Purinethol (Merkaptopürin, 6-MP)

Purinethol, etken maddesi merkaptopürin (6-MP) olan, bağışıklık sisteminin faaliyetlerini azaltan bir ilaçtır. Tiyopürin adı verilen ilaç grubuna aittir.

Gastroenterolojide, Crohn hastalığı ve ülseratif kolit gibi iltihaplı bağırsak hastalıklarının tedavisinde, uygun görülen bazı hastalarda kullanılabilir.

Purinethol kortizon veya antibiyotik değildir. Bağımlılık yapmaz.

Purinethol nasıl etki eder?

Crohn hastalığı ve ülseratif kolitte bağışıklık sistemi, bağırsaklarda uzun süre devam eden iltihaplanmaya neden olur.

Merkaptopürin, bağışıklık hücrelerinin çoğalmasını ve faaliyetlerini azaltarak bu iltihabın kontrol altında tutulmasına yardımcı olur.

İlacın etkisi hemen başlamaz. Genellikle 8–12 hafta içinde belirginleşir; bazı hastalarda daha uzun sürebilir.

Bu nedenle Purinethol, ani gelişen şiddetli hastalık alevlenmelerini hızla durdurmak için kullanılmaz.

Hangi hastalıklarda kullanılır?

Crohn hastalığı

Crohn hastalığı, sindirim sisteminin farklı bölümlerinde iltihaplanmaya neden olabilen kronik bir hastalıktır.

Merkaptopürin, hastalık başka bir tedaviyle kontrol altına alındıktan sonra, bazı hastalarda yeniden alevlenmeyi önlemek amacıyla kullanılabilir.

Günümüzde Crohn hastalığında tek başına kullanımı sınırlıdır. Tedavinin yararları, yan etkileri ve mevcut diğer ilaç seçenekleri birlikte değerlendirilmelidir.

Ülseratif kolit

Ülseratif kolit, kalın bağırsağın iç yüzeyinde iltihaplanmaya neden olan kronik bir hastalıktır.

Merkaptopürin, özellikle kortizon tedavisiyle düzelen ancak kortizon azaltıldığında hastalığı yeniden alevlenen bazı hastalarda, hastalığın kontrol altında tutulması için kullanılabilir.

Purinethol, akut ağır ülseratif kolitin hızlı tedavisinde kullanılmaz.

Biyolojik ilaçlarla birlikte kullanım

Bazı hastalarda merkaptopürin, infliksimab gibi biyolojik ilaçlarla birlikte kullanılabilir.

Bu yaklaşım, belirli hastalarda biyolojik ilaca karşı antikor gelişme olasılığını azaltabilir.

Ancak iki ilacın birlikte kullanılması enfeksiyon ve bazı diğer yan etki risklerini artırabileceğinden, her hasta için uygun değildir.

Diğer hastalıklarda kullanım

Merkaptopürin, bazı lösemi türlerinin tedavisinde de kullanılan bir ilaçtır.

Özellikle akut lenfoblastik löseminin belirli tedavi aşamalarında, diğer kanser ilaçlarıyla birlikte kullanılabilir.

Kan hastalıklarındaki kullanım şekli ve tedavi protokolleri, gastroenterolojideki uygulamalardan farklıdır.

Önemli: Crohn hastalığı ve ülseratif kolitteki kullanımı, ülkeye ve ürünün ruhsatına göre ruhsat dışı olabilir. Tedavi kararı uzman hekim tarafından verilmelidir.

Purinethol nasıl kullanılır?

Purinethol ağızdan tablet şeklinde alınır.

İlacın dozu hastanın kilosuna, kan tahlillerine, karaciğer ve böbrek fonksiyonlarına, kullandığı diğer ilaçlara ve tedaviye verdiği yanıta göre belirlenir.

