SIBO — İnce Bağırsakta Aşırı Bakteri Çoğalması

SIBO nedir?

SIBO (Small Intestinal Bacterial Overgrowth), Türkçede “ince bağırsakta aşırı bakteri çoğalması” anlamına gelir.

Sindirim sistemimizde çok sayıda mikroorganizma bulunur. Bunların büyük bölümü kalın bağırsakta yaşar. İnce bağırsakta da bakteriler bulunur ancak normalde sayıları ve özellikleri farklıdır.

SIBO’da ince bağırsakta normalden fazla veya uygun olmayan türlerde bakterilerin bulunması, besinlerin sindirim ve emilim süreçlerini etkileyerek çeşitli yakınmalara yol açabilir.

SIBO tek başına ortaya çıkabileceği gibi, bağırsak hareketlerini veya bağırsak yapısını etkileyen başka bir durumun sonucu da olabilir.

SIBO neden gelişir?

Normal şartlarda mide asidi, bağırsak hareketleri, bağırsak anatomisi ve sindirim sisteminin diğer koruyucu mekanizmaları bakterilerin ince bağırsakta aşırı çoğalmasını sınırlar.

Bu mekanizmaların bozulması SIBO gelişmesini kolaylaştırabilir.

Bağırsak hareketlerinin yavaşlaması

İnce bağırsak içeriğinin düzenli olarak ilerlemesi bakterilerin aşırı çoğalmasını önleyen önemli mekanizmalardan biridir.

Bağırsak hareketlerinin belirgin şekilde yavaşladığı bazı hastalıklarda SIBO riski artabilir.

Bağırsak yapısının değişmesi

Geçirilmiş bazı karın ve bağırsak ameliyatları, bağırsakta kör segmentler, darlıklar veya bazı anatomik değişiklikler bakterilerin belirli bölgelerde birikmesine neden olabilir.

Bazı hastalıklar

SIBO;

• Bağırsak hareket bozuklukları,
• Bazı geçirilmiş bağırsak ameliyatları,
• İnce bağırsak divertikülleri,
• Crohn hastalığına bağlı bazı yapısal değişiklikler,
• Sistemik skleroz gibi bağırsak hareketlerini etkileyen hastalıklar

ile ilişkili olabilir.

Bazı kişilerde ise belirgin bir neden bulunamayabilir.

SIBO hangi belirtilere neden olur?

SIBO’nun belirtileri kişiden kişiye değişebilir ve başka sindirim sistemi hastalıklarıyla büyük ölçüde benzerlik gösterebilir.

En sık görülen yakınmalar:

• Karında şişkinlik,
• Gaz,
• Karın ağrısı veya rahatsızlık,
• Karında guruldama,
• İshal veya dışkılama alışkanlığında değişiklik,
• Yemeklerden sonra artan rahatsızlık hissi

şeklindedir.

Daha belirgin olgularda besinlerin emilimi de etkilenebilir.

Bunun sonucunda;

• Kilo kaybı,
• Yağlı dışkılama,
• B12 vitamini eksikliği,
• Vitamin ve mineral eksiklikleri

gibi bulgular ortaya çıkabilir.

Ancak bunlar her SIBO hastasında görülmez.

SIBO neden şişkinlik ve gaz yapar?

İnce bağırsakta fazla miktarda bulunan bakteriler, tüketilen bazı karbonhidratları normalden daha erken fermente edebilir.

Bu işlem sırasında hidrojen, karbondioksit ve bazı kişilerde metan gibi gazlar oluşabilir.

Sonuçta özellikle yemeklerden sonra;

şişkinlik → gaz → karında gerginlik → ağrı veya rahatsızlık

ortaya çıkabilir.

SIBO malabsorpsiyona neden olabilir mi?

Evet. Özellikle daha belirgin SIBO vakalarında bakteriler sindirim ve emilim süreçlerini etkileyebilir.

Safra asitlerinin işlevinin bozulması yağların sindirimini ve emilimini azaltabilir. Bunun sonucunda bazı hastalarda yağlı dışkılama (steatore) ve yağda eriyen vitaminlerin emiliminde bozulma gelişebilir.

