Kan tahlillerinde ALT, AST, GGT, ALP veya bilirubin değerlerinin yüksek bulunması oldukça sık karşılaşılan bir durumdur. Bu sonuçlar her zaman ciddi bir karaciğer hastalığı olduğu anlamına gelmez. Ancak özellikle yükseklik devam ediyorsa, nedeni araştırılmalıdır.
Karaciğer testleri nelerdir?
Halk arasında “karaciğer enzimleri” veya “karaciğer fonksiyon testleri” olarak adlandırılan testlerin her biri farklı bir konuda bilgi verir.
ALT (Alanin aminotransferaz): Karaciğer hücrelerinde yoğun olarak bulunur. Yüksekliği çoğunlukla karaciğer hücrelerinde hasar veya irritasyonu düşündürür.
AST (Aspartat aminotransferaz): Karaciğer dışında kaslarda ve başka dokularda da bulunur. Bu nedenle AST yüksekliği her zaman karaciğer kaynaklı değildir.
GGT (Gama-glutamil transferaz): Safra yolları hastalıklarında, bazı ilaçların kullanımında ve alkol tüketiminde yükselebilir. Tek başına yüksek olması belirli bir hastalığın tanısını koydurmaz.
ALP (Alkalen fosfataz): Özellikle safra yollarındaki tıkanıklık veya safra akımının bozulduğu durumlarda yükselebilir. Ancak kemik hastalıkları gibi karaciğer dışı nedenlerle de artabilir.
Bilirubin: Alyuvarların parçalanması sonucunda oluşan ve karaciğer tarafından işlenen bir maddedir. Bilirubin yükseldiğinde göz aklarında ve ciltte sararma görülebilir.
Albumin ve pıhtılaşma testleri (INR): Karaciğerin protein üretme kapasitesi hakkında bilgi verir. Özellikle kronik veya ileri karaciğer hastalıklarının değerlendirilmesinde önemlidir.
Karaciğer testleri neden bozulur?
Karaciğer testlerindeki bozukluğun çok farklı nedenleri olabilir. Sık karşılaşılan nedenler arasında:
- Metabolik nedenlerle gelişen karaciğer yağlanması
- Alkol kullanımı
- Hepatit B ve hepatit C gibi viral hepatitler
- İlaçlar ve bazı bitkisel ürünler veya takviyeler
- Safra kesesi taşı ve safra yollarındaki tıkanıklıklar
- Otoimmün karaciğer hastalıkları
- Demir veya bakır birikimiyle seyreden bazı hastalıklar
- Kas hastalıkları veya yoğun egzersiz
- Daha seyrek görülen kalıtsal ve metabolik hastalıklar
yer alır.
Yüksek değer mutlaka ciddi hastalık anlamına mı gelir?
Hayır.
Karaciğer enzimlerinde hafif ve geçici yükselmeler görülebilir. Örneğin geçirilen bir enfeksiyon, kullanılan bir ilaç veya yoğun egzersiz sonrasında bazı değerler geçici olarak yükselebilir.
Buna karşılık testlerin uzun süre yüksek kalması, değerlerin belirgin derecede yükselmesi veya başka anormal bulguların eşlik etmesi daha ayrıntılı değerlendirme gerektirir.
Önemli olan yalnızca bir değerin “yüksek” olması değil; hangi testin ne kadar yükseldiği, diğer testlerle ilişkisi ve bu durumun ne kadar süredir devam ettiğidir.
Hiçbir şikâyetim yoksa önemli midir?
Evet, olabilir.
Bazı karaciğer hastalıkları uzun yıllar hiçbir belirti vermeden ilerleyebilir. Karaciğer yağlanması ve kronik viral hepatitler bunun önemli örnekleridir.
Bu nedenle kişinin kendisini iyi hissetmesi, anormal karaciğer testlerinin araştırılmasına gerek olmadığı anlamına gelmez.
Doktorunuz hangi incelemeleri isteyebilir?
Her hastaya aynı testlerin yapılması gerekmez. Öncelikle kullanılan ilaçlar ve takviyeler, alkol kullanımı, kilo ve metabolik hastalıklar, geçirilmiş hastalıklar ve aile öyküsü değerlendirilir.
Gerekli görüldüğünde:
- ALT, AST, GGT, ALP ve bilirubinlerin tekrar ölçülmesi
- Tam kan sayımı ve diğer biyokimyasal testler
- Hepatit B ve C testleri
- Demir metabolizmasıyla ilgili testler
- Otoimmün karaciğer hastalıklarına yönelik incelemeler
- Karaciğer ultrasonografisi
- Karaciğer yağlanması ve sertliğini değerlendiren elastografi yöntemleri
- MR, MRCP veya diğer ileri görüntülemeler
istenebilir.
Bazı hastalarda daha ileri incelemeler veya nadiren karaciğer biyopsisi gerekebilir.
Ne zaman daha hızlı değerlendirilmelidir?
Karaciğer testlerindeki bozukluğa; gözlerde veya ciltte sararma, idrar renginde belirgin koyulaşma, dışkı renginin açılması, şiddetli karın ağrısı, ateş, sürekli kusma, bilinç değişikliği veya belirgin genel durum bozukluğu eşlik ediyorsa gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir.
Karaciğer testlerim yüksek çıktı, ne yapmalıyım?
Öncelikle paniğe kapılmamak gerekir. Tek bir kan tahliliyle çoğu zaman kesin tanı konulamaz.
Ancak sonuçları yalnızca internetten araştırarak veya referans aralıklarıyla karşılaştırarak kişinin kendi kendine tanı koyması da doğru değildir. Karaciğer testlerindeki bozukluğun şekli ve nedeni bir hekim tarafından, kişinin öyküsü, kullandığı ilaçlar, muayene bulguları ve gerektiğinde görüntüleme yöntemleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Özellikle testler tekrarlayan ölçümlerde yüksek bulunuyorsa, belirgin yükselmişse veya bilirubin yüksekliği gibi başka bulgular eşlik ediyorsa gastroenteroloji değerlendirmesi uygun olacaktır.
Unutmayın: Karaciğer testlerindeki bozukluk bir hastalığın adı değil, araştırılması gereken bir bulgudur. Doğru yaklaşım, hangi testin neden bozulduğunu ortaya koymaktır.
Kaynaklar
- Prof. Dr. Ali Tüzün İnce