Karnınızdan sık sık guruldama, fokurdama veya su sesi gibi sesler mi geliyor? Özellikle açken, yemeklerden sonra veya sessiz ortamlarda bu sesleri daha fazla mı duyuyorsunuz?
Bağırsaklardan gelen sesler çoğu zaman sindirim sisteminin normal çalışmasının bir sonucudur. Ancak bazı durumlarda bağırsak hastalıklarıyla ilişkili olabilir.
Bağırsak sesleri nasıl oluşur?
Bağırsak guruldaması, tıbbi adıyla borborigmi, mide ve bağırsakların hareketleri sırasında oluşan sesleri tanımlar.
Sindirim sistemi boyunca bulunan kaslar düzenli olarak kasılıp gevşer. Bu hareketlere peristaltizm adı verilir.
Bağırsak içindeki sıvıların ve gazların bu hareketler sırasında yer değiştirmesi, guruldama veya fokurdama şeklinde duyulabilen sesler oluşturur.
Önemli: Bağırsakların guruldaması her zaman aşırı gaz bulunduğu anlamına gelmez. Normal miktardaki gaz ve sıvıların hareketi de ses oluşturabilir.
Açken bağırsaklar neden guruldar?
Açlık sırasında mide ve ince bağırsakta belirli aralıklarla güçlü kasılmalar meydana gelir.
Bu hareket düzenine migrating motor complex (MMC), yani göç eden motor kompleks adı verilir.
MMC, öğünler arasındaki dönemlerde mide ve ince bağırsak içeriğinin ilerlemesine yardımcı olan doğal bir hareket düzenidir.
Bu kasılmalar sırasında gaz ve sıvılar yer değiştirdiği için bağırsak sesleri daha belirgin duyulabilir.
MMC döngüleri genellikle yaklaşık 90–120 dakikalık aralıklarla tekrarlar; ancak bu süre kişiden kişiye değişebilir.
Dolayısıyla açken karnın guruldaması çoğu zaman normaldir ve tek başına hastalık belirtisi değildir.
Yemekten sonra bağırsak sesleri neden artar?
Yemek yenildiğinde sindirim sisteminin hareketleri değişir.
Mide ve bağırsaklar, alınan besinlerin sindirilmesi ve ilerletilmesi için daha aktif çalışmaya başlar.
Bu sırada bağırsak içeriğindeki sıvı ve gazların hareketi artabilir.
Özellikle bazı kişilerde yemeklerden sonra guruldama daha belirgin hale gelir.
Bu durum her zaman besin intoleransı veya bağırsak hastalığı bulunduğunu göstermez.
Sürekli bağırsak guruldamasının nedenleri nelerdir?
1. İrritabl bağırsak sendromu (IBS)
IBS hastalarında bağırsak hareketleri ve bağırsaklardan gelen duyuların algılanması değişebilir.
Bu nedenle bazı hastalar normal bağırsak seslerini daha fazla fark edebilir.
Guruldamaya karın ağrısı, şişkinlik, ishal veya kabızlık eşlik edebilir.
Ancak yalnızca bağırsak seslerinin fazla olması IBS tanısı koydurmaz.
2. Laktoz ve diğer besin intoleransları
Laktoz intoleransı bulunan kişilerde süt ve bazı süt ürünlerinin tüketilmesinden sonra gaz, şişkinlik, karın ağrısı ve ishal gelişebilir.
Benzer şekilde bazı karbonhidratların yeterince emilememesi de bağırsak içindeki gaz ve sıvı miktarını artırabilir.
Bu değişiklikler bağırsak seslerinin daha belirgin duyulmasına neden olabilir.
3. Bağırsak enfeksiyonları
Bazı bağırsak enfeksiyonlarında bağırsak hareketleri ve sıvı salgısı artabilir.
Bu durumda guruldama ile birlikte ishal, karın ağrısı, bulantı veya ateş görülebilir.
Özellikle ani başlayan ve ishalle birlikte seyreden guruldamalarda bağırsak enfeksiyonları değerlendirilmelidir.
4. Çölyak hastalığı ve emilim bozuklukları
Çölyak hastalığında ince bağırsakta besinlerin emilimi etkilenebilir.
Bazı hastalarda gaz, şişkinlik, ishal ve bağırsak seslerinde artış görülebilir.
Ancak bağırsak guruldaması çölyak hastalığına özgü bir belirti değildir.
5. İlaçlar
Bazı antibiyotikler, metformin ve müshil ilaçları bağırsak hareketlerini veya dışkının sıvı içeriğini değiştirebilir.
Bunun sonucunda bağırsak sesleri artabilir.
6. Stres ve kaygı
Bağırsaklar ile beyin arasında sürekli bir iletişim bulunmaktadır.
