Behçet hastalığı yalnızca ağızda tekrarlayan aftlarla sınırlı değildir. Bazı hastalarda bağırsaklarda ülserlere, karın ağrısına, ishale ve sindirim sistemi kanamalarına neden olabilir.
Behçet hastalığı, bağışıklık sisteminin düzensiz çalışmasıyla ilişkili, vücudun farklı organlarını etkileyebilen kronik iltihabi bir hastalıktır. Özellikle ağızda tekrarlayan yaralar, genital bölgede ülserler, göz iltihabı ve cilt belirtileriyle kendini gösterebilir.
Hastalığın önemli özelliklerinden biri damarları da etkileyebilmesidir. Bu nedenle yalnızca ağız ve cilt hastalığı olarak değerlendirilmemelidir.
Behçet hastalığı bulaşıcı değildir. Hastalığın gelişiminde genetik yatkınlık ve bağışıklık sistemini etkileyen çevresel faktörlerin rol oynadığı düşünülmektedir.
Behçet hastalığının belirtileri nelerdir?
Belirtiler kişiden kişiye değişebilir. Bazı hastalarda yalnızca ağız yaraları görülürken bazılarında göz, damarlar, eklemler, sinir sistemi veya sindirim sistemi etkilenebilir.
En sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:
- Tekrarlayan ağız aftları: Genellikle ağrılıdır, iyileştikten sonra yeniden ortaya çıkabilir.
- Genital ülserler: Genital bölgede ağrılı yaralar gelişebilir ve bazen iz bırakarak iyileşebilir.
- Göz tutulumu: Gözde kızarıklık, ağrı, bulanık görme ve görme kaybına neden olabilir.
- Cilt belirtileri: Sivilce benzeri döküntüler veya özellikle bacaklarda ağrılı, kırmızı şişlikler görülebilir.
- Eklem şikâyetleri: Diz, ayak bileği ve diğer eklemlerde ağrı ve şişlik oluşabilir.
- Sindirim sistemi belirtileri: Karın ağrısı, ishal, bağırsak ülserleri ve kanama gelişebilir.
Her Behçet hastasında bu belirtilerin tamamı bulunmaz.
Behçet hastalığı sindirim sistemini nasıl etkiler?
Sindirim sistemi tutulumu, Behçet hastalığının daha dikkatli izlenmesi gereken özelliklerinden biridir.
Hastalık, sindirim kanalının iç yüzeyinde iltihaplanmaya ve ülser adı verilen yaralara yol açabilir. Bu durum intestinal Behçet hastalığı veya bağırsak Behçeti olarak adlandırılır.
Bağırsak tutulumu olan hastalarda iltihaplanma, yalnızca yüzeysel bir tahriş şeklinde kalmayabilir. Bazı hastalarda bağırsak duvarının daha derin tabakalarına uzanan ülserler gelişebilir.
Bağırsakların hangi bölümleri etkilenir?
Behçet hastalığında sindirim kanalının farklı bölgeleri etkilenebilse de en karakteristik tutulum, ince bağırsağın son bölümü ile kalın bağırsağın başlangıcının birleştiği alandadır.
Bu bölgeye ileoçekal bölge denir.
Özellikle bu bölgede tek veya birkaç adet, yuvarlak ya da oval, derin ülser görülebilir. Bazı hastalarda kalın bağırsağın diğer bölümlerinde de yaralar oluşabilir.
Yemek borusu ve mide tutulumu ise daha seyrektir.
Bağırsak Behçetinin belirtileri nelerdir?
Bağırsak tutulumu olan hastalarda en sık görülen yakınmalardan biri karın ağrısıdır.
Özellikle karnın sağ alt bölümünde hissedilen ve tekrarlayan ağrılar dikkat çekebilir.
Diğer belirtiler arasında şunlar bulunur:
- Tekrarlayan veya uzun süren karın ağrısı
- İshal
- Dışkıda kan görülmesi
- Bulantı ve iştahsızlık
- Karında şişkinlik
- İstemsiz kilo kaybı
- Halsizlik ve kansızlık
Bazı hastalarda yakınmalar hafif olabilirken bazılarında ciddi bağırsak ülserleri gelişebilir.
Önemli: Behçet hastalığı bulunan bir kişide ortaya çıkan her karın ağrısı veya ishal, mutlaka bağırsak Behçeti anlamına gelmez. Enfeksiyonlar, ilaçların yan etkileri ve diğer bağırsak hastalıkları da benzer şikâyetlere neden olabilir.
Bağırsak Behçeti tehlikeli midir?
