İshal Neden Olur?

İshal, dışkının normalden daha sulu veya gevşek olması ve çoğu zaman dışkılama sıklığının artmasıdır. Genellikle kısa süreli ve kendiliğinden düzelen bir durumdur. Ancak uzun süren, sık tekrarlayan veya başka önemli belirtilerin eşlik ettiği ishalin nedeni araştırılmalıdır.

İshalin en sık nedenleri nelerdir?

Bağırsak enfeksiyonları

Akut ishalin en sık nedenlerinden biridir. Virüsler, bakteriler ve daha seyrek olarak parazitler ishale yol açabilir.

İshale;

• Bulantı ve kusma
• Karın ağrısı ve kramplar
• Ateş
• Halsizlik

eşlik edebilir.

Gıda zehirlenmeleri

Mikroorganizmalarla veya bunların oluşturduğu toksinlerle kirlenmiş yiyecek ve içeceklerin tüketilmesi sonrasında ani başlayan ishal, karın ağrısı, bulantı ve kusma görülebilir.

İlaçlar

Özellikle antibiyotikler bağırsak florasını değiştirerek ishale yol açabilir.

Bunun dışında magnezyum içeren bazı ürünler, metformin ve çeşitli başka ilaçlar da ishale neden olabilir.

Antibiyotik kullanımı sırasında veya sonrasında gelişen şiddetli ve sürekli ishalde Clostridioides difficile enfeksiyonu açısından değerlendirme gerekebilir.

Besin intoleransları

Bazı kişiler belirli besinleri yeterince sindiremez veya ememez.

Örneğin laktoz malabsorpsiyonu olan kişilerde süt ve bazı süt ürünlerinin tüketilmesinden sonra ishal, gaz, şişkinlik ve karın ağrısı ortaya çıkabilir.

İrritabl bağırsak sendromu (IBS)

İshalin uzun süre devam ettiği veya dönem dönem tekrarladığı kişilerde nedenlerden biri ishal baskın irritabl bağırsak sendromu (IBS-D) olabilir.

Bu hastalarda genellikle karın ağrısı ile dışkılama alışkanlığında değişiklik birlikte bulunur.

İnflamatuvar bağırsak hastalıkları

Crohn hastalığı ve ülseratif kolit, uzun süreli veya tekrarlayan ishale neden olabilir.

Özellikle dışkıda kan, karın ağrısı, kilo kaybı veya kansızlık eşlik ediyorsa bu hastalıkların araştırılması gerekebilir.

Çölyak hastalığı

Glutene karşı gelişen bağışıklık sistemi reaksiyonu ince bağırsakta hasara ve emilim bozukluğuna yol açabilir.

İshalin yanı sıra şişkinlik, kilo kaybı, kansızlık veya çeşitli besin eksiklikleri görülebilir.

İshal ne kadar sürerse önemlidir?

İshal süresine göre genel olarak;

Akut ishal: 14 günden kısa,

Uzamış ishal: 14–30 gün,

Kronik ishal: 4 haftadan uzun

olarak değerlendirilir.

Özellikle 4 haftadan uzun süren ishal kronik ishaldir ve nedeninin araştırılması gerekir.

İshalde en önemli sorun: Sıvı kaybı

İshal sırasında vücuttan yalnızca su değil, elektrolitler de kaybedilir.

Özellikle çocuklar, ileri yaştaki kişiler ve eşlik eden hastalığı bulunanlarda sıvı kaybı daha önemli olabilir.

Ağız kuruluğu, aşırı susama, idrar miktarında azalma, baş dönmesi ve belirgin halsizlik sıvı kaybının belirtileri olabilir.

İshal olduğunda ne yapılabilir?

Hafif ve kısa süreli ishalde en önemli amaç kaybedilen sıvı ve elektrolitlerin yerine konulmasıdır.

• Yeterli sıvı alın.
• Gerektiğinde uygun oral rehidrasyon solüsyonları kullanılabilir.
• Tolere edilebildiği ölçüde beslenmeye devam edin.
• Çok yağlı ve ağır yiyecekleri geçici olarak azaltın.
• Hijyene dikkat edin.

Her ishalde antibiyotik kullanılması doğru değildir. Akut ishallerin önemli bir kısmı antibiyotik gerektirmez.

Doktor önerisi olmadan antibiyotik başlanmamalıdır.

İshal kesici ilaç kullanılabilir mi?

Her hastada uygun değildir.

Özellikle yüksek ateş, kanlı ishal veya ciddi bağırsak enfeksiyonu şüphesi bulunan kişilerde bağırsak hareketlerini azaltan bazı ilaçların gelişigüzel kullanılması sakıncalı olabilir.

İlaç seçimi hastanın durumuna ve ishalin nedenine göre yapılmalıdır.

İshal ne zaman tehlikeli olabilir?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa tıbbi değerlendirme gerekir:

• Dışkıda kan görülmesi
• Siyah, katran renginde dışkılama
• Yüksek ateş
• Şiddetli veya giderek artan karın ağrısı
• Sürekli kusma
• Belirgin sıvı kaybı
• İdrar miktarında belirgin azalma
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Gece uykudan uyandıran ishal
• İshalin uzun sürmesi veya sık tekrarlaması
• Antibiyotik kullanımı sonrasında başlayan şiddetli ishal
• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde gelişen ishal

Uzun süren ishal nasıl araştırılır?

Her ishalde kolonoskopi yapılması gerekmez.

Hekim öncelikle ishalin süresini, dışkının özelliklerini, kullanılan ilaçları, beslenme alışkanlıklarını, yakın zamanda kullanılan antibiyotikleri ve eşlik eden belirtileri değerlendirir.

Gerekli durumlarda;

• Kan testleri
• Dışkı incelemeleri
• Enfeksiyon testleri
• Çölyak testleri
• Kolonoskopi ve biyopsi
• Gastroskopi
• Malabsorpsiyona yönelik incelemeler

yapılabilir.

Unutmayın

İshal bir hastalık değil, bir belirtidir.

Kısa süreli ishallerin çoğu kendiliğinden düzelir. Ancak kanlı, şiddetli, tekrarlayan veya uzun süren ishalde yalnızca ishali durdurmak değil, nedenini belirlemek önemlidir.