Stres ve kaygı bazı kişilerde bağırsak hareketlerini ve sindirim sistemi duyarlılığını etkileyebilir.
Bu nedenle özellikle heyecanlı veya stresli dönemlerde guruldama daha belirgin hissedilebilir.
Bağırsak seslerinin artması tehlikeli midir?
Tek başına bağırsak seslerinin fazla olması genellikle tehlikeli değildir.
Ancak bağırsak sesleri, hastanın diğer şikâyetleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Örneğin bağırsak tıkanıklığının bazı dönemlerinde yüksek perdeli veya sık bağırsak sesleri duyulabilir. İleri dönemlerde ise sesler azalabilir.
Bununla birlikte yalnızca bağırsak seslerinin niteliğine bakılarak bağırsak tıkanıklığı tanısı konulamaz veya bu hastalık dışlanamaz.
Özellikle şiddetli karın ağrısı, belirgin karın şişliği, kusma ve gaz-dışkı çıkaramama birlikte bulunuyorsa acil değerlendirme gerekir.
Hangi durumlarda doktora başvurulmalıdır?
Bağırsak guruldamasına aşağıdaki belirtiler eşlik ediyorsa gastroenteroloji değerlendirmesi uygun olabilir:
- Uzun süren ishal veya kabızlık
- Tekrarlayan karın ağrısı
- İstem dışı kilo kaybı
- Dışkıda kan
- Kansızlık
- Gece uykudan uyandıran bağırsak şikâyetleri
- Belirgin iştahsızlık
Şiddetli karın ağrısı, sürekli kusma, belirgin karın şişliği veya gaz-dışkı çıkaramama varsa acil tıbbi değerlendirme gerekir.
Bağırsak guruldamasını azaltmak için neler yapılabilir?
Bağırsak seslerini tamamen ortadan kaldırmak gerekli değildir. Çünkü bu sesler sindirim sisteminin normal işlevlerinin bir parçasıdır.
Ancak rahatsız edici guruldama yaşayan kişilerde bazı önlemler yararlı olabilir.
Yemekleri yavaş yemek, besinleri iyi çiğnemek ve aşırı büyük öğünlerden kaçınmak uygun olabilir.
Gazlı içecekler veya belirli yiyecekler şikâyetleri artırıyorsa tüketimleri kişisel toleransa göre düzenlenebilir.
Laktoz intoleransı gibi bir durum saptanırsa buna yönelik beslenme değişiklikleri yapılabilir.
Gereksiz ve aşırı kısıtlayıcı diyetlerden kaçınılmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Bağırsaklarımın sürekli guruldaması hastalık belirtisi midir?
Çoğu zaman hayır. Bağırsak sesleri normal sindirim hareketleri sırasında oluşur. Ancak başka şikâyetler eşlik ediyorsa değerlendirme gerekebilir.
Açken bağırsaklarım neden daha fazla ses çıkarıyor?
Açlık sırasında mide ve ince bağırsakta oluşan doğal kasılmalar gaz ve sıvıların hareketini artırabilir. Bu nedenle sesler daha belirgin duyulabilir.
Bağırsak guruldaması kanser belirtisi olabilir mi?
Bağırsak guruldaması tek başına bağırsak kanserine özgü bir belirti değildir. Ancak dışkıda kan, açıklanamayan kilo kaybı, kansızlık veya dışkılama alışkanlıklarında kalıcı değişiklik varsa araştırma gerekir.
Bağırsak seslerini azaltmak için ilaç kullanmalı mıyım?
Yalnızca bağırsak seslerini azaltmak amacıyla ilaç kullanılması genellikle gerekli değildir. Tedavi, eşlik eden şikâyetlere ve saptanan hastalığa göre planlanmalıdır.
Sonuç
Bağırsak guruldaması çoğunlukla mide ve bağırsakların normal hareketleri sırasında oluşur.
Açlık, yemek yeme, bağırsak içindeki gaz ve sıvıların hareketi bu sesleri belirginleştirebilir.
Bununla birlikte IBS, besin intoleransları, bağırsak enfeksiyonları ve bazı emilim bozuklukları da guruldamaya eşlik edebilir.
Unutmayın: Bağırsak seslerinin duyulması genellikle bağırsakların çalıştığını gösterir. Ancak seslere ağrı, ishal, kilo kaybı veya başka uyarıcı belirtiler eşlik ediyorsa nedeninin araştırılması gerekir.
Bu yazı genel hasta bilgilendirmesi amacıyla hazırlanmıştır. Hekim değerlendirmesinin yerini tutmaz.
Kaynaklar
- Prof. Dr. Ali Tüzün İnce