Bağırsak tutulumu her hastada ağır seyretmez. Bununla birlikte özellikle büyük ve derin ülserler bazı önemli komplikasyonlara yol açabilir.
Bağırsak kanaması: Ülserlerden kanama gelişebilir. Dışkıda kırmızı kan veya siyah, katran benzeri dışkı görülebilir. Uzun süreli kan kayıpları kansızlığa neden olabilir.
Bağırsak delinmesi (perforasyon): Derin ülserler nadiren bağırsak duvarının delinmesine neden olabilir. Bu durum acil cerrahi değerlendirme gerektirir.
Bağırsak daralması veya tıkanıklığı: İltihaplanma ve iyileşme sürecine bağlı olarak bazı hastalarda bağırsak geçişi bozulabilir.
Ani başlayan şiddetli karın ağrısı, karında sertleşme, bayılma, yoğun bağırsak kanaması veya sürekli kusma varsa acil servise başvurulmalıdır.
Behçet hastalığı ile Crohn hastalığı birbirine benzer mi?
Evet. Bu iki hastalık özellikle sindirim sistemi tutulumu açısından birbirine benzeyebilir.
Hem Behçet hastalığında hem de Crohn hastalığında bağırsaklarda iltihaplanma, ülserler, karın ağrısı, ishal ve kanama görülebilir.
Ancak bazı farklılıklar tanıda yardımcı olabilir.
Behçet hastalığında bağırsak ülserleri sıklıkla ince ve kalın bağırsağın birleştiği bölgede yerleşir. Ülserler büyük, yuvarlak veya oval ve derin olabilir. Tekrarlayan ağız aftları, genital ülserler ve göz tutulumu tanı açısından önemlidir.
Crohn hastalığında ise sindirim kanalının farklı bölgelerinde, birbirinden ayrı iltihaplı alanlar görülebilir. Uzunlamasına ülserler, bağırsak daralmaları ve makat çevresinde fistül gibi bulgular Crohn hastalığını daha fazla düşündürebilir.
Bununla birlikte yalnızca ülserin görünümüne bakılarak her zaman kesin ayrım yapılamaz.
Bu nedenle hastanın tüm belirtileri, kolonoskopi bulguları, biyopsi sonuçları ve gerektiğinde görüntüleme incelemeleri birlikte değerlendirilmelidir.
Behçet hastalığı tanısı nasıl konulur?
Behçet hastalığını tek başına kesin olarak gösteren bir kan testi bulunmamaktadır.
Tanıda ağız ve genital bölge ülserleri, göz ve cilt bulguları, damar tutulumu ve hastalığın zaman içindeki seyri değerlendirilir.
HLA-B51 adı verilen genetik özellik Behçet hastalığıyla ilişkili olabilir. Ancak HLA-B51 pozitifliği tek başına Behçet hastalığı tanısı koydurmaz. Negatif olması da hastalığı dışlamaz.
Bağırsak tutulumu nasıl araştırılır?
Sindirim sistemi yakınmaları bulunan hastalarda şu incelemeler gerekebilir:
Kolonoskopi: Bağırsak iç yüzeyinin incelenmesini sağlar. Ülserlerin yerini, büyüklüğünü, derinliğini ve yaygınlığını değerlendirmek açısından önemlidir.
Biyopsi: Kolonoskopi sırasında alınan doku örnekleri, diğer bağırsak hastalıklarının ayırt edilmesine yardımcı olabilir. Ancak biyopsi her zaman Behçet hastalığına özgü bir bulgu göstermez.
Kan ve dışkı testleri: Kansızlık, iltihaplanma ve bağırsak enfeksiyonları araştırılabilir. Dışkıda kalprotektin ölçümü bağırsak iltihabını değerlendirmeye yardımcı olabilir, ancak Behçet hastalığına özgü değildir.
MR enterografi veya bilgisayarlı tomografi: Bağırsak duvarındaki değişikliklerin ve olası komplikasyonların değerlendirilmesinde kullanılabilir.
Hangi incelemelerin gerekli olduğu hastanın şikâyetlerine ve muayene bulgularına göre belirlenir.
Bağırsak Behçeti nasıl tedavi edilir?
Tedavi, hastalığın şiddetine, ülserlerin özelliklerine ve diğer organların etkilenip etkilenmediğine göre planlanır.
Hafif veya orta şiddette bağırsak tutulumunda bazı hastalara 5-aminosalisilik asit (5-ASA) içeren ilaçlar verilebilir.
