Yutma Güçlüğü (Disfaji) Neden Olur?

Yutma güçlüğü (disfaji), yiyecek veya içeceklerin ağızdan mideye geçişi sırasında zorlanma hissedilmesidir. Bazı kişiler yutmayı başlatmakta zorlanırken, bazıları lokmanın boğazında veya göğsünde takıldığını hisseder.

Yutma güçlüğü tek başına bir hastalık değildir. Basit nedenlerden yemek borusunun önemli hastalıklarına kadar farklı durumların belirtisi olabilir. Özellikle yeni başlayan, tekrarlayan veya giderek artan yutma güçlüğünün nedeni araştırılmalıdır.

Yutma güçlüğü nasıl hissedilir?

Hastalar şikâyetlerini farklı şekillerde tarif edebilir:

• “Lokma boğazımda takılıyor.”
• “Yemek göğsümden aşağı inmiyor.”
• “Yutarken birkaç kez yutkunmam gerekiyor.”
• “Katı gıdaları su içmeden geçiremiyorum.”
• “Yemek yerken öksürüyorum veya boğulacak gibi oluyorum.”
• “Yediklerim tekrar ağzıma geliyor.”

Bu tariflerin her biri yutma güçlüğünün kaynağı hakkında farklı ipuçları verebilir.

Yutma güçlüğü nereden kaynaklanır?

Disfaji genel olarak iki grupta değerlendirilir.

Ağız ve boğaz kaynaklı yutma güçlüğü

Buna orofaringeal disfaji denir.

Hasta genellikle yutmayı başlatmakta zorlanır. Yemek sırasında öksürme, boğulma hissi veya yiyeceklerin buruna kaçması görülebilir.

Bazı nörolojik hastalıklar, kas hastalıkları ve ağız-boğaz bölgesindeki yapısal sorunlar bu tip yutma güçlüğüne yol açabilir.

Yemek borusu kaynaklı yutma güçlüğü

Buna özofageal disfaji denir.

Hasta yutmayı başlatabilir ancak lokmanın boğazın alt kısmında veya göğsün arkasında takıldığını hisseder.

Bu durumda yemek borusunda bir daralma veya yemek borusunun hareketlerinde bozukluk söz konusu olabilir.

Katı ve sıvı gıdalar arasındaki fark neden önemlidir?

Doktorunuzun soracağı en önemli sorulardan biri şudur:

“Katı gıdaları mı, sıvıları mı, yoksa her ikisini de mi yutmakta zorlanıyorsunuz?”

Başlangıçta özellikle katı gıdalarda güçlük olması yemek borusunda daralmaya yol açan bir durumun araştırılmasını gerektirir.

Katı ve sıvı gıdalarda birlikte yutma güçlüğü ise yemek borusunun hareket bozukluklarında görülebilir. Akalazya bunun önemli örneklerinden biridir.

Ancak yalnızca bu özelliklere bakılarak tanı konulamaz.

Yutma güçlüğünün nedenleri nelerdir?

Yemek borusu kaynaklı yutma güçlüğünün nedenleri arasında:

• Reflüye bağlı yemek borusu darlığı
• Özofagus halkaları ve webleri
• Eozinofilik özofajit
• Akalazya
• Diğer özofagus hareket bozuklukları
• Yemek borusuna dışarıdan bası yapan oluşumlar
• Yemek borusu tümörleri

bulunabilir.

Bu nedenle özellikle yeni başlayan veya ilerleyen disfajinin “reflüdendir” denilerek uzun süre değerlendirilmeden bırakılması doğru değildir.

Yutarken ağrı olması aynı şey midir?

Hayır.

Disfaji, yutma sırasında yiyeceğin geçişinde güçlük veya takılma hissidir.

Odinofaji ise yutmanın ağrılı olmasıdır.

İkisi birlikte bulunabilir ancak farklı belirtilerdir. Yutarken ağrı; yemek borusunda iltihap, enfeksiyon, ilaçlara bağlı hasar veya başka hastalıklarda görülebilir.

Hangi durumlarda gecikmeden doktora başvurulmalıdır?

Özellikle aşağıdaki durumlarda yutma güçlüğü önemsenmelidir:

• Şikâyetin giderek artması
• Önce katı gıdaların, daha sonra sıvıların geçmemeye başlaması
• İstemsiz kilo kaybı
• Kansızlık
• Tekrarlayan kusma
• Yutarken ağrı
• Kanama bulguları
• Yemek sırasında sık öksürme veya boğulma
• İleri yaşta yeni başlayan yutma güçlüğü

Lokma yemek borusunda tamamen takılmışsa ve kişi tükürüğünü dahi yutamıyorsa acil değerlendirme gerekir.

Tanı nasıl konulur?

Tanıda ilk ve en önemli aşamalardan biri hastanın şikâyetinin ayrıntılı olarak dinlenmesidir.

Yutma güçlüğünün özelliklerine göre doktorunuz şu incelemelerden bir veya birkaçını isteyebilir:

Üst gastrointestinal sistem endoskopisi

Yemek borusunun doğrudan görülmesini sağlar. Darlıklar, iltihabi değişiklikler, tümörler ve diğer yapısal sorunlar araştırılabilir.

Gerekli görüldüğünde aynı işlem sırasında biyopsi alınabilir.

Baryumlu özofagus grafisi

Hastanın kontrast madde yutması sırasında yemek borusunun şekli ve geçişi değerlendirilir. Bazı darlıkların ve hareket bozukluklarının gösterilmesinde yararlı olabilir.

Özofagus manometrisi

Yemek borusunun kasılmalarını ve alt özofagus sfinkterinin çalışmasını ölçer.

Özellikle akalazya ve diğer özofagus motilite bozukluklarının tanısında önemlidir.

Bazı hastalarda bunlara ek olarak başka görüntüleme veya fonksiyon testleri gerekebilir.

Yutma güçlüğünün tedavisi var mıdır?

Tedavi disfajinin nedenine göre değişir.

Örneğin yemek borusundaki bazı darlıklar endoskopik olarak genişletilebilir. Reflüye bağlı hastalıklarda uygun ilaç tedavileri uygulanabilir. Eozinofilik özofajitin kendine özgü tedavileri vardır. Akalazya ve diğer motilite bozukluklarında ise hastalığın tipine göre endoskopik, cerrahi veya diğer tedavi yöntemleri kullanılabilir.

Bu nedenle “yutma güçlüğü için tek bir tedavi” yoktur; önce nedeni belirlemek gerekir.

Yutma güçlüğünü önemseyin

Ara sıra hızlı yemek yerken lokmanın zor geçmesi ile tekrarlayan veya giderek artan disfaji aynı şey değildir.

Özellikle yeni başlayan, giderek artan, kilo kaybının eşlik ettiği veya katı gıdaların geçişinde belirginleşen yutma güçlüğünde gastroenteroloji değerlendirmesi geciktirilmemelidir.

Unutmayın: Yutma güçlüğü bir tanı değil, altında yatan nedenin araştırılması gereken bir belirtidir. İnternetteki bilgiler kişinin kendi kendine tanı koyması için kullanılmamalıdır. Doğru tanı için hastanın öyküsü, muayenesi ve gerekli görülen endoskopik veya diğer incelemeler birlikte değerlendirilmelidir.