Rektal Prolapsus (Rektum Sarkması)

Rektal prolapsus, kalın bağırsağın son bölümü olan rektumun normal konumundan aşağı doğru yer değiştirmesi ve bazı hastalarda makattan dışarı çıkmasıdır. Halk arasında “bağırsak sarkması” veya “makattan bağırsak çıkması” şeklinde ifade edilebilir.

Hemoroidle karıştırılabilir ancak rektal prolapsus ve hemoroid aynı hastalık değildir.

Rektal prolapsus nasıl oluşur?

Rektumu ve pelvik tabanı destekleyen yapıların zaman içinde zayıflaması rektumun aşağı doğru hareket etmesine neden olabilir.

Uzun süreli kabızlık ve aşırı ıkınma, pelvik taban zayıflığı, ileri yaş, geçirilmiş doğumlar ve bazı nörolojik veya anatomik bozukluklar gelişimine katkıda bulunabilir.

Bununla birlikte her hastada tek bir neden saptanmayabilir.

Rektal prolapsusun tipleri nelerdir?

Rektal prolapsus farklı şekillerde görülebilir.

Tam kat rektal prolapsus

Rektum duvarının tüm katları makattan dışarı çıkar. Hastaların genellikle “tuvalette bağırsak dışarı çıkıyor” şeklinde tarif ettiği durumdur.

Mukozal prolapsus

Yalnızca rektumun iç yüzeyindeki mukoza dışarı doğru sarkar.

İnternal rektal prolapsus (intussusepsiyon)

Rektum kendi içine doğru katlanır ancak makattan dışarı çıkmayabilir. Dışkılama güçlüğü ve tam boşalamama hissiyle ilişkili olabilir.

Belirtileri nelerdir?

En tipik belirti, özellikle dışkılama sırasında makattan dışarı doğru çıkan kırmızımsı bir doku veya kitle fark edilmesidir.

Başlangıçta yalnızca dışkılama sırasında ortaya çıkıp kendiliğinden geri girebilir. İlerleyen dönemlerde hastanın eliyle içeri itmesi gerekebilir veya prolapsus sürekli dışarıda kalabilir.

Bunun dışında:

• Tam boşalamama hissi
• Dışkılama güçlüğü
• Aşırı ıkınma
• Kabızlık
• Mukus gelmesi
• Makattan kanama
• Anal bölgede ıslaklık ve tahriş
• Gaz veya dışkı kaçırma

görülebilir.

Neden dışkı kaçırmaya yol açabilir?

Rektumun tekrarlayan şekilde dışarı çıkması anal sfinkterlerin işlevini bozabilir. Ayrıca prolapsusu olan bazı hastalarda başlangıçtan itibaren pelvik taban ve anal sfinkter fonksiyon bozukluğu bulunabilir.

Bu nedenle fekal inkontinans, rektal prolapsusla birlikte görülebilen önemli sorunlardan biridir.

Rektal prolapsus ile hemoroid arasındaki fark nedir?

İki durum hastalar tarafından kolaylıkla karıştırılabilir.

Hemoroidde anal kanaldaki damar yastıkçıkları büyür veya dışarı doğru sarkar.

Tam rektal prolapsusta ise rektum duvarının tamamı dışarı çıkar.

Muayenede prolapsusun görünümü ve mukoza kıvrımlarının yapısı bu ayrımın yapılmasına yardımcı olur.

Tanı nasıl konulur?

Belirgin tam kat rektal prolapsusta tanı çoğu zaman hastanın öyküsü ve muayeneyle konulabilir.

Prolapsus yalnızca dışkılama sırasında oluşuyorsa muayene sırasında görülmeyebilir. Hastanın prolapsus oluştuğu sırada çektiği bir fotoğraf bazen tanıya yardımcı olabilir.

Hastanın yakınmalarına göre ek incelemeler gerekebilir.

Kolonoskopi gerekir mi?

Rektal prolapsusun kendisini göstermek için her zaman kolonoskopi yapılması gerekmez. Ancak hastanın yaşı, kanama, bağırsak alışkanlığındaki değişiklikler ve diğer bulgular dikkate alınarak kolonda eşlik eden hastalıkları araştırmak amacıyla kolonoskopi yapılabilir.

Defekografi nedir?