Daha belirgin iltihaplanma veya derin ülserlerin bulunduğu durumlarda azatioprin gibi bağışıklık sistemini düzenleyen ilaçlar kullanılabilir.
Hastalığın alevlenme dönemlerinde kortikosteroid tedavisi gerekebilir. Ancak bu ilaçlar olası yan etkileri nedeniyle hekim kontrolünde kullanılmalıdır.
Şiddetli veya standart tedavilere yanıt vermeyen hastalarda infliksimab ve adalimumab gibi anti-TNF biyolojik tedaviler değerlendirilebilir.
Bağırsak delinmesi, ciddi kanama veya tıkanıklık gibi komplikasyonlarda cerrahi tedavi gerekebilir.
Tedavinin amacı yalnızca karın ağrısını veya ishali azaltmak değildir. Bağırsak ülserlerinin iyileşmesini sağlamak, komplikasyonları önlemek ve hastalığın yeniden alevlenme riskini azaltmak da önemlidir.
Behçet hastaları nasıl beslenmelidir?
Behçet hastalığını tamamen ortadan kaldıran özel bir diyet bulunmamaktadır.
Ancak özellikle bağırsak tutulumu bulunan hastalarda beslenme düzeni şikâyetlerin kontrolüne yardımcı olabilir.
- Dengeli ve yeterli beslenmeye özen gösterilmelidir.
- İshal veya karın ağrısını artırdığı fark edilen yiyecekler kişisel olarak sınırlandırılabilir.
- Aktif bağırsak iltihabı dönemlerinde beslenme düzeni hekimin önerisine göre değiştirilebilir.
- İshal varsa sıvı kaybı önlenmelidir.
- Kilo kaybı veya beslenme yetersizliği bulunan hastalarda diyetisyen desteği gerekebilir.
- Ağız aftlarının ağrılı olduğu dönemlerde çok sıcak, sert, asitli veya tahriş edici yiyeceklerden kaçınılabilir.
Gereksiz ve uzun süreli kısıtlayıcı diyetler beslenme yetersizliğine yol açabileceğinden önerilmez.
Ağızda sık tekrarlayan aftlar Behçet hastalığı belirtisi olabilir mi?
Ağız aftları Behçet hastalığının en sık görülen belirtilerindendir. Hatta bazı hastalarda diğer belirtilerden yıllar önce ortaya çıkabilir.
Ancak ağızda aft bulunması tek başına Behçet hastalığı anlamına gelmez.
Tekrarlayan aftlar; ağız içi travmalar, bazı vitamin ve mineral eksiklikleri, çölyak hastalığı, Crohn hastalığı ve başka nedenlerle de ilişkili olabilir.
Özellikle ağız aftlarına genital ülserler, göz şikâyetleri, tekrarlayan karın ağrısı, ishal veya dışkıda kan eşlik ediyorsa Behçet hastalığı da araştırılmalıdır.
Behçet hastalığında ne zaman gastroenteroloji uzmanına başvurulmalıdır?
Behçet hastalığı tanısı bulunan kişilerde aşağıdaki durumlar gelişirse gastroenteroloji değerlendirmesi önemlidir:
- Yeni başlayan veya tekrarlayan karın ağrısı
- Uzun süren ishal
- Dışkıda kan görülmesi
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Demir eksikliği veya kansızlık
- İştahsızlık ve beslenme güçlüğü
- Tedaviye rağmen devam eden sindirim sistemi yakınmaları
Özellikle tekrarlayan ağız aftlarıyla birlikte bağırsak şikâyetlerinin bulunması, altta yatan hastalığın dikkatli araştırılmasını gerektirir.
Sonuç
Behçet hastalığı, ağızda tekrarlayan aftlarla başlayabilen ancak vücudun farklı organlarını etkileyebilen sistemik bir hastalıktır.
Sindirim sistemi tutulumu her hastada görülmez. Bununla birlikte bağırsaklarda gelişen derin ülserler, kanama ve nadiren bağırsak delinmesi gibi ciddi sorunlara neden olabilir.
Erken tanı, uygun tedavi ve düzenli takip sayesinde hastalığın kontrol altına alınması ve ciddi bağırsak komplikasyonlarının önlenmesi mümkün olabilir.
Bağırsak tutulumu bulunan hastaların gastroenteroloji ve romatoloji uzmanları tarafından birlikte değerlendirilmesi önemlidir.
Bu yazı genel sağlık bilgilendirmesi amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi için hekim değerlendirmesinin yerini tutmaz.
Kaynaklar
- Prof. Dr. Ali Tüzün İnce