Gastroskopi raporunda “duodenum villusları silik”, “taraklanma”, “villuslarda düzleşme” veya “villöz atrofi düşündüren görünüm” gibi ifadeler bulunabilir.
Bu görünüm çölyak hastalığını düşündürebilir, ancak tek başına endoskopi görüntüsüyle çölyak tanısı konulamaz.
Kesin değerlendirmede kan testleri ve çoğu erişkin hastada duodenum biyopsileri önemlidir.
Villuslar nedir?
Villuslar, ince bağırsağın iç yüzeyinde bulunan mikroskobik parmak benzeri çıkıntılardır. Bağırsak yüzeyini genişleterek demir, folat, vitaminler, yağlar, proteinler ve diğer besinlerin emilmesine yardımcı olurlar.
Çölyak hastalığında glutene karşı gelişen bağışıklık yanıtı bu yapıları hasarlayabilir.
- Normal villuslar Uzun ve düzenlidir.
- Hasarlanmış villuslar Kısalmış, basık veya ileri durumda kaybolmuştur. Bu değişikliğe villöz atrofi denir.
Endoskopide çölyak düşündüren bulgular nelerdir?
Duodenumda villusların silikleşmesi veya kaybolması, mukozal kıvrımlarda azalma, kıvrımlarda taraklanma (scalloping), mozaik görünüm ve mukozada nodüler görünüm çölyak hastalığını düşündürebilir.
Ancak endoskopinin normal görünmesi de çölyak hastalığını tamamen dışlamaz. Bu nedenle şüphe varsa biyopsi önemlidir.
Her villus silikliği çölyak mıdır?
Hayır.
Villöz atrofinin en önemli nedenlerinden biri çölyak hastalığıdır; ancak tek nedeni değildir.
Bazı enfeksiyonlar (örneğin Giardia), bazı ilaçlara bağlı enteropatiler, bağışıklık sistemi hastalıkları ve daha nadir bazı bağırsak hastalıkları da benzer görünüme neden olabilir.
Bu nedenle yalnızca endoskopi raporuna bakarak “çölyak hastalığım var” sonucuna varılmamalıdır.
Çölyak tanısı nasıl konulur?
Hastanın gluten tüketmeye devam ettiği dönemde genellikle ilk olarak çölyak serolojisi değerlendirilir:
- Anti-tTG IgA
- Total IgA
Gerektiğinde EMA-IgA ve IgA eksikliği bulunan kişilerde uygun IgG temelli testler kullanılabilir.
Erişkinlerde çölyak şüphesi varsa gastroskopi sırasında duodenumun farklı bölgelerinden birden fazla biyopsi alınması tanıda önemlidir.
Biyopsi neden birden fazla yerden alınır?
Çölyak hastalığındaki değişiklikler duodenumun her yerinde eşit olmayabilir. Bazı bölgeler normal görünürken başka bölgelerde villöz atrofi bulunabilir.
Bu nedenle uygun şekilde duodenum bulbustan ve distal duodenumdan çoklu biyopsi alınması tanısal duyarlılığı artırır.
Biyopside ne aranır?
Patolog; villusların kısalıp kısalmadığını, kriptlerde uzama (kript hiperplazisi) olup olmadığını ve intraepitelyal lenfosit artışını değerlendirir.
Bu değişikliklerin derecelendirilmesinde Marsh sınıflaması kullanılabilir.
Villöz atrofi önemli bir bulgudur ancak tek başına çölyak hastalığına özgü değildir.
Testlerden önce glutensiz diyete başlanmalı mı?
Hayır.
Tanı tamamlanmadan gluten kesilmemelidir
Çölyak araştırması tamamlanmadan glutensiz diyete başlanması, kan testlerinin ve duodenum biyopsisinin yanlış negatif çıkmasına yol açabilir. Bu nedenle çölyak şüphesi bulunan kişi, hekimi aksini önermedikçe tanısal incelemeler tamamlanmadan gluteni kesmemelidir.
Çölyak doğrulanırsa villuslar düzelir mi?
Evet, çoğu hastada düzelme beklenir.
Çölyak hastalığında uygun ve sıkı glutensiz diyet sonrasında bağırsak mukozası zaman içerisinde iyileşebilir. Şikâyetler ve kan testleri genellikle daha erken düzelirken, villusların tamamen iyileşmesi erişkinlerde daha uzun sürebilir.
Unutmayın
- Villuslarda silikleşme / taraklanma Çölyak hastalığını düşündürebilir.
- Endoskopik görünüm Tek başına çölyak tanısı koydurmaz.
- Seroloji + duodenum biyopsileri Erişkinlerde tanının temelini oluşturur.
- Normal görünen endoskopi Çölyak hastalığını tamamen dışlamaz.
- Tanı tamamlanmadan Kendi kendinize glutensiz diyete başlamayın.
Bu bilgiler tanı koymak için yeterli değildir
Endoskopide villuslarda silikleşme veya taraklanma görüldüğünde endoskopi bulguları, çölyak kan testleri ve duodenum biyopsilerinin patoloji sonucu birlikte değerlendirilmelidir.
Kaynaklar
- Prof. Dr. Ali Tüzün İnce