• İlaç doktorun önerdiği dozda kullanılmalıdır.
• Doz kendi kararıyla artırılmamalı veya azaltılmamalıdır.
• Kullanım zamanı ve yemeklerle ilişkisi için ürünün talimatlarına uyulmalıdır.
• Unutulan dozu telafi etmek için çift doz alınmamalıdır.
• Tedavi sırasında düzenli kan tahlilleri yapılmalıdır.

Tedaviye başlamadan önce hangi testler yapılır?

Merkaptopürin bazı hastalarda kan hücrelerinin üretimini ciddi biçimde azaltabilir.

Bu riski değerlendirmek amacıyla TPMT ve NUDT15 adı verilen enzim ve genetik özellikler incelenebilir.

Bu özellikler, ilacın vücutta nasıl işlendiğini etkiler. Bazı kişilerde merkaptopürin daha yavaş parçalandığı için ciddi yan etkiler gelişebilir.

Tedavi öncesinde genellikle şu değerlendirmeler yapılır:

• Tam kan sayımı
• Karaciğer fonksiyon testleri
• Böbrek fonksiyon testleri
• TPMT ve gerektiğinde NUDT15 değerlendirmesi
• Enfeksiyon ve aşı durumunun değerlendirilmesi

Bu testlerin normal olması, tedavi sırasında düzenli kan tahlili yapılması gerekliliğini ortadan kaldırmaz.

Purinethol’ün yan etkileri nelerdir?

Merkaptopürin etkili bir ilaçtır ancak önemli yan etkilere neden olabilir.

Daha sık görülebilen yan etkiler

• Bulantı
• İştahsızlık
• Karında rahatsızlık
• Halsizlik
• Karaciğer testlerinde yükselme

Nadir fakat önemli yan etkiler

Kan hücrelerinde azalma: Kemik iliğinin baskılanması nedeniyle beyaz kan hücreleri, kırmızı kan hücreleri veya trombositler azalabilir. Bu durum enfeksiyon, kansızlık ve kanama riskini artırabilir.

Karaciğer hasarı: Karaciğer testlerinde bozulma ve nadiren ciddi karaciğer sorunları gelişebilir.

Pankreatit: Bazı hastalarda, özellikle tedavinin ilk haftalarında akut pankreas iltihabı gelişebilir.

Enfeksiyonlar: Bağışıklık sisteminin baskılanması bazı enfeksiyonların gelişme riskini artırabilir.

Kanser riski: Uzun süreli tiyopürin tedavisi, özellikle lenfoma ve bazı cilt kanserlerinin görülme riskini artırabilir. Risk hastanın yaşına, diğer özelliklerine ve birlikte kullanılan tedavilere göre değişir.

Bu riskler, ilacı kullanan herkeste ciddi bir sorun gelişeceği anlamına gelmez. Tedavinin yararları ve olası zararları birlikte değerlendirilmelidir.

Hangi belirtilerde doktora başvurulmalıdır?

Purinethol kullanan hastalarda aşağıdaki belirtiler önemlidir:

• Ateş veya belirgin enfeksiyon belirtileri
• Şiddetli ve sürekli karın ağrısı
• Tekrarlayan kusma
• Nedensiz morarma veya kanama
• Aşırı halsizlik
• Gözlerde veya ciltte sararma
• Yaygın döküntü

Özellikle şiddetli karın ağrısı, pankreatit açısından değerlendirme gerektirebilir.

Tedavi sırasında hangi kontroller yapılmalıdır?

Purinethol tedavisinde düzenli takip zorunludur.

Genellikle tam kan sayımı ve karaciğer fonksiyon testleri belirli aralıklarla kontrol edilir.

Tedavinin başlangıcında ve doz değişikliklerinden sonra kontroller daha sık yapılır. Hasta stabil hâle geldiğinde kontrol aralıkları doktor tarafından düzenlenir.

Bazı hastalarda merkaptopürinin kandaki metabolitlerinin ölçülmesi, tedavinin etkinliğini ve yan etki riskini değerlendirmeye yardımcı olabilir.

