sarı, açık renkli, yağlı, kötü kokulu ve tuvalette zor temizlenen bir yapıda olması, yağların yeterince sindirilemediğini veya emilemediğini düşündürebilir.
Sarı dışkının olası nedenleri:
- Bağırsak hareketlerinin hızlanması ve ishal
- Yağların sindiriminde veya emiliminde bozukluk
- Çölyak hastalığı gibi ince bağırsak hastalıkları
- Pankreasın sindirim enzimi üretiminde yetersizlik
- Giardia gibi bazı bağırsak enfeksiyonları
Ne zaman doktora başvurmalısınız?
Sarı dışkı birkaç gün içinde düzelmiyorsa, özellikle kilo kaybı, karın ağrısı, uzun süren ishal veya yağlı dışkılama eşlik ediyorsa gastroenteroloji değerlendirmesi uygun olur.
2. Yeşil dışkı neden olur?
Yeşil dışkı çoğunlukla ciddi bir hastalık belirtisi değildir.
Safra, bağırsaklara ulaştığında yeşilimsi bir renge sahiptir. Normal sindirim sırasında bu renk değişerek kahverengiye dönüşür. Ancak bağırsak içeriği çok hızlı ilerlerse safra pigmentleri yeterince değişime uğramadan dışkıyla atılabilir.
Yeşil dışkının olası nedenleri:
- Ispanak, brokoli ve diğer yeşil yapraklı sebzelerin fazla tüketilmesi
- Yeşil gıda boyası içeren yiyecek ve içecekler
- İshal nedeniyle bağırsak geçişinin hızlanması
- Bazı bağırsak enfeksiyonları
- Demir takviyeleri ve bazı ilaçlar
Ne zaman doktora başvurmalısınız?
Yeşil dışkı tek başına genellikle endişe verici değildir. Ancak ateş, şiddetli karın ağrısı, kanlı ishal veya sıvı kaybı belirtileri eşlik ediyorsa tıbbi değerlendirme gerekir.
3. Siyah dışkı neden olur?
Siyah dışkı, diğer renk değişikliklerine göre daha dikkatli değerlendirilmelidir.
Bazı yiyecekler ve ilaçlar dışkıyı koyulaştırabilir. Ancak siyah dışkı bazen mide veya onikiparmak bağırsağı gibi üst sindirim sistemi organlarından kaynaklanan kanamanın belirtisi olabilir.
Zararsız olabilecek nedenler:
- Demir içeren ilaçlar
- Bizmut içeren mide ve bağırsak ilaçları
- Aktif kömür kullanımı
- Bazı koyu renkli yiyeceklerin fazla tüketilmesi
Önemli olabilecek nedenler:
- Mide veya onikiparmak bağırsağı ülserinden kanama
- Eroziv gastrit veya özofajit kaynaklı kanama
- Yemek borusu veya mide varislerinden kanama
- Üst sindirim sistemindeki diğer kanama nedenleri
Siyah dışkı ne zaman tehlikelidir?
Dışkı simsiyah, parlak, yapışkan, katran kıvamında ve belirgin kötü kokuluysa bu durum melena olarak adlandırılır. Melena, çoğunlukla sindirim sisteminde kanama olduğunu düşündürür.
Özellikle şu belirtiler eşlik ediyorsa gecikmeden acil servise başvurulmalıdır:
- Baş dönmesi veya bayılma
- Belirgin halsizlik ve soğuk terleme
- Çarpıntı veya nefes darlığı
- Kanlı ya da kahve telvesi görünümünde kusma
- Şiddetli karın ağrısı
Bu belirtiler olmasa bile yeni ortaya çıkan, açıklanamayan siyah ve katran benzeri dışkı acilen değerlendirilmelidir.
4. Dışkı rengindeki değişiklikler nasıl araştırılır?
Her renk değişikliğinde kolonoskopi veya endoskopi yapılması gerekmez.
Doktorunuz öncelikle beslenme alışkanlıklarınızı, kullandığınız ilaçları, dışkı değişikliğinin süresini ve eşlik eden şikâyetleri değerlendirir.
Gerekli görüldüğünde kan sayımı, dışkı incelemeleri, karaciğer ve pankreasla ilgili testler, ultrasonografi, gastroskopi veya kolonoskopi istenebilir.
5. Beyaz veya kil renginde dışkı da önemli midir?
Evet. Dışkının belirgin şekilde beyaz, gri veya kil renginde olması, bağırsağa yeterli safra ulaşmadığını düşündürebilir.
Özellikle gözlerde sararma, koyu renkli idrar, kaşıntı veya karın ağrısı eşlik ediyorsa karaciğer ve safra yollarıyla ilgili hastalıklar araştırılmalıdır. Sarılık ve ateşin birlikte bulunması acil değerlendirme gerektirir.
Sonuç: Dışkı rengindeki her değişiklik hastalık anlamına gelmez
Sarı ve yeşil dışkı çoğunlukla beslenme veya bağırsak hareketleriyle ilişkili olabilir. Ancak uzun süren renk değişiklikleri, kilo kaybı, ishal ve karın ağrısı gibi belirtilerle birlikteyse araştırılmalıdır.
En önemli uyarı: Siyah, katran görünümündeki dışkı sindirim sistemi kanamasının belirtisi olabilir. Böyle bir durumda kendiliğinden düzelmesini beklemek doğru değildir.
Bu yazı genel sağlık bilgilendirmesi amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi için hekim değerlendirmesinin yerini tutmaz.
Kaynaklar
- Prof. Dr. Ali Tüzün İnce