Gece uykunuzdan ishal nedeniyle mi uyanıyorsunuz? Tuvalete gitme ihtiyacı yüzünden uykunuz sık sık bölünüyor mu?
İshal, dışkının normalden daha sulu olması ve genellikle dışkılama sıklığının artmasıdır.
Gün içerisinde ishal görülmesi oldukça yaygındır. Ancak gece uykudan uyandıran ishal, özellikle tekrarlıyorsa, daha dikkatli değerlendirilmesi gereken bir belirtidir.
Gece ishali her zaman ciddi bir hastalık anlamına gelmez. Bununla birlikte bağırsaklarda iltihaplanma, enfeksiyon veya emilim bozukluğu gibi durumların habercisi olabilir.
Gece ishali nedir?
Gece ishali, kişinin uyku sırasında dışkılama ihtiyacı nedeniyle uyanması ve sulu dışkılamasıdır.
Burada önemli bir ayrım vardır.
Akşam geç saatlerde veya yatmadan hemen önce ishal olmak ile gece uykudan ishal nedeniyle uyanmak aynı durum değildir.
Özellikle uykudan uyandıran ve tekrarlayan ishal, bazı bağırsak hastalıklarının araştırılmasını gerektirebilir.
Gece ishali neden önemlidir?
Bağırsak hareketleri ve dışkılama ihtiyacı genellikle uyku sırasında azalır.
Bu nedenle birçok kişide gece boyunca dışkılama gerçekleşmez.
Ancak bağırsaklarda iltihaplanma, aşırı sıvı salgılanması veya bazı emilim bozuklukları bulunduğunda ishal gece saatlerinde de devam edebilir.
Önemli: Gece ishali tek başına belirli bir hastalığın tanısını koydurmaz. Ancak özellikle uzun süren ishalde, altta yatan organik bir hastalığın araştırılmasını gerektiren uyarıcı bulgulardan biridir.
Gece İshalinin Gastroenterolojik Nedenleri
1. Crohn hastalığı
Crohn hastalığı, sindirim sisteminin farklı bölümlerini etkileyebilen kronik iltihabi bir bağırsak hastalığıdır.
Bağırsaklarda aktif iltihaplanma bulunduğunda ishal gece saatlerinde de devam edebilir.
Crohn hastalarında gece ishaline şu belirtiler eşlik edebilir:
- Karın ağrısı
- İstem dışı kilo kaybı
- Kansızlık
- Halsizlik
- Ateş
- Makatta apse veya fistül
Özellikle haftalarca devam eden ishal ve kilo kaybı varsa Crohn hastalığı açısından değerlendirme gerekebilir.
2. Ülseratif kolit
Ülseratif kolit, kalın bağırsakta kronik iltihaplanmaya neden olan bir hastalıktır.
Hastalığın aktif olduğu dönemlerde dışkılama sıklığı artabilir.
Özellikle rektumun etkilenmesi nedeniyle ani tuvalet ihtiyacı ve dışkılamaya rağmen tam boşalamama hissi gelişebilir.
Bazı hastalarda gece uykudan uyandıran dışkılama görülebilir.
Gece ishaline kanlı dışkılama, mukus, karın ağrısı ve sık tuvalete gitme ihtiyacı eşlik ediyorsa ülseratif kolit açısından inceleme gerekebilir.
Gece dışkılamasının bulunması, bilinen ülseratif kolit hastalarında hastalık aktivitesinin değerlendirilmesini gerektirebilir.
3. Mikroskopik kolit
Mikroskopik kolit, özellikle orta ve ileri yaşlarda görülebilen kronik sulu ishal nedenlerinden biridir.
Bu hastalıkta kolonoskopi sırasında kalın bağırsak çoğu zaman normal görünebilir.
Ancak bağırsaktan alınan biyopsilerin mikroskop altında incelenmesiyle tanı konulabilir.
Mikroskopik kolitte:
- Uzun süren sulu ishal
- Gece ishali
- Ani dışkılama ihtiyacı
- Dışkıyı tutmakta güçlük
- Bazen karın ağrısı
görülebilir.
Önemli: Kolonoskopinin normal görünmesi mikroskopik koliti dışlamaz. Şüpheli hastalarda bağırsak biyopsisi alınması gerekebilir.
4. Safra asidi ishali
Safra asitleri, yağların sindirilmesine yardımcı olan maddelerdir.
Normalde ince bağırsakta büyük ölçüde geri emilirler.
Ancak bazı hastalarda fazla miktarda safra asidi kalın bağırsağa ulaşır.