Diğer ilaçlarla etkileşir mi?

Evet. Merkaptopürin bazı ilaçlarla ciddi etkileşimlere girebilir.

Allopurinol ve febuksostat: Ürik asit düşürmek için kullanılan bu ilaçlar merkaptopürinin etkisini artırarak ciddi kemik iliği baskılanmasına neden olabilir.

Allopurinol ile birlikte kullanım, yalnızca özel doz düzenlemesi ve yakın takip altında bazı hastalarda mümkündür. Febuksostat ile birlikte kullanım genel olarak önerilmez.

Mesalazin ve sülfasalazin: Bu ilaçlar da bazı hastalarda merkaptopürine bağlı kan hücresi azalması riskini artırabilir.

Diğer bağışıklık baskılayıcı ilaçlarla birlikte kullanıldığında enfeksiyon ve başka yan etkiler açısından dikkatli olunmalıdır.

Düzenli kullandığınız bütün ilaçları doktorunuza bildirin.

Gebelikte ve emzirme döneminde kullanılabilir mi?

Merkaptopürinin gebelikte kullanımı, hastalığın türüne ve tedavinin amacına göre değerlendirilmelidir.

İltihaplı bağırsak hastalığı bulunan bazı hastalarda, hastalığın kontrol altında tutulması için gebelik sırasında tiyopürin tedavisinin sürdürülmesi uygun olabilir.

Ancak merkaptopürinin kanser tedavisindeki ürün bilgilerinde gebelik açısından ciddi uyarılar bulunmaktadır.

Bu nedenle gebelik planlayan, gebe olduğunu öğrenen veya emziren hastalar tedavi kararını ilgili uzman hekimlerle birlikte vermelidir.

İlaç doktor önerisi olmadan bırakılmamalıdır.

Purinethol ile İmuran aynı ilaç mıdır?

Hayır.

İmuran’ın etken maddesi azatiyoprin, Purinethol’ün etken maddesi ise merkaptopürindir.

Azatiyoprin vücutta kısmen merkaptopürine dönüşür. Bu nedenle iki ilaç benzer etkilere ve yan etkilere sahiptir.

Ancak dozları aynı değildir ve birbirlerinin yerine doğrudan kullanılmamalıdır.

Sık sorulan sorular

Purinethol kortizon mudur?

Hayır. Kortizon değildir. Bağışıklık sisteminin faaliyetlerini azaltan farklı bir ilaç grubuna aittir.

Purinethol bağımlılık yapar mı?

Hayır. Bağımlılık yapmaz. Ancak hastalık devam ettiği için uzun süreli tedavi gerekebilir.

Purinethol ne kadar sürede etki eder?

Genellikle 8–12 haftada belirginleşir. Bazı hastalarda daha uzun süre gerekebilir.

Purinethol her Crohn veya ülseratif kolit hastasına verilir mi?

Hayır. Günümüzde daha farklı ve hedefe yönelik tedaviler bulunmaktadır. Merkaptopürin seçilmiş hastalarda kullanılır.

Purinethol kullanırken aşı yaptırılabilir mi?

Birçok inaktif aşı uygulanabilir. Ancak canlı aşılar bağışıklığı baskılanmış hastalarda sakıncalı olabilir. Aşı planı doktor tarafından değerlendirilmelidir.

Purinethol kullanırken güneşe çıkılabilir mi?

Evet, ancak güneşten korunmak önemlidir. Uzun süreli kullanımda bazı cilt kanserlerinin riski artabileceğinden güneş koruyucu kullanılması ve gerektiğinde dermatolojik kontrol önerilir.

Önemli bilgilendirme: Bu sayfa hastaları bilgilendirmek amacıyla hazırlanmıştır. Purinethol düzenli kan tahlili ve uzman hekim takibi gerektiren bir ilaçtır. Dozu değiştirilmemeli veya tedavi doktor önerisi olmadan kesilmemelidir.