Şişkinlik Neden Olur?

Şişkinlik, kişinin karnını dolu, gergin, basınç altında veya şişmiş gibi hissetmesidir. Bazı kişilerde yalnızca şişkinlik hissi bulunurken, bazılarında karın çevresinde gözle görülebilen bir genişleme de olabilir.

Şişkinlik çok sık görülen bir yakınmadır ve çoğu zaman ciddi bir hastalığa bağlı değildir. Ancak sürekli tekrarlayan, giderek artan veya başka önemli belirtilerin eşlik ettiği şişkinliğin nedeni araştırılmalıdır.

Gaz ve şişkinlik aynı şey midir?

Hayır.

Şişkinliği olan herkesin bağırsaklarında aşırı miktarda gaz bulunması gerekmez.

Şişkinlik;

• Bağırsakta gaz oluşması,
• Gazın bağırsak içerisinde hareketi,
• Bağırsakların içeriğe karşı hassasiyetinin artması,
• Kabızlık,
• Bağırsak hareketlerindeki değişiklikler,
• Karın duvarı ve diyaframın çalışma biçimi

gibi birçok mekanizmayla ortaya çıkabilir.

Bu nedenle “çok gazım var” şeklinde tarif edilen yakınmanın altında her zaman gerçekten aşırı gaz üretimi bulunmayabilir.

Şişkinliğin en sık nedenleri nelerdir?

Beslenme alışkanlıkları

Hızlı yemek yemek, yemek sırasında fazla hava yutmak, büyük porsiyonlar tüketmek ve bazı yiyecekler şişkinliği artırabilir.

Özellikle bazı kişilerde;

• Kuru baklagiller
• Soğan ve sarımsak
• Lahana, brokoli ve karnabahar
• Bazı meyveler
• Gazlı içecekler
• Bazı tatlandırıcılar

şikâyetleri artırabilir.

Ancak her hastada aynı yiyecekler şişkinlik yapmaz. Bu nedenle gereksiz yere çok sayıda gıdanın diyetten çıkarılması doğru değildir.

Laktoz şişkinlik yapabilir mi?

Evet.

Laktoz yeterince sindirilip emilemediğinde kalın bağırsağa ulaşır ve bağırsak bakterileri tarafından fermente edilir.

Bunun sonucunda;

• Gaz,
• Şişkinlik,
• Karın ağrısı,
• Guruldama,
• İshal

ortaya çıkabilir.

Ancak süt içtikten sonra şişkinlik yaşayan herkesin laktoz malabsorpsiyonu olduğu söylenemez. Gerektiğinde uygun testlerle değerlendirme yapılabilir.

Kabızlık şişkinlik yapar mı?

Evet. Kabızlık şişkinliğin önemli nedenlerinden biridir.

Dışkının bağırsakta uzun süre kalması, bağırsak içeriğinin ilerlemesinin yavaşlaması ve gazın bağırsak içerisinde hareketinin değişmesi şişkinlik hissini artırabilir.

Kabızlığın düzeltilmesi bazı hastalarda şişkinliğin de belirgin şekilde azalmasını sağlayabilir.

İrritabl bağırsak sendromunda şişkinlik olur mu?

Çok sık görülür.

İrritabl bağırsak sendromu (IBS) olan kişilerde şişkinlik, karın ağrısı ve dışkılama alışkanlığındaki değişikliklerle birlikte görülebilir.

Bu hastalarda sorun yalnızca bağırsakta fazla gaz bulunması değildir. Bağırsakların normal miktardaki gaz ve içeriğe karşı daha hassas olması da şişkinlik hissine katkıda bulunabilir.

Yemekten sonra şişkinlik neden olur?

Yemek sonrasında mide ve bağırsakların doğal olarak genişlemesi normaldir.

Ancak bazı kişilerde;

• Çok hızlı yemek,
• Büyük porsiyonlar,
• Fonksiyonel dispepsi,
• Gastroparezi,
• Besin intoleransları,
• IBS,
• Kabızlık

yemek sonrası şişkinliği belirgin hale getirebilir.

Özellikle şişkinliğe çok az yemekle doyma, uzun süren mide dolgunluğu, bulantı veya kusma eşlik ediyorsa mide boşalmasının değerlendirilmesi gerekebilir.

Sabah az, akşam çok şişkinlik neden olur?

Bazı kişiler sabah uyandıklarında karınlarının normal olduğunu, gün içerisinde ise giderek şiştiğini fark eder.

Gün boyunca yemek yenmesi, bağırsaklarda fermentasyon ve gaz oluşması, bağırsak hareketleri ve karın duvarının verdiği yanıt bu değişikliğe katkıda bulunabilir.