Bu durum bağırsakta su salgısını ve hareketliliği artırarak sulu ishale neden olabilir.
Safra asidi ishali özellikle şu durumlarda görülebilir:
- Safra kesesi ameliyatı sonrasında
- İnce bağırsağın son bölümünü etkileyen Crohn hastalığında
- İleum ameliyatlarından sonra
- Belirgin bir neden saptanamayan bazı kronik ishal hastalarında
Safra asidi ishali çoğunlukla yemeklerden sonra belirginleşse de bazı hastalarda gece dışkılaması da görülebilir.
5. Bağırsak enfeksiyonları
Bakteriler, virüsler ve bazı parazitler bağırsak enfeksiyonlarına neden olabilir.
Bu enfeksiyonlarda ishal gündüz veya gece devam edebilir.
Özellikle ateş, karın ağrısı, bulantı ve kusma eşlik edebilir.
Antibiyotik kullanımı sonrasında gelişen ishalde Clostridioides difficile enfeksiyonu da değerlendirilmelidir.
Bağışıklık sistemi baskılanmış hastalarda bazı enfeksiyonlar daha ağır seyredebilir.
6. Çölyak hastalığı ve emilim bozuklukları
Çölyak hastalığında ince bağırsak mukozası etkilenerek besinlerin emilimi bozulabilir.
Bazı hastalarda kronik ishal, kilo kaybı, karında şişkinlik ve beslenme eksiklikleri görülebilir.
İleri emilim bozukluklarında ishal gece saatlerinde de devam edebilir.
Ancak gece ishali çölyak hastalığına özgü değildir.
7. Pankreas enzim yetersizliği
Pankreasın yeterli sindirim enzimi üretememesi, özellikle yağların sindirilmesini bozabilir.
Bu durumda hacimli, yağlı, kötü kokulu dışkılama ve kilo kaybı görülebilir.
İshal bazı hastalarda gece saatlerinde de ortaya çıkabilir.
Özellikle kronik pankreatit veya pankreas ameliyatı öyküsü bulunan hastalarda bu durum değerlendirilmelidir.
8. İlaçlara bağlı ishal
Bazı ilaçlar bağırsak hareketlerini artırabilir veya bağırsakta sıvı salgısını etkileyebilir.
Örneğin:
- Metformin
- Magnezyum içeren ilaçlar
- Bazı antibiyotikler
- Müshiller
- Bazı kanser tedavileri
ishale neden olabilir.
İlaçlara bağlı ishal gece saatlerinde de devam edebilir.
Kullanılan ilaçların ve besin takviyelerinin değerlendirilmesi önemlidir.
Gece İshali ile IBS Arasındaki Fark Nedir?
İrritabl bağırsak sendromu (IBS), karın ağrısı ve dışkılama alışkanlıklarında değişikliklerle seyreden bir bağırsak-beyin etkileşimi bozukluğudur.
IBS hastalarında ishal, kabızlık veya her ikisi birden görülebilir.
Ancak kişiyi uykudan uyandıran tekrarlayıcı ishal, IBS için tipik bir özellik değildir.
Bu nedenle gece ishali bulunan hastalarda şikâyetlerin yalnızca IBS’ye bağlanması doğru olmaz.
Özellikle dışkıda kan, kilo kaybı, kansızlık veya iltihap göstergelerinde yükselme varsa organik hastalıklar araştırılmalıdır.
Bununla birlikte gece ishali bulunması tek başına IBS tanısını kesin olarak dışlamaz.
Gece İshalinde Hangi Belirtiler Önemlidir?
| Belirti | Düşünülebilecek durumlar |
|---|---|
| Kanlı ishal | Ülseratif kolit, Crohn hastalığı, enfeksiyonlar ve diğer nedenler |
| Uzun süren sulu ishal | Mikroskopik kolit, safra asidi ishali ve diğer nedenler |
| İshal ve kilo kaybı | İltihabi bağırsak hastalıkları, emilim bozuklukları |
| Antibiyotik sonrası ishal | C. difficile enfeksiyonu ve diğer nedenler |
| Yağlı, hacimli dışkı | Pankreas enzim yetersizliği, emilim bozuklukları |
| Ateş ve karın ağrısı | Bağırsak enfeksiyonları, aktif bağırsak iltihabı |
| İshal ve kansızlık | Crohn hastalığı, çölyak hastalığı ve diğer nedenler |
Bu tablo olası nedenleri gösterir; kesin tanı amacıyla kullanılamaz.
Gece İshalinin Nedeni Nasıl Araştırılır?