Bakteriler B12 vitamininin kullanımını da etkileyebildiğinden uzun süren veya ciddi olgularda B12 vitamini eksikliği görülebilir.

Bu nedenle SIBO, bazı hastalarda malabsorpsiyonun nedenlerinden biri olabilir.

SIBO ile IBS aynı hastalık mıdır?

Hayır.

İrritabl bağırsak sendromu (IBS) ve SIBO birbirinden farklı durumlardır.

Ancak her ikisinde de;

• Şişkinlik,
• Gaz,
• Karın ağrısı,
• İshal,
• Dışkılama alışkanlığında değişiklik

görülebileceği için belirtiler birbirine benzeyebilir.

SIBO ile IBS arasındaki ilişkinin bazı yönleri halen araştırılmaktadır. Bu nedenle yalnızca şişkinlik ve gaz yakınması bulunması, kişide mutlaka SIBO olduğu anlamına gelmez.

IMO nedir? SIBO’dan farklı mıdır?

Son yıllarda özellikle metan yüksekliği bulunan kişiler için ayrı bir kavram kullanılmaktadır:

IMO – Intestinal Methanogen Overgrowth (Bağırsakta metanojen artışı).

Metan üreten mikroorganizmalar aslında bakteri değil, arkea adı verilen farklı mikroorganizmalardır. Ayrıca yalnızca ince bağırsakta bulunmaları gerekmez.

Bu nedenle metan yüksekliği için günümüzde SIBO yerine IMO teriminin kullanılması daha doğru kabul edilmektedir.

IMO özellikle kabızlık ve bağırsak geçişinin yavaşlamasıyla ilişkili olabilir.

SIBO tanısı nasıl konulur?

SIBO tanısı her zaman kolay değildir.

Belirtiler tek başına tanı koydurmaz. Çünkü şişkinlik, gaz ve karın ağrısı çok sayıda sindirim sistemi hastalığında görülebilir.

Tanıda hastanın yakınmaları, geçirilmiş ameliyatları, kullandığı ilaçlar ve SIBO gelişmesine zemin hazırlayabilecek hastalıkları birlikte değerlendirilir.

Nefes testi nedir?

SIBO araştırılmasında en sık kullanılan yöntemlerden biri hidrojen ve metan nefes testidir.

Hastaya genellikle belirli miktarda glukoz veya laktüloz içeren sıvı verilir.

Daha sonra belirli aralıklarla nefes örnekleri alınarak hidrojen ve metan miktarları ölçülür.

Normalde bu gazlar insan hücreleri tarafından değil, bağırsaktaki mikroorganizmalar tarafından üretilir. Test sırasında gaz düzeylerindeki değişiklikler bağırsak bakterilerinin aktivitesi hakkında dolaylı bilgi sağlar.

Ancak nefes testleri kusursuz değildir. Bağırsak geçiş süresi ve kullanılan test maddesi gibi faktörler sonucu etkileyebilir.

Bu nedenle test sonucu mutlaka hastanın klinik bulgularıyla birlikte değerlendirilmelidir.

Endoskopi ile SIBO tanısı konulur mu?

Rutin gastroskopi veya kolonoskopi ile SIBO doğrudan görülmez.

Bazı özel durumlarda ince bağırsaktan sıvı örneği alınarak mikrobiyolojik değerlendirme yapılabilir. Ancak bu yöntem girişimsel olması ve teknik sınırlılıkları nedeniyle günlük uygulamada her hastaya yapılmaz.

Her gaz ve şişkinlik SIBO mudur?

Kesinlikle hayır.

Gaz ve şişkinlik toplumda son derece sık görülür.

Benzer yakınmalar;

• IBS,
• Laktoz malabsorpsiyonu,
• Diğer karbonhidratların emilim sorunları,
• Çölyak hastalığı,
• Kabızlık,
• Fonksiyonel şişkinlik,
• Bazı mide ve bağırsak hastalıkları

nedeniyle de ortaya çıkabilir.

Bu nedenle yalnızca “çok gazım var” veya “yemekten sonra şişiyorum” diyerek SIBO tanısı koymak doğru değildir.

SIBO nasıl tedavi edilir?