Bu durum özellikle fonksiyonel bağırsak hastalıklarında görülebilir.

Şişkinliğin altında başka bir hastalık olabilir mi?

Bazen olabilir.

Uzun süren şişkinlik;

• Çölyak hastalığı
• Kabızlık
• İnflamatuvar bağırsak hastalıkları
• Bazı malabsorpsiyon durumları
• Mide boşalmasının gecikmesi
• Safra ve pankreas hastalıkları
• Karın içerisinde sıvı birikmesi (asit)

gibi farklı hastalıklarla ilişkili olabilir.

Kadınlarda bazı jinekolojik hastalıklar da karında şişkinlik veya büyüme şeklinde belirti verebilir.

Bu nedenle özellikle yeni başlayan ve giderek artan şişkinlik yalnızca “gaz” olarak değerlendirilmemelidir.

Şişkinliğe ne iyi gelir?

Tedavi şişkinliğin nedenine göre değişir.

Genel olarak;

• Yavaş yemek ve yiyecekleri iyi çiğnemek,
• Çok büyük porsiyonlardan kaçınmak,
• Gazlı içecekleri azaltmak,
• Düzenli fiziksel aktivite yapmak,
• Kabızlık varsa tedavi etmek,
• Kişinin şikâyetini belirgin şekilde artıran yiyecekleri belirlemek

yararlı olabilir.

Bazı hastalarda belirli karbonhidratların azaltıldığı düşük FODMAP diyeti yararlı olabilir. Ancak bu diyet oldukça kısıtlayıcı olabileceğinden uzun süre kontrolsüz uygulanması yerine, uygun hastalarda planlı ve geçici bir eliminasyon ve yeniden ekleme yaklaşımı tercih edilmelidir.

Probiyotikler şişkinliğe iyi gelir mi?

Her hastada aynı etkiyi göstermez.

Bağırsak mikrobiyotası şişkinlik ve gaz oluşumunda rol oynayabilir. Ancak piyasadaki bütün probiyotiklerin aynı etkiye sahip olduğu veya her şişkinlik hastasına probiyotik verilmesi gerektiği söylenemez.

Bu nedenle probiyotiklerin gelişigüzel ve sürekli kullanılması yerine kişinin yakınmalarına göre değerlendirme yapılması daha uygundur.

Şişkinlik ne zaman önemlidir?

Şişkinlik çok sık görülen ve çoğunlukla iyi huylu bir yakınma olmakla birlikte bazı belirtiler eşlik ediyorsa değerlendirme gerekir.

Özellikle;

• Açıklanamayan kilo kaybı
• İştahsızlık
• Dışkıda kan
• Siyah dışkılama
• Kansızlık
• Sürekli veya şiddetli karın ağrısı
• Tekrarlayan kusma
• Ateş
• Uzun süren ishal
• Yeni başlayan belirgin kabızlık
• Karın çevresinin giderek büyümesi
• Gece uykudan uyandıran belirtiler

varsa hekime başvurulmalıdır.

Ani gelişen belirgin karın şişliğiyle birlikte şiddetli ağrı, kusma ve gaz-dışkı çıkaramama varsa acil değerlendirme gerekebilir.

Şişkinlik nasıl araştırılır?

Her şişkinlik hastasında gastroskopi veya kolonoskopi yapılması gerekmez.

Öncelikle şikâyetin ne zaman başladığı, yemeklerle ilişkisi, bağırsak alışkanlıkları, kullanılan ilaçlar ve eşlik eden belirtiler değerlendirilir.

Hastanın özelliklerine göre;

• Kan testleri
• Çölyak testleri
• Dışkı incelemeleri
• Ultrasonografi
• Gastroskopi
• Kolonoskopi
• Malabsorpsiyona yönelik testler
• Mide boşalma testleri

gibi incelemeler gerekebilir.

Hangi testlerin yapılacağı hastanın yakınmalarına ve muayene bulgularına göre belirlenir.

Unutmayın

Şişkinlik her zaman “fazla gaz” anlamına gelmez.

Beslenme alışkanlıklarından kabızlığa, besin intoleranslarından fonksiyonel bağırsak hastalıklarına kadar birçok farklı nedenle ortaya çıkabilir.

Kısa süreli şişkinlik çoğunlukla ciddi bir soruna işaret etmez. Ancak yeni başlayan, uzun süren, giderek artan veya alarm belirtilerinin eşlik ettiği şişkinliğin nedeninin araştırılması önemlidir.