Öncelikle ishalin ne kadar süredir devam ettiği, dışkılama sayısı, dışkının görünümü ve eşlik eden şikâyetler değerlendirilir.
Özellikle kişinin gerçekten uykudan ishal nedeniyle uyanıp uyanmadığı sorgulanır.
Hastanın kullandığı ilaçlar, geçirilmiş ameliyatlar ve mevcut hastalıkları da önemlidir.
Gerekli durumlarda şu incelemeler yapılabilir:
- Tam kan sayımı
- CRP ve diğer iltihap göstergeleri
- Dışkıda kalprotektin
- Dışkıda enfeksiyon araştırmaları
- Çölyak hastalığına yönelik kan testleri
- Gerekli durumlarda dışkıda pankreatik elastaz
- Safra asidi ishaline yönelik uygun incelemeler
- Kolonoskopi ve bağırsak biyopsileri
Her hastada bu tetkiklerin tamamının yapılması gerekmez.
Tetkikler klinik bulgulara göre seçilir.
Gece İshali Olan Hastalar Ne Yapmalıdır?
Öncelikle ishalin nedeninin belirlenmesi önemlidir.
Bu süreçte yeterli sıvı alınmalı ve sıvı kaybı önlenmelidir.
Özellikle sık sulu dışkılama varsa su ve elektrolit kaybı gelişebilir.
Gerektiğinde uygun oral rehidrasyon solüsyonlarından yararlanılabilir.
Şikâyetleri artıran yiyecekler geçici olarak sınırlandırılabilir.
Ancak uzun süreli ve gereksiz diyet kısıtlamalarından kaçınılmalıdır.
Kanlı ishal, ateş veya şiddetli karın ağrısı bulunan hastalarda hekime danışmadan ishal kesici ilaç kullanılmamalıdır.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
Özellikle aşağıdaki durumlarda gastroenteroloji değerlendirmesi gerekir:
- Gece ishalinin tekrarlaması
- İshalin uzun sürmesi
- İstem dışı kilo kaybı
- Kansızlık
- Dışkıda kan
- Ateş
- Belirgin halsizlik
- Dışkıyı tutmakta güçlük
Şiddetli karın ağrısı, belirgin susuzluk, bayılma, bilinç değişikliği veya yoğun kanlı dışkılama durumlarında acil değerlendirme gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Gece ishal olmak kanser belirtisi midir?
Gece ishali tek başına kanser belirtisi değildir.
Ancak özellikle ileri yaşlarda yeni başlayan, uzun süren, kilo kaybı veya kansızlığın eşlik ettiği ishalin araştırılması gerekir.
Gece ishali IBS nedeniyle olabilir mi?
IBS hastalarında dışkılama alışkanlıkları değişebilir. Ancak uykudan uyandıran tekrarlayıcı ishal IBS için tipik değildir.
Bu nedenle başka hastalıkların değerlendirilmesi önemlidir.
Kolonoskopim normal ama gece ishalim devam ediyor. Neden?
Mikroskopik kolit, safra asidi ishali, bazı emilim bozuklukları veya ilaçlara bağlı ishal gibi nedenler söz konusu olabilir.
Özellikle mikroskopik kolitte bağırsak normal görünse bile biyopsiyle tanı konulabilir.
Gece ishali için mutlaka kolonoskopi gerekir mi?
Hayır. Kolonoskopi kararı hastanın yaşı, şikâyetleri, kan ve dışkı testleri ile diğer bulgularına göre verilir.
Gece ishali kendiliğinden geçebilir mi?
Bazı geçici bağırsak enfeksiyonlarında ishal kendiliğinden düzelebilir.
Ancak tekrarlayan veya uzun süren gece ishalinin nedeninin araştırılması gerekir.
Sonuç
Gece uykudan uyandıran ishal, özellikle tekrarlıyorsa, önemsenmesi gereken bir belirtidir.
Crohn hastalığı, ülseratif kolit, mikroskopik kolit, safra asidi ishali, bağırsak enfeksiyonları ve bazı emilim bozuklukları gece ishaline neden olabilir.
Unutmayın: Gece ishali her zaman ciddi bir hastalık anlamına gelmez. Ancak özellikle uykudan uyandıran, uzun süren veya başka uyarıcı belirtilerle birlikte görülen ishalin yalnızca hassas bağırsak sendromuna bağlanmaması gerekir.
Bu yazı genel hasta bilgilendirmesi amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi için hekim değerlendirmesinin yerini tutmaz.
Kaynaklar
- Prof. Dr. Ali Tüzün İnce