Tedavinin iki temel amacı vardır:

1. Aşırı mikroorganizma yükünü azaltmak,
2. SIBO’nun gelişmesine neden olan veya kolaylaştıran durumu mümkünse düzeltmek.

Uygun hastalarda hekim kontrolünde antibiyotik tedavisi kullanılabilir. Kullanılacak ilaç ve tedavi süresi hastanın özelliklerine göre belirlenir.

Ancak yalnızca antibiyotik kullanmak her zaman yeterli değildir.

Örneğin SIBO’nun nedeni bağırsak hareketlerinin ciddi şekilde yavaşlaması veya anatomik bir problemse, altta yatan sorun devam ettiği sürece SIBO tekrarlayabilir.

SIBO’da rifaksimin kullanılır mı?

Rifaksimin, bağırsaktan çok az emilen ve SIBO tedavisinde sık kullanılan antibiyotiklerden biridir.

Ancak her şişkinliği olan kişinin kendi kendine rifaksimin kullanması doğru değildir.

Tedavi kararı hastanın belirtileri, SIBO olasılığı, test sonuçları ve altta yatan hastalıklar birlikte değerlendirilerek verilmelidir.

Özellikle metan yüksekliği bulunan hastalarda tedavi yaklaşımı farklılık gösterebilir.

SIBO’da diyet gerekli midir?

Beslenmenin düzenlenmesi bazı hastalarda belirtilerin kontrol edilmesine yardımcı olabilir.

Özellikle bağırsak bakterileri tarafından kolay fermente edilen bazı karbonhidratların azaltılması gaz ve şişkinliği azaltabilir.

Bazı hastalarda kısa süreli düşük FODMAP yaklaşımı yararlı olabilir.

Ancak çok kısıtlayıcı diyetlerin uzun süre kontrolsüz uygulanması doğru değildir. Gereksiz kısıtlamalar beslenme yetersizliklerine ve diyet çeşitliliğinin azalmasına neden olabilir.

Diyet, SIBO’nun altında yatan nedeni ortadan kaldıran tek başına bir tedavi olarak görülmemelidir.

Probiyotikler SIBO’yu tedavi eder mi?

Probiyotiklerin SIBO tedavisindeki yeri konusunda çalışmalar bulunmakla birlikte, kanıtlar her hastaya rutin probiyotik verilmesini önerecek kadar güçlü ve tutarlı değildir.

Bu nedenle “SIBO varsa mutlaka probiyotik kullanılmalıdır” yaklaşımı doğru değildir.

SIBO tekrarlar mı?

Evet.

Özellikle SIBO gelişmesine neden olan bağırsak hareket bozukluğu, anatomik değişiklik veya başka bir hastalık devam ediyorsa tedaviden sonra SIBO yeniden ortaya çıkabilir.

Bu nedenle tekrarlayan SIBO’da sürekli antibiyotik kullanmaktan önce neden tekrar ettiğinin araştırılması önemlidir.

Ne zaman doktora başvurulmalıdır?

Uzun süren veya sık tekrarlayan şişkinlik ve gaz yakınmaları değerlendirilmelidir.

Özellikle;

• Açıklanamayan kilo kaybı,
• Uzun süren ishal,
• Yağlı dışkılama,
• Kansızlık,
• B12 veya diğer vitamin eksiklikleri,
• Dışkıda kan,
• Gece uyandıran yakınmalar

varsa yalnızca SIBO düşünülmemeli ve altta yatan diğer sindirim sistemi hastalıkları da araştırılmalıdır.

Unutmayın

SIBO, yalnızca “bağırsakta fazla bakteri var” şeklinde açıklanabilecek basit bir durum değildir.

Şişkinlik, gaz ve karın ağrısı SIBO’da sık görülür; ancak bu belirtiler tek başına SIBO tanısı koydurmaz.

Tanıda hastanın belirtileri, risk faktörleri ve gerektiğinde nefes testi birlikte değerlendirilmelidir.

Tedavinin amacı yalnızca bakterileri azaltmak değil, SIBO’nun neden geliştiğini belirlemek ve mümkünse altta yatan nedeni düzeltmektir.

Ayrıca SIBO ile metan yüksekliğinin (IMO) aynı durum olmadığı unutulmamalıdır.