Defekografi, dışkılama sırasında rektum ve pelvik tabanın hareketlerini görüntüleyen incelemedir.

Özellikle dışarıdan görülmeyen internal prolapsus, rektosel ve diğer dışkılama bozukluklarının değerlendirilmesinde yararlı olabilir. MR defekografi de seçilmiş hastalarda kullanılabilir.

Anorektal manometri yapılabilir mi?

Evet. Özellikle dışkı kaçırma veya dışkılama bozukluğu bulunan hastalarda anal sfinkter basınçlarını ve anorektal fonksiyonları değerlendirmek amacıyla anorektal manometri kullanılabilir.

Ancak her rektal prolapsus hastasında zorunlu değildir.

Rektal prolapsus kendiliğinden düzelir mi?

Erişkinlerde gelişmiş gerçek tam kat rektal prolapsusun kalıcı olarak kendiliğinden düzelmesi genellikle beklenmez.

Kabızlığın tedavisi ve ıkınmanın azaltılması yakınmaları hafifletebilir ve kötüleşmeyi azaltabilir; ancak oluşmuş anatomik prolapsusu ortadan kaldırmayabilir.

Tedavisi nasıl yapılır?

Tedavi prolapsusun tipi ve derecesine, hastanın yaşına, genel sağlık durumuna, kabızlık veya dışkı kaçırma bulunmasına göre belirlenir.

Kabızlığın düzeltilmesi, dışkının uygun kıvamda tutulması, aşırı ıkınmanın önlenmesi ve seçilmiş hastalarda pelvik taban tedavileri önemlidir.

Ancak erişkinlerde tam kat rektal prolapsusun kesin tedavisi çoğunlukla cerrahidir.

Ameliyat nasıl yapılır?

Cerrahi yöntemler genel olarak iki grupta değerlendirilir:

• Karından yapılan ameliyatlar: Rektum normal konumuna getirilerek sabitlenir. Bu işleme rektopeksi denir. Uygun hastalarda laparoskopik veya robotik yöntemler kullanılabilir.
• Perineal ameliyatlar: İşlem makattan/perine bölgesinden gerçekleştirilir. Özellikle bazı ileri yaştaki veya karından ameliyatın uygun olmadığı hastalarda tercih edilebilir.

Hangi yöntemin uygun olduğu hastaya özel belirlenir.

Ameliyattan sonra tekrarlar mı?

Evet, rektal prolapsus cerrahiden sonra tekrarlayabilir. Tekrarlama riski uygulanan yönteme ve hastanın özelliklerine göre değişir.

Ayrıca ameliyatın yalnızca prolapsusu değil, hastanın kabızlık ve dışkı kaçırma sorunlarını nasıl etkileyeceği de yöntem seçiminde önemlidir.

Rektal prolapsus kanser midir?

Hayır. Rektal prolapsus kanser değildir ve kanser öncüsü olarak kabul edilmez.

Ancak makattan kanama, bağırsak alışkanlığında yeni değişiklik, kansızlık veya kilo kaybı gibi belirtiler varsa bunların yalnızca prolapsusa bağlanmaması gerekir.

Dışarı çıkan bağırsak içeri girmiyorsa ne yapılmalıdır?

Dışarı çıkan rektumun içeri girmemesi, giderek şişmesi, çok ağrılı hale gelmesi veya renginin koyulaşması acil değerlendirme gerektirebilir. Kan dolaşımının bozulması nadir fakat ciddi bir komplikasyondur.

Kısaca

Rektal prolapsus = rektumun aşağı doğru sarkması ve bazen makattan dışarı çıkmasıdır.

Hastaların en sık fark ettiği durum:

Dışkılama → makattan doku çıkması → başlangıçta kendiliğinden, daha sonra elle içeri itme gereksinimi

şeklindedir.

Erişkinlerde tam kat rektal prolapsusta kalıcı tedavi çoğunlukla cerrahidir. Tedavi planlanırken prolapsusun yanı sıra kabızlık, dışkılama güçlüğü ve fekal inkontinans da birlikte değerlendirilmelidir.

Not: Makattan çıkan her doku hemoroid değildir. Rektal prolapsus, mukozal prolapsus ve hemoroidin tedavileri farklı olduğundan doğru tanı için muayene